Kabinet, verbeter positie van vrouw op arbeidsmarkt en geef vaders 12 weken ouderschapsverlof

De formatie biedt een kans op gezond verstand-oplossingen voor slepende problemen. Wat mag straks niet ontbreken in het regeerakkoord? Vandaag: verhoog de arbeidsparticipatie van vrouwen en verruim het vaderschapsverlof.

Beeld Jaap Scheeren

Als het gaat om de arbeidsparticipatie van vrouwen, kan het nieuwe kabinet eenvoudig flinke stappen zetten. De afgelopen jaren heeft de regering geprobeerd het aantal werkende vrouwen omhoog te krikken door te zorgen voor kinderopvangtoeslagen, ouderschapsverlofregelingen en door het tegengaan van beloningsdiscriminatie. Maar het verandert te weinig. Is dat een probleem? Ja.

Nog altijd kan ongeveer de helft van de Nederlandse vrouwen financieel niet op eigen benen staan (van de hoogopgeleide vrouwen is 71 procent economisch zelfstandig, van de laag opgeleide vrouwen 25 procent). Zij werken vaak deeltijd en verdienen minder dan 70 procent van het netto minimumloon. Deze vrouwen zijn niet opgewassen tegen economische tegenspoed. Denk aan een echtscheiding of het ontslag of overlijden van de partner.

Vrouwen hebben uiteraard zelf de verantwoordelijkheid om financieel zelfredzaam te zijn. Maar het is eenvoudig om daar een handje bij te helpen, en ook nodig omdat het niet vanzelf gaat. De formerende partijen die nu aan tafel zitten kunnen betere voorwaarden stellen om werk en zorg te combineren, vrouwen gelijke kansen te bieden en mannen en vrouwen een gelijkwaardige rol in de opvoeding te laten spelen.

Nederlandse cultuur

Een van de redenen dat het tot nu toe is mislukt, is de Nederlandse cultuur waarbij de traditionele rolverdeling nog altijd hoog in het vaandel staat. Veel vrouwen gaan beduidend minder werken bij de geboorte van het eerste kind. De opvoeding is het domein van de vrouw, en een groot deel van de zorgtaken wordt op haar afgeschoven. Zo besteden moeders ruim twee keer zoveel tijd aan de zorg voor de kinderen en de huishouding als vaders. Deze traditionele taakverdeling - zij zorgt, hij werkt - wordt door het Nederlandse kabinetsbeleid in stand gehouden.

Hoe dit te veranderen? De vier partijen die nu aan de formatietafel zitten kunnen een krachtig signaal afgeven door een ruimhartiger vaderschapsverlof van 12 weken te organiseren, dat ingaat nadat het zwangerschapsverlof van de moeder is afgelopen. Nu heeft de vader vijf dagen kraamverlof, waarvan drie dagen onbetaald. Een dag is bedoeld voor het vasthouden van de hand tijdens de bevalling en de andere dag voor het aangeven van het kind bij het gemeentehuis. Deze verlofregeling lijkt gebaseerd op de rolverdeling uit de vorige eeuw. 'De overheid geeft hiermee het signaal af dat de vader niet meetelt in de opvoeding', zegt Ilze Smit van Rutgers en initiatiefnemer van een petitie die pleit voor 12 weken betaald vaderschapsverlof.

Uit cijfers van het CBS blijkt dat jonge vaders juist meer tijd aan hun kind willen besteden maar geen ouderschapsverlof durven op te nemen omdat zij vrezen voor hun carrièrekansen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Dat terwijl veel jonge vaders juist meer tijd aan hun kind willen besteden maar geen ouderschapsverlof durven op te nemen omdat zij vrezen voor hun carrièrekansen, blijkt uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Die angst is terecht, stelt socioloog aan de Erasmusuniversiteit Laura den Dulk. 'Uit onderzoek blijkt dat vaders die ouderschapsverlof aanvragen negatiever worden beoordeeld door hun werkgever dan een vrouw: van haar wordt het verwacht'. De overheid doet weinig om die huiver weg te nemen. En zo blijft ouderschapsverlof vooral een vrouwenzaak.

Vaderschapsverlof is verder niet alleen goed voor de band tussen vader en kind, het draagt ook bij aan de carrière van vrouwen. Uit onderzoek in Zweden blijkt dat voor elke maand die een vader verlof opnam, het inkomen van de moeder met zeven procent steeg. Als vaders substantieel verlof krijgen, wordt ook de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt aangepakt, voorspelt Smit. 'Een werkgever zal het niet snel toegeven maar als hij kan kiezen tussen een man van dertig jaar of een vrouw van diezelfde leeftijd, wordt eerder de man aangenomen omdat bij hem geen risico bestaat dat hij zwanger 4 maanden met verlof zal gaan.'

Zwangerschapsdiscriminatie

De kans op zwangerschapsdiscriminatie wordt met de invoering van het vaderverlof ook verkleind. Volgens het College van de Rechten van de Mens heeft 45 procent van de vrouwen die de afgelopen vier jaar een kind heeft gekregen, een ervaring gehad die de Commissie Gelijke Behandeling als discriminatie duidt. In IJsland zijn de zwangerschapsdiscriminatiecijfers sinds de invoering van het vaderverlof gedaald. Verder blijkt uit onderzoek in de Scandinavische landen dat vaderverlof een positieve uitwerking heeft op de taakverdeling thuis. Mannen gaan meer doen in het huishouden.

Anders dan vijf jaar geleden hebben bijna alle politieke partijen uitbreiding van het vaderschapsverlof in hun programma opgenomen. De partijen waar de VVD mee onderhandelt willen geen vaderschapsverlof van dagen maar van maanden. D66 pleit voor drie maanden betaald vaderschapsverlof tegen 70 procent van het loon, CDA wil ouders samen drie maanden extra verlof geven en GroenLinks wil vier weken kraamverlof voor vaders en daarnaast twee maanden betaald ouderschapsverlof. Alleen de VVD zegt er in zijn programma niets over. De liberalen verklaarden het onderwerp onlangs 'controversieel' waardoor het wetsvoorstel van demissionair minister van Sociale Zaken Lodewijk Asscher om het betaalde kraamverlof in 2019 voor vaders uit te breiden van twee naar vijf dagen op de lange baan wordt geschoven. Het zal dus door CDA, D66 en GroenLinks in de formatie geregeld moeten worden.

De kans op zwangerschapsdiscriminatie kan met de invoering van het vaderverlof worden verkleind. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Internationaal gezien wordt Nederland langzamerhand de risee van het Westen. Het OESO-gemiddelde is acht weken. In Duitsland, IJsland, Finland, Noorwegen en Zweden hebben vaders negen weken of meer verlof. En ook de Europese Commissie vindt nu dat vaders minimaal tien dagen betaald verlof moeten krijgen bij de geboorte van hun kind. Als de formerende partijen het vaderverlof nu gewoon regelen, hoeven we niet door Brussel gedwongen te worden.

D66, GroenLinks en CDA zijn het er al over eens: twee dagen vaderschapsverlof is niet meer van deze tijd, drie maanden moet de standaard zijn. Dat een ruimhartiger vaderverlof daarnaast zorgt voor een hogere arbeidsparticipatie van vrouwen, moet toch ook de VVD - de partij voor de hardwerkende Nederlander - uiteindelijk overtuigen?


Maatregelen

Verhoog het betaalde vaderschapsverlof van twee dagen naar 12 weken. Dit is geeft vaders de kans om voor hun baby te zorgen, is goed voor de ontwikkeling van het kind maar zorgt ook voor betere carrièreperspectieven voor vrouwen en voor een hogere arbeidsparticipatie van vrouwen.

Reserveer specifiek verlof voor de vader. Wanneer de man en vrouw zelf mogen beslissen wie het verlof opneemt, zie je dat vrouwen vaker het verlof opnemen. Vrouwen verdienen vaak minder dan de man dus is het in veel gevallen financieel voordeliger als de moeder thuisblijft en de vader door blijft werken. Landen als Duitsland, Portugal, Zweden, Noorwegen en IJsland hebben daarom het zogenoemde daddy-quota ingesteld, waarbij geldt: het verlof is alleen bedoeld voor vaders, nemen ze het niet op, dan vervalt het.

Laat het vaderverlof pas ingaan nadat de moeder weer aan het werk is gegaan (dus niet samen thuis op de bank zitten). Solo-care, waarbij de vader zelfstandig voor het kind zorgt en de moeder niet de hele tijd op de vingers zit te kijken, zorgt op de lange termijn voor een gelijkwaardige positie van de man in de opvoeding.

Regel het betaald vaderschapsverlof per wet en niet per cao. Anders zullen verschillen per sector blijven bestaan. Nu al zie je dat ouderschapsverlof voornamelijk in de vrouwelijke publieke sector wordt opgenomen. Terwijl de gedragsverandering ook in mannensectoren moet gaan gelden.

Zorg voor betaald vaderschapsverlof. Volgens het CPB bedragen de kosten voor drie maanden betaald vaderschapsverlof tegen 70 procent van het loon ongeveer 200 miljoen euro op jaarbasis. Dat lijkt veel maar het betaalt zich op de lange termijn terug, blijkt uit onderzoek dat is uitgevoerd in opdracht van het Europees Parlement in 2010. Overigens moet de overheid, net als het zwangerschapsverlof, de kosten betalen zodat kleine ondernemers niet de dupe worden. Daarnaast geldt: Nu kan de vader met een hoger inkomen het zich eerder veroorloven onbetaald ouderschapsverlof op te nemen dan iemand met een lager salaris of met een tijdelijk contract. Betaald vaderschapsverlof verkleint dus de kloof tussen rijk en arm.

Alle partners, ongeacht geslacht, moeten recht hebben op het vaderschapsverlof.

Lees hier hoe Europa denkt over vaderschapsverlof

Drie vaderverhalen
Nederlandse vaders hebben na de geboorte van een kind twee dagen betaald verlof. Dat moeten er tien worden, vindt de Europese Commissie. Het zal behulpzaam zijn bij een eerlijker verdeling van zorgtaken tussen mannen en vrouwen. Drie vaderverhalen.

Hoe regelen Europese landen hun vaderschapsverlof?

Vier voorbeelden

Frans Timmermans: 'Vaders moeten meer kansen krijgen vader te zijn'
De Europese Commissie wil mensen zelf laten kiezen hoe ze hun leven willen invullen door meer mogelijkheden te scheppen om gezin, zorg voor hulpbehoevende familieleden en werk te combineren, schrijft Frans Timmermans.

Europa maakt vuist voor vaders: minimaal tien dagen verlof na geboorte kind
Europa wil één lijn trekken: alle vaders na de geboorte minimaal tien dagen thuis. Nu de lidstaten nog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden