NieuwsTransgenderwet 1985-2014

Kabinet maakt excuses voor ‘gedwongen’ sterilisaties onder oude Transgenderwet

Het kabinet maakt officieel excuses aan alle transgenders die tussen 1985 en 2014 hebben geleden onder de toen geldende Transgenderwet. Slachtoffers die voor ‘harde, bijna onmogelijke keuzes zijn gesteld’ krijgen een tegemoetkoming van 5.000 euro. 

Amsterdam, 1 juli 2014. Petra van Dijk (links) heeft zojuist het geslacht in haar paspoort laten veranderen. Vanaf deze dag werd het mogelijk om geslachtsverandering op een eenvoudigere manier te laten wijzigen.Beeld Hollandse Hoogte / Klaas Fopma

In de oude Transgenderwet − ingevoerd in 1985 − konden mensen weliswaar hun geslacht laten veranderen in hun geboorteakte, maar alleen onder strenge voorwaarden. De voornaamste was een onomkeerbare geslachtsoperatie: mensen moesten hun lichaam zoveel mogelijk laten aanpassen door middel van bijvoorbeeld hormoonbehandelingen en borstprotheses. In feite werden veel mensen daardoor gedwongen tot sterilisatie en definitieve onvruchtbaarheid. 

Dat is in 2014 veranderd, onder meer vanwege een kritisch rapport van Human Rights Watch. Ook COC Nederland ageerde tegen de regel dat je van staatswege in je lichaam moest laten snijden om ook voor de burgerlijke stand geaccepteerd te worden’. Sindsdien is een 'deskundigenverklaring’ van een arts of psycholoog voldoende om officieel een ander geslacht aan te nemen. En ook die eis komt te vervallen, maakte het huidige kabinet vorig jaar bekend

Daarmee is het leed voor de generatie van 1985 tot 2014 nog niet ongedaan gemaakt. Dat de drempel destijds hoog was, bleek al snel na invoering van de wet: het aantal mensen dat officieel van geslacht veranderde, vertienvoudigde na 2015, tot 770 mensen in 2017. Toch hebben veel mensen door de jaren heen wel getracht aan de voorwaarden te voldoen. Namens hen stelde het Transgendercollectief de Staat eind vorig jaar aansprakelijk voor het leed. 

Integriteit

De ministers Dekker van Rechtsbescherming en Van Engelshoven van Emancipatie lieten maandag weten dat zij ‘erkenning en excuses’ hebben overgebracht aan het collectief. Zo’n inbreuk op de lichamelijke integriteit kunnen we ons vandaag de dag eigenlijk niet meer voorstellen’, aldus Dekker.  Van Engelshoven: ‘De wet bleek voor velen een symbool van maatschappelijke afwijzing. Dromen zijn verloren gegaan als gevolg van de onomkeerbare sterilisatie. Dit heeft groot leed met zich meegebracht.’

Transgenders die in de periode tussen 1 juli 1985 en 1 juli 2014 een fysieke geslachtsverandering hebben ondergaan om daarmee de geslachtsregistratie in hun geboorteakte te wijzigen, komen in aanmerking voor een tegemoetkoming van 5.000 euro per persoon. Die regeling wordt waarschijnlijk halverwege 2021 van kracht. 

Minister Sander Dekker van Rechtsbescherming.Beeld ANP - Bart Maat

Intussen werkt Dekker aan de nieuwste wijziging van de Transgenderwet. Als die een meerderheid krijgt in beide Kamers, wordt de drempel voor geslachtsverandering verder verlaagd. De nieuwe procedure gaat dan in twee etappes. De transgender maakt zijn voornemen in eerst instantie schriftelijk kenbaar bij de burgerlijke stand van zijn woonplaats. Dat hoeft niet zijn geboorteplaats te zijn. Na ten minste vier en maximaal twaalf weken bevestigt de aanvrager in persoon zijn wens bij de ambtenaar van de burgerlijke stand, die de identiteit van de betrokkene controleert en de geboorteakte aanpast. De aanvrager behoudt hetzelfde burgerservicenummer. Dat moet identiteitsfraude voorkomen.

‘Mensen moeten weten dat dit is gebeurd en dat het niet had mogen gebeuren’

Willemijn van Kempen wist al op jonge leeftijd dat ze eigenlijk geen man was. Maar om echt vrouw te mogen worden, moest ze zich verplicht laten steriliseren – zo stond dat tot 2014 in de wet. Nu strijdt ze voor erkenning van het haar aangedane leed.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden