Analyse

Kabinet staat nu al op tweesprong: wint daadkracht het van de voorzichtigheid?

Rutte III presenteert op Prinsjesdag gunstige begrotingscijfers, maar de twijfels over het kabinet blijven. Past deze coalitie op de winkel of wordt de economische rugwind aangegrepen om structurele hervormingen door te voeren? Vooralsnog overheerst voorzichtigheid.

Beeld ANP

‘Het is pas onze eerste begroting,’ zei Mark Rutte afgelopen vrijdag ietwat defensief, maar ook de premier kan niet verhullen dat heel wat plannen uit het regeerakkoord nog op uitvoering wachten. De pensioenhervorming? Weinig van gezien. Berekeningen voor een klimaatakkoord? Komen later. Hervorming van de arbeidsmarkt? Onduidelijk. Het plan om arbeidsgehandicapten aan het werk te krijgen? Afgeblazen. De opening van vliegveld Lelystad? Uitgesteld.

Rutte III kan op Prinsjesdag vooral pronken met gunstige begrotingscijfers. De economie blijft groeien, er is een overschot en de lasten voor burgers gaan omlaag – al is dat laatste bovenal het deels terugdraaien van lastenverzwaringen die Rutte II had ingeboekt. ‘Mensen gaan het in hun portemonnee voelen dat het beter gaat met Nederland’, verkondigde de premier desondanks bij zijn vooruitblik op Prinsjesdag. ‘En we investeren weer in essentiële maatschappelijke voorzieningen als onderwijs, zorg, defensie, politie.’

Rutte III laat het geld rollen, maar lang niet iedereen is onder de indruk. Door de beperkte dadendrang in het eerste jaar blijft de vraag waar dit kabinet voor staat. Het moet ook de coalitie te denken geven dat de oppositie er zo makkelijk in slaagt om Rutte te definiëren aan de hand van één impopulaire maatregel: de afschaffing van de dividendbelasting. In de slag om de beeldvorming staat het kabinet op verlies.

Beeld Hollandse Hoogte

‘Snel aan de bak’

Had Rutte III meer kunnen doen? Een van de founding fathers, Alexander Pechtold, leek daar eerder wel van uit te gaan. ‘Iedereen moet snel aan de bak’, verkondigde de D66-leider in het boek Vrienden tegen wil en dank. ‘Het kabinet regeert officieel drieënhalf jaar, maar eigenlijk hebben ze maar twee jaar tot de volgende Provinciale Statenverkiezingen.’

Die analyse van Pechtold staat nog steeds overeind. Alle peilingen wijzen er nu op dat het kabinet bij de Provinciale Statenverkiezingen in maart de minimale meerderheid in de Eerste Kamer verliest. Het kabinet moet dan op zoek naar een gedoger uit de oppositie. Geen aanlokkelijk vooruitzicht, zeker omdat er binnen Rutte III nu al geklaagd wordt over het uitputtende overlegcircus dat nodig is om de vier regeringspartijen op één lijn te houden. Hoe moet dat als vijf of zes partijen nodig zijn voor een meerderheid in de senaat?

Een bewindspersoon die nog zijn stempel wil drukken op Nederland kan maar beter het advies van Pechtold opvolgen en ‘snel aan de bak’ gaan. Zeker D66-minister van Sociale Zaken Wouter Koolmees, die altijd het evangelie van modernisering en hervorming predikte, zal de komende maanden graag een reeks voorstellen en wetten door beide Kamers loodsen om de arbeidsmarkt aan te pakken. Voor VVD-vooruitgangsprofeet Eric Wiebes geldt op klimaatgebied hetzelfde. Het is een houding die bovendien past bij het aloude, maar weinig nageleefde Haagse mantra dat het dak gerepareerd moet worden als de zon schijnt.

Beeld Hollandse Hoogte

Van het Binnenhof verdreven

Toch zijn er binnen de coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie ook genoeg remmende krachten te bespeuren. Niemand zal het hardop zeggen, maar het is allerminst zeker dat het kabinet beloond wordt als de komende maanden alsnog een reeks van hervormingen tot stand komt. Geen van de huidige kopstukken is het lot vergeten van Rutte II, het kabinet dat vol Sturm und Drang het land overhoop haalde. Veel hoofdrolspelers uit die tijd werden vervolgens van het Binnenhof verdreven, afgebrand door de kiezers en dezelfde commentatoren die nu roepen dat Rutte III haast moet maken met hervormen.

Een coalitie met vier coalitiepartijen lijkt vooralsnog niet de ideale biotoop voor grote doorbraken. De hindermacht is asymmetrisch georganiseerd: bij elk onderwerp is er wel één regeringspartner met twijfels. Het CDA waarschuwt, ondanks alle gloedvolle woorden in het regeerakkoord over ‘het groenste kabinet ooit’, nu voor een ‘klimaatrevolte’. De ChristenUnie spartelt tegen bij de afgesproken ontwikkeling van vliegveld Lelystad. D66 blijft hopen dat er alsnog een streep gaat door het schrappen van de dividendbelasting. De VVD zal beducht zijn voor al te wilde pensioenhervormingen die oudere kiezers kunnen afschrikken.

Beeld Hollandse Hoogte

Dozen vol onderzoeksrapporten

De eerste onderzoekscommissies zijn inmiddels aan de slag gegaan – altijd een teken dat politieke impasses dreigen. Zo gaan experts op verzoek van staatssecretaris van Asiel Mark Harbers bekijken of de asielprocedures niet korter kunnen. Een andere onderzoekscommissie gaat bestuderen waarom de zorgkosten zo hard stijgen, meldt NRC. Het kabinet wacht de resultaten af, zo luidt dan de vertrouwde bezweringsformule. Sceptici zullen al snel een parallel zien met Balkenende IV, een kabinet dat dozen vol onderzoeksrapporten liet produceren, maar weinig tot stand bracht. De grootste criticus toen: Mark Rutte.

Het is pas de eerste begroting voor Rutte III, maar toch staat het kabinet nu al op een tweesprong. Wint de daadkracht of overheerst de komende maanden toch de voorzichtigheid? Vooralsnog wijzen de voortekenen vooral op de tweede route.

Beeld ANP

Na de plannen, nu de daden?

Mark Rutte blijft vooralsnog de heerser van het Binnenhof, Kajsa Ollongren betaalt een prijs, en dan is er Stef Blok: hoe de bewindslieden van Rutte III het er in hun eerste jaar vanaf brachten.

De onvervulde droom van Sybrand Buma

De door CDA en ChristenUnie zo vurig gewenste maatschappelijke dienstplicht haalde het regeerakkoord, maar werd een vrijwillige ‘diensttijd’ met een ‘bescheiden vergoeding’. Maandag presenteerden in Den Haag veertig proefprojecten hun plannen voor de invulling daarvan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden