Nieuws Spanje

Kabinet-Rajoy ten onder aan corruptie binnen Spaanse Volkspartij

De laatste uren van het kabinet-Rajoy hebben geslagen. In het Spaanse parlement tekende zich donderdag een meerderheid af voor een motie van wantrouwen. De corruptie binnen zijn eigen partij is premier Rajoy fataal geworden.

Het Spaanse parlement. Foto Reuters

Pedro Sánchez, de leider van de sociaal-democraten, is van plan de plaats in de te nemen van de beschadigde Rajoy. Hij heeft daarvoor de steun van het links-activistische Podemos en van een bont gezelschap van regionale partijen. Het zal de eerste keer zijn in de democratische geschiedenis van Spanje dat een premier op deze manier wordt weggestuurd.

Corruptieschandaal

Met het vonnis in de zaak-Gürtel – een van de omvangrijkste Spaanse corruptieschandalen – begon vrijdag een tijdbom te tikken onder de regering-Rajoy. Al een dag erna kondigde Sánchez zijn motie van wantrouwen aan. Hij kreeg onmiddellijk de steun van Podemos.

Het was niet voor het eerst dat de Volkspartij (Partido Popular, PP) van Rajoy in verband werd gebracht met corruptie. Tot nu toe wist Rajoy altijd de dans te ontspringen, maar nu kwamen de veroordelingen wel erg dichtbij: een gewezen penningmeester van zijn partij verdween voor 33 jaar in de bak.

‘Gürtel is de PP, en de PP is Gürtel’, zo zien ze dat bij de sociaal-democraten. Rajoy gaf geen enkele blijk van schuldbewustzijn. Hij kwam niet eens met een reactie op de veroordelingen. Dat deed Sánchez naar zijn motie van wantrouwen grijpen. Treed af, mijnheer Rajoy, uw tijd is op, zei Sánchez tijdens het debat donderdag in het parlement. ‘Of blijft u zich vastklampen aan uw ambt? Hij voegde eraan toe dat Rajoy ‘in iedere andere democratie al lang zijn verantwoordelijkheid had genomen.

Sánchez verwees naar het tijdperk-Rajoy als ‘een tijd waarin we de broekriem moesten aanhalen totdat we stikten’. Hij wil zelf socialer beleid gaan voeren. Vervolgens is het Sánchez’ bedoeling nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Hij noemde echter geen verkiezingsdatum, hetgeen hem op veel kritiek is komen te staan.

Snelle verkiezingen

De liberale partij Burgers (Ciudadanos, C’s) zou een logische bondgenoot zijn voor Sánchez. ‘Dit maakt alles anders’, zei partijleider Albert Rivera vorige week, toen het vonnis in de zaak-Gürtel bekend werd. Een week eerder stemde C’s nog vóór de begroting voor 2018 van Rajoys regering, maar nu zegde Rivera de samenwerking op.

Dat wil echter niet zeggen dat Rivera Sánchez nu juichend in de armen valt. Integendeel: hij wil niet dat de sociaal-democraat gaat regeren. Rivera heeft liever zo snel mogelijk verkiezingen. Zijn partij zou volgens de peilingen minstens verdubbelen in het aantal zetels en maakt kans om de grootste te worden. C’s scoort met een streng optreden tegen de Catalaanse afvalligheid en met een harde lijn tegen corruptie.

In een poging Sánchez te overtuigen van zijn plannen, kwam Rivera met een aantal namen voor sociaal-democratische interimmers op de proppen, zoals Javier Solana (voormalig secretaris-generaal van de Navo). De meesten van hen bedankten echter fluks voor de eer.

Monstercoalitie

Sánchez was dus afhankelijk van wat Rajoy aanduidt als ‘een monster van Frankenstein’: een veelkoppig wezen, bestaande uit allerlei regionale partijen.

De Catalaans-nationalistische partijen zien Rajoy maar al te graag vertrekken, maar ze willen voor hun steun wel iets terug van Sánchez. Die beloofde in het debat ‘dialoog’. Veel concreter werd het niet van zijn kant. De Catalanen maakten echter heel duidelijk wat ze willen: geen gekozen politici in de gevangenis. ‘Dat kunnen we niet als een dialoog kwalificeren.’

Moeilijker was het om de Baskisch-nationalisten over te halen. Het maakte dat alle ogen donderdag gericht waren op de Baskische partij. Rajoy, in dit verband betiteld als ‘oude kat’ (vrij vertaald: sluwe vos), probeerde de Basken in aanloop naar het debat onder druk te zetten. De net aangenomen begroting voor 2018 zou alsnog worden teruggetrokken. Dat betekent dat de Basken 540 miljoen euro door de neus wordt geboord, vooral bedoeld voor spoorwegen en andere infrastructuur.

Sánchez beloofde donderdag dat hij de begroting voor dit jaar intact zal houden. Maar toch: als de regering van Rajoy valt, gaat die begroting een onzekere tijd tegemoet.

Niet geloofwaardig

Rajoy probeerde donderdag uit alle macht overeind te blijven, door te benadrukken dat noch hij, noch zijn partij is veroordeeld voor corruptie. ‘In de PP is corruptie voorgekomen, maar de PP is geen corrupte partij.’ 

Strikt genomen heeft Rajoy gelijk. Geen van zijn kabinetsleden maakte deel uit van het Gürtel-complot. Van de andere kant moest Rajoy in deze zaak zelf als getuige voor de rechter verschijnen, een nogal beschamend tafereel voor een zittende premier. Rajoy ontkende bij die gelegenheid het bestaan van een schaduwkas en het feit dat hij daaruit zou zijn betaald. Die verklaring werd vorige week door de rechter afgedaan als niet ‘voldoende geloofwaardig’.

Rajoy koos er donderdag voor niet te veel terug te blikken, maar vooral angstige toekomstvisioenen te schetsen. De stabiliteit van Spanje zou in gevaar komen, aldus Rajoy. Dat is een scenario dat de Spanjaarden werkelijk de stuipen op het lijf jaagt: de geschiedenis van het land is getekend door lange periodes van politieke instabiliteit, waarbij de ene na de andere regering elkaar rap opvolgde en het land in de praktijk onbestuurbaar bleek.

Het bleek uiteindelijk geen indruk te maken. Een meerderheid van het parlement steunt de motie van wantrouwen, en daarmee is het politieke doodvonnis van Rajoy getekend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.