Kabinet-Lubbers III was aanvankelijk huiverig over hereniging Duitsland

Op 7 november 1989 trad het derde kabinet-Lubbers aan, een coalitie van CDA en PvdA. Twee dagen later viel de Berlijnse Muur. De kersverse ploeg van Lubbers was in die dagen vooral met zichzelf bezig, zo blijkt uit notulen van de ministerraden van dat jaar. Werd er al over Berlijn gesproken, dan was het met een zekere bezorgdheid. Gisteren maakte het Nationaal Archief de 25 jaar oude stukken openbaar.

6 november 1989: premier Lubbers (links) naast koningin Beatrix en daarnaast vicepremier Kok, op weg richting het bordes voor de eerst foto van het nieuwe kabinet. Beeld ANP

Pas een week na de val van de Muur werd in de ministerraad voor het eerst over de kwestie gesproken, schrijven NOS-redacteuren Dik Verkuil en Lambert Teuwissen die gisteren de notulen bestudeerden. Tot dan toe was de nieuwe ploeg van Lubbers vooral druk geweest met opstarten. Over de ontwikkelingen in Berlijn leefde vooral ongerustheid overheerste in de ministerraad. Gevreesd werd dat de stabiliteit en de rust die de muur en de Europese tweedeling jarenlang hadden gebracht, dreigden te worden verstoord.

CDA'er Van den Broek, minister van Buitenlandse Zaken, stelde een houding van 'constructieve waakzaamheid' voor. Hij waarschuwde voor 'interne ontsporingen'. Een hereniging van Duitsland zag hij niet snel gebeuren. 'In de DDR wordt er nauwelijks over gesproken.' Hij vond dat voor Nederland de naoorlogse status-quo het uitgangspunt moest zijn.

De eerste ministerraad van Lubbers III op 10 november 1989 in de Treveszaal. In het midden vicepremier Wim Kok in gesprek met Ritzen van Onderwijs. Daarnaast d'Ancona (Volksgezondheid) in gesprek met Dales (Binnenlandse Zaken). Beeld ANP

'Vervagend vijandbeeld'

Ter Beek, PvdA-minister van Defensie, dacht er hetzelfde over. Met het oog op de stabiliteit moest volgens hem het Warschaupact, de Sovjet-tegenhanger van de Navo, blijven bestaan. Volgens De Telegraaf vreesde Ter Beek voor zijn begroting. Het belang van defensie zou afnemen door het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Hij waarschuwde voor een 'vervagend en vervlakkend vijandbeeld' waardoor 'de geloofwaardigheid van de defensie-inspanningen ter discussie zal komen te staan'.

Alleen PvdA'er Jan Pronk, minister voor Ontwikkelingssamenwerking, noemde de ontwikkelingen in Berlijn 'zeer verheugend'. Hij sprak over een 'historische doorbraak'. Het gevaar van instabiliteit moest volgens hem niet worden overdreven. Pronk toonde zich teleurgesteld dat hij door de formatiedrukte de gebeurtenissen in Duitsland niet beter had kunnen volgen. Maar ook hij dacht dat Duitse eenwording nog ver weg was. 'Over de Duitse hereniging wordt zijns inziens buiten de beide Duitse staten meer gesproken dan erbinnen', staat in de notulen.

Het nieuwe kabinet-Lubbers op het bordes, 6 november 1989. Beeld ANP

'De Duitse kwestie'

Premier Lubbers had het laatste woord, hij pleitte voor Nederlandse terughoudendheid op het punt van een mogelijke Duitse hereniging.
De Nederlandse reserves werden diezelfde maand nog gelogenstraft door de Duitse bondskanselier Helmut Kohl. Hij presenteerde op 28 november een tienpuntenplan voor de hereniging van West- en Oost-Duitsland. Kohls plan wordt in de notulen van Lubbers' ministerraad van 1 december 'de Duitse kwestie' genoemd.

Terughoudendheid was nog steeds het devies van de premier. Lubbers maakte zijn zorgen kenbaar op een Europese bijeenkomst in Straatsburg op 8 december. 'Is het op basis van het verleden opportuun dat Duitsland opnieuw één wordt?', vroeg de Nederlandse premier aan zijn Europese collega's, waaronder Kohl.

De Nederlandse zorgen konden de ontwikkelingen niet tegenhouden. Nog geen jaar later, op 3 oktober 1990, hield de Deutsche Demokratische Republik op te bestaan en werd Oost-Duitsland deel van de Bondsrepubliek.

De 'constructieve waakzaamheid' legde desondanks het derde kabinet van Lubbers geen windeieren. Lubbers III zat de rit uit tot 22 augustus 1994 en is met 1749 dagen nog steeds het langstzittende naoorlogse kabinet.

Vicepremier Kok (links) luistert naar premier Lubbers, oktober 1991. Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.