Kabinet snijdt in hoge promotiebonussen op universiteiten

De universiteit waar vooral de kwantiteit telt - 'de promotiefabriek' - heeft haar langste tijd gehad. Het kabinet breekt nadrukkelijk met het oude wetenschapsbestel waarin aantallen publicaties en proefschriften maatgevend zijn voor carrières en onderzoeksfinanciering.

Studenten in de collegebanken. Beeld anp

In de promotiebonus van maximaal 90 duizend euro per proefschrift wordt het mes gezet. Van deze bonus, door critici 'perverse prikkel' genoemd, gaat om te beginnen 5 procent af. Het kabinet wil een eind maken aan de haastige universitaire cultuur waar gebrek aan aandacht voor kwaliteit heeft geleid tot schandalen zoals de fraude door de voormalige Tilburgse hoogleraar sociale psychologie Diederik Stapel.

In de Wetenschapsvisie 2025 die minister Jet Bussemaker en staatssecretaris Sander Dekker morgen presenteren, onderstrepen ze de maatschappelijke rol die de wetenschap in Nederland speelt en de verantwoordelijkheid die dat geeft. 'Wij zijn ervan overtuigd dat iedere onderzoeker, hoe vrij of fundamenteel ook, zich zal moeten afvragen wat zijn of haar maatschappelijke rol en verantwoordelijkheid is, wat ze terug kunnen geven', zegt Dekker vandaag in een interview met de Volkskrant.

Met promotiebonussen is jaarlijks een bedrag van maximaal 95 miljoen euro gemoeid. De universiteiten zullen komend jaar met de minister onderhandelen over de exacte herverdeling van een deel van dat geld. Het is de bedoeling dat de universiteiten dat steken in een scherpere profilering en in een evenwichtiger personeelsopbouw.

Beeld -

Perverse prikkel

Met de plannen volgt het ministerie de aanbevelingen van de brede interdepartementale ambtenarenwerkgroep IBO, die vorig jaar de pijnpunten in het Nederlandse wetenschapsbeleid aanwees. De standaardvergoeding voor promoties werd door IBO als een perverse prikkel aangemerkt, die maakt dat universiteiten gemakkelijk meer op kwantiteit aansturen dan op kwaliteit. Bovendien verkleint de bonus de kansen van bijvoorbeeld post-docs op een onderzoeksbaan. Ook bepleitte de werkgroep meer rust in de financiering van de universiteiten te brengen door niet van jaar tot jaar te rekenen, maar over drie tot vijf jaar.

Daarnaast komen de plannen tegemoet aan de groeiende kritiek dat wetenschappers vooral véél moeten publiceren. Kwaliteit en productiviteit zijn belangrijk, maar ook onderwijs en maatschappelijke inzet zijn kerntaken, aldus het ministerie. Onderzoekers die lesgeven en aan kennistoepassing doen, moeten daarvoor meer krediet krijgen, schrijven Bussemaker en Dekker. Daartoe wordt de beoordeling van universitair medewerkers aangepast.

De plannen worden gedragen door de universiteiten, onderzoeksinstellingen, wetenschapsorganisaties als NWO en KNAW, en de werkgevers. Zij stellen in de loop van 2015 een Nationale Wetenschapsagenda op, met thema's waarop de wetenschap zich zal richten. Daarbij zijn zowel maatschappelijke vraagstukken van belang als de sterke punten van de wetenschap zelf.

Versnippering

Met de nieuwe wetenschapsvisie wil het kabinet een einde maken aan de versnippering van het beleid rond wetenschappelijk onderzoek in Nederland. Wetenschappers moeten meer onderling samenwerken en met maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven, vindt het kabinet. Samenwerking wordt een pré bij het aanvragen van publiek onderzoeksgeld.

Wetenschappelijke kwaliteit blijft wel het belangrijkste criterium. Bussemaker onderstreept dat vrij wetenschappelijk onderzoek, door nieuwsgierigheid gedreven, voldoende ruimte moet houden. 'Daar begint alles mee.'

Nederland doet het wetenschappelijk uitstekend, erkent het kabinet. Met een gemiddeld niveau van overheidsuitgaven bereiken Nederlandse onderzoekers topprestaties, concludeerde eerder de interdepartementale werkgroep.

Het kabinet stelt vanaf volgend jaar 50 miljoen euro extra beschikbaar voor wetenschappers die Europees geld binnenhalen voor een onderzoeksvoorstel, waarbij de eis is dat de eigen instelling ook geld bijlegt. Volgens Bussemaker en Dekker begint dergelijke matching een drempel te vormen voor het aanvragen van EU-onderzoeksgeld, waarin Nederland in de regel goed scoort.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden