ANALYSE

Kabinet vecht tegen groeiend wantrouwen rondom rampvlucht

Ruim een half jaar na de crash is rampvlucht MH17 uitgegroeid tot politieke splijtzwam. Ongeduldige Kamerleden zijn het wachten op informatie beu.

Brokstukken van vlucht MH17. Beeld anp

Soms lijkt het wel alsof het kabinet, op een van die lome ministerraden midden in de zomer, zelf maar heeft besloten vlucht MH17 te laten neerstorten - zo groot is bij vlagen de verontwaardiging van de oppositie in de Tweede Kamer.

CDA'er Pieter Omtzigt noemt het optreden van het kabinet inmiddels 'zorgwekkend'. SP'er Harry van Bommel spreekt van een kantelpunt. 'Aanvankelijk kreeg het kabinet veel lof, maar nu is dat omgeslagen.' Ministers bedienen zich volgens hem van de doofpot. D66'er Sjoerd Sjoerdsma houdt het diplomatiek en zegt dat de handelwijze 'niet de schoonheidsprijs' krijgt.

Vandaag debatteert de Tweede Kamer over de vliegramp waarbij 196 Nederlandse passagiers omkwamen. De vraag is: is alle verontwaardiging terecht? Maakte het kabinet werkelijk grove fouten?

De grootste ergernis van de oppositie is dat het kabinet er lang over doet vragen te beantwoorden, en dan ook nog kans ziet de antwoorden op een onmogelijk tijdstip naar de Kamer te sturen - rond middernacht, en juist op het moment dat iedereen geschokt was door de aanslag op Charlie Hebdo. 'Zo snel mogelijk', verklaarde minister-president Rutte.

Maar het wantrouwen van de fanatiekste vragenstellers Omtzigt en Sjoerdsma werd erdoor gevoed. Het detectivebureau Omtzigt & Sjoerdsma wil weten: wist het kabinet dat het onveilig was boven het oosten van Oekraïne en had er een waarschuwing naar de luchtvaartmaatschappijen moeten gaan?

Door hun geduw en getrek laat het kabinet steeds iets meer van het antwoord los. We weten nu dat een diplomaat op 14 juli, drie dagen voor de bewuste 17de juli, in Kiev werd ingelicht over de aanwezigheid van 'anti aircraft wapens' bij de separatisten. Ter illustratie, leek het wel, werd net op die dag een Oekraïens militair transportvliegtuig uit de lucht geschoten. Vóór de MH17 stortten al elf vliegtuigen en acht helikopters neer.

Toch leidde dat er niet toe dat het kabinet alarm sloeg bij de KLM - partner in vlucht MH17. De Oekraïense diplomaat bracht verslag uit in Den Haag. Dat verslag werd doorgestuurd aan zes ministeries, maar niet naar Infrastructuur en Milieu, het departement dat gaat over de luchtveiligheid. Volgens het kabinet is elk land zelf verantwoordelijk voor de informatie over de veiligheid van zijn luchtruim en moeten luchtvaartmaatschappijen zich daarover zelf informeren.

Dat vindt de oppositie te gemakkelijk. Zelfs de regeringspartijen VVD en PvdA geven de oppositie daarin gelijk. 'Er zit licht tussen wat landen en wat luchtvaartmaatschappijen weten, en dat moet verholpen worden', vindt PvdA'er Michiel Servaes. Ook VVD'er Han ten Broeke wil 'zaken in de luchtvaart structureel oplossen'. 'Ik wil dat burgers die in de toekomst aan boord van een vliegtuig stappen zich beschermd weten.'

Tegelijkertijd vinden ze bij de coalitie dat de oppositie te hard van stapel loopt. 'De informatie moet van de Onderzoeksraad voor Veiligheid komen', zegt Ten Broeke. 'Het is heel belangrijk om de onderzoekers niet voor de voeten te lopen.'

De werkelijke schuldvraag lijkt inderdaad steeds meer buiten beeld te raken. Ongeduld zit in de weg. Het zit nu eenmaal niet in de aard van de oppositie om lijdzaam te gaan zitten afwachten op de uitkomsten van een onderzoek. Voor een Kamerlid als Pieter Omtzigt is het zijn roeping: de regering controleren, nu, onmiddellijk, 24 uur per dag en zelfs op zondagavond.

Natuurlijk, ook Omtzigt wil graag weten wie vlucht MH17 heeft laten neerstorten. 'Ik denk dat veel mensen het vliegtuig kunnen hebben neergeschoten, maar Rutte, nee', zegt hij met een glimlach. Maar daarna praat hij snel verder - over waarom niemand dacht 'hm, interessant dat er vliegtuigen worden neergeschoten, laat ik het doorgeven aan de luchtvaartmaatschappijen' en over in hokjes denken en informatie niet delen.

In de natuurlijke ordening van de democratie richten parlementariërs hun pijlen op het kabinet. En zelden staat er zoveel op het spel bij het controleren van de regering als bij een ramp van deze proporties - genoegdoening voor de slachtoffers, maar ook de reputaties van heel veel politici die zichzelf hebben zien oplichten in het schijnsel van de camera's.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden