Analyse Klimaatbeleid

Kabinet sluit compromis en wil zich ‘nuchter’ richting een groenere toekomst bewegen

De persconferentie van vrijdag over het klimaatakkoord van het kabinet, met links Klimaatminister Eric Wiebes. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Het kabinet is er zeker van: met het klimaatakkoord gaat Nederland voorop lopen in Europa zonder dat de huishoudens er onder lijden. ‘Grote veranderingen in kleine stappen’, is het nieuwe devies. De echte afrekening volgt pas bij de uitvoering.

Nuchter. Vicepremier Hugo de Jonge gebruikt het woord zeven keer tijdens de wekelijkse persconferentie na afloop van de ministerraad. Er is een Klimaatakkoord, maar de mensen moet nu vooral niet ‘onrustig’ worden, bezweert De Jonge, die de in Japan bij de G20 verblijvende premier Mark Rutte vervangt. Iedereen kan in zijn ‘benzine-autootje’ blijven rijden, niemand hoeft ‘van vandaag op morgen’ te verduurzamen. ‘Mensen worden heel erg nuchter en praktisch meegenomen’, aldus de vicepremier.

Ook de andere bewindspersonen die onder leiding van Klimaatminister Eric Wiebes de details van alle plannen presenteren, proberen eveneens ‘nuchter’ over te komen. Nederland wil nog steeds een internationale voortrekkersrol, maar niemand verkondigt nog dat nu ‘de grootste verbouwing sinds de wederopbouw’ eraan komt, zoals Rutte eerder deed. ‘Grote veranderingen in kleine stappen’, zo vat D66-vicepemier Kajsa Ollogron de kabinetsmissie dit keer samen.

Het is de middenweg die het kabinet heeft gevonden na twee jaar van tegenstrijdige signalen en interne gespletenheid. D66 en ChristenUnie spraken gloedvol over ‘het groenste kabinet ooit’ en droomden van een Nederland klimaatbeleid waar heel Europa zich aan zou vergapen. Tegelijkertijd waarschuwde het CDA voor ‘een klimaatrevolte’ en mopperde de VVD over de ‘klimaatdrammers’.

Gevaarlijkste horde

Door nu toch een compromis te sluiten, heeft Rutte III de gevaarlijkste horde van deze regeerperiode genomen. De belangrijkste ingrediënten van het definitieve akkoord lekten eerder deze week al uit. Er komt toch een CO2-heffing voor de grote vervuilers, huishoudens worden meer ontzien in hun energierekening, er wordt nagedacht over een vorm van rekeningrijden en de subsidies voor de duurste elektrische auto’s dalen ten faveure van de tweedehandsmarkt, om te voorkomen dat vooral de ‘prosecco drinkende Tesla-rijders’ (dixit ex-CDA-leider Sybrand Buma) profiteren.

De definitieve doorrekeningen komen in oktober, maar het kabinet is er van overtuigd dat zo het doel van 49 procent minder uitstoot in 2030 haalbaar is en dat de lasten tussen bedrijfsleven en huishoudens eerlijker verdeeld zijn. De eerder afgehaakte milieuorganisaties Greenpeace en Milieudefensie en vakbond FNV blijven kritisch, maar klinken toch positiever dan eind vorig jaar. Ze zullen vooral hopen dat de linkse oppositiepartijen PvdA en GroenLinks er nog in slagen om extra toezeggingen binnen te slepen bij het Kamerdebat volgende week.

De industrie waarschuwt onverminderd dat de CO2-heffing kan leiden tot banenverlies, waarschijnlijk ook om te voorkomen dat er straks onder druk van links nog meer lastenverzwaringen volgen. GroenLinks-leider Jesse Klaver, die het Klimaatakkoord ‘onvoldoende’ vindt, hint daar nu al op en de PvdA wil ook nog meer compensatie voor ‘gewone mensen’.

‘Baggerakkoord’

Op de politieke flanken is de kritiek bijtender. Aan de ene kant spreekt de PVV van ‘een baggerakkoord’, aan de andere kant hekelt de Partij voor de Dieren het ‘pappen, nathouden en vooruitschuiven’.

De macht van de oppositie is desondanks beperkt. Het Klimaatakkoord wordt de komende tijd opgeknipt in tal van afzonderlijke maatregelen, die in de meeste gevallen niet op korte termijn door de Eerste en Tweede Kamer hoeven. Veel zal op het bordje komen van het volgende kabinet dat uiterlijk in 2021 aantreedt.

De echte afrekening zal dan ook pas plaatsvinden bij de uitvoering de komende jaren. Niet alleen zal dan duidelijk worden of inderdaad iedereen de klimaattransitie kan ‘meemaken’, zoals het kabinet belooft, maar ook of de overheid in staat is om alle ambitieuze plannen op een effectieve manier uit te voeren. De coalitie mag grote woorden voortaan dan willen vermijden, de 25 pagina’s lange kabinetsbrief maakt duidelijk dat er wel degelijke een ingrijpende en ongewisse operatie voor de deur staat.

Bloemlezing

Een korte bloemlezing van de taken die de overheid op zich gaat nemen: ‘een wijkenaanpak’ om ruim een miljoen woningen voor 2030 van het gas af te krijgen, een ‘innovatieprogramma’ om goedkopere warmtepompen te ontwikkelen, een ‘warmtefonds’ om huizenbezitters te helpen verduurzamen, een ‘kolenfonds’ om afgedankte werknemers van kolencentrales om te scholen, een ‘convenant’ om alle uitstoot van bussen en vrachtwagens in steden voor 2025 te verbannen, een ‘koplopersprogramma’ om de industrie te helpen verduurzamen, ‘een taskforce’ voor betere infrastructuur, een ‘waterstofprogramma’ om Nederland kampioen in waterstoftoepassingen te maken, een ‘voortgangsmonitor’ om werkgelegenheidsverlies in kaart te brengen, een ‘bossenstrategie’ om ontbossing tegen te gaan.

De komende kabinetten gaan veel vragen van een tot voor kort terugtredende overheid waar ook nog eens jarenlang op bezuinigd is. Hoe moeilijk klimaatbeleid is, bewijst het kabinet vrijdag bovendien zelf. Eerder was er de belofte dat Nederland in 2020 een kwart minder uitstoot zou hebben, maar dat gaat ook na het Urgenda-vonnis waarschijnlijk niet lukken. Het kabinet komt vooralsnog maar tot 4 megaton minder uitstoot, terwijl 9 megaton nodig is.

Vicepremier De Jonge praat vrijdag liever over de doelen in 2030. Dan moet het wel allemaal lukken. ‘We hebben de tijd.’

Lees verder

Kabinet: Nederland wordt internationaal voorloper in klimaatbeleid
In 2030 wordt 70 procent van de elektriciteit in Nederland opgewekt uit zon en wind. De energiebedrijven die dat gaan doen moeten zichzelf bedruipen, want vanaf 2025 gaat het subsidieloket dicht.

‘De klimaatplannen van het kabinet mogen vooral geen stress bij de kiezer veroorzaken’
Vanmiddag presenteert het kabinet de langverwachte klimaatplannen. Zijn ze genoeg om het klimaatdoel van 2030 – 49 procent minder CO2-uitstoot – te halen? En hoe reageert de oppositie? ‘Een groot dramatisch gebaar waarmee de linkse oppositie de klimaatplannen van tafel zal vegen verwacht ik niet’, zegt parlementair verslaggever Frank Hendrickx.

Wat betekent het Klimaatakkoord voor u? 
Het Klimaatakkoord raakt iedereen, dat was bij het begin van de onderhandelingen 1,5 jaar geleden al duidelijk. Een overzicht van de gevolgen voor de vier belangrijkste belanghebbenden

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden