Kabinet ondergraaft solidariteit in sociaal stelsel

Een ware zondvloed aan ingrepen in de sociale zekerheid stortte minister De Geus van Sociale Zaken de afgelopen weken uit over de steeds bozer wordende vakbeweging en parlementaire oppositie....

Yvonne Doorduyn

Nu kennelijk een ijkpunt is bereikt, kan de balans worden opgemaakt. Wat betekent dit hele pakket voor de toestand van de Nederlandse verzorgingsstaat? Hebben we het over 'bijschaven' of is sprake van een fundamenteel nieuw systeem?

Het lijkt goed eerst te kijken naar de ophef die de afgelopen maanden op elke nieuwe maatregel volgde. Verrast het kabinet met al deze maatregelen? Beduvelt het de boel? De eerlijkheid gebiedt te zeggen van niet. Wie de regeerakkoorden van Balkenende I en II bestudeert, kan alleen maar constateren dat alle maatregelen daarin staan aangekondigd.

Balkenende liet er bij het aantreden van zijn tweede kabinet ook geen misverstand over bestaan: 'We zijn de traditionele verzorgingsstaat aan het afslanken.' En voor de echt slechte verstaanders roepen alle leden van het kabinet met steeds grotere stelligheid dat zij deel uitmaken van een 'hervormingskabinet'.

En wat is de balans nu? De grote lijn die het kabinet inzet is helder: meer mensen moeten langer aan het werk. Voorgaande kabinetten konden daarvoor nog een beroep doen op vrouwen, maar nu vrijwel alle vrouwen werken, moeten de extra krachten ergens anders vandaan komen: uit de uitkering.

Door de deur naar uitkeringen (ook VUT en prepensioen) op een kiertje te zetten, hoopt het kabinet dat werkgevers en werknemers meer moeite doen om te voorkomen dat mensen uitvallen. Er moeten afspraken komen om de vaardigheden van ouderen op peil te houden, functies moeten worden aangepast zodat ook ouderen of gedeeltelijk arbeidsongeschikten kunnen blijven werken.

Tegen een beleid dat op lange termijn meer werkgelegenheid probeert te scheppen, zou niemand kunnen zijn. Dat er desondanks weerstand is, komt doordat op korte termijn bij grote groepen pijn wordt gegenereerd. Arbeidsongeschikten en werklozen hebben niets aan afspraken die sociale partners in de toekomst maken.

Wat velen vooral steekt, is dat de overheid structureel gezien voor een groot deel de handen van 'mensen met een vlekje' aftrekt. Niet meer de staat is verantwoordelijk voor hen, maar de sociale partners. Alleen de echt dramatische gevallen kunnen nog een beroep doen op de maatschappij.

Door de verantwoordelijkheden naar een lager niveau te verplaatsen, ondergraaft het kabinet de solidariteit, jarenlang de basis van het Nederlandse sociale stelsel. Dat het daarmee de verzorgingsstaat niet alleen 'afslankt', zoals Balkenende vorig jaar aankondigde, maar fundamenteel verandert, lijkt een gerechtvaardigde conclusie. En het moet nog maar blijken of het werkt. Het systeem staat of valt met de wijze waarop werkgevers en werknemers de nieuwe situatie oppakken.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden