Kabinet loopt vast in ingewikkelde pensioenpuzzel

Vier vragen over een nieuw pensioenstelsel

De gesprekken over een nieuw pensioenstelsel zitten muurvast. Vakbond FNV heeft eisen die het kabinet mogelijk veel geld gaan kosten.

Beeld Studio Vonq

Wat is het pensioenprobleem?

Het pensioenstelsel is midden in de vorige eeuw opgebouwd voor kostwinners met een loopbaan bij een werkgever. Dat past niet meer bij de eigentijdse loopbaan met veel afwisseling: soms vijf dagen, dan weer vier dagen werken in loondienst, een periode verlof of als zelfstandige aan de slag. Dat levert een reeks pensioenbreuken op. Intussen dient de zzp'er zelf voor pensioenopbouw te zorgen, wat in veel gevallen niet goed lukt.

Waar ligt de oplossing?

Het idee is nu om iedere werkende een individuele pensioenpot te geven, maar de beleggingsrisico's via pensioenfondsen te delen. De premie kan dan ook variëren. Nu betalen werknemers in loondienst een doorsneepremie waarmee jong eigenlijk oud subsidieert. Dat werkte vroeger, maar niet bij grillige loopbanen. Afschaffing van het oude systeem kost vele miljarden, vooral om werknemers van middelbare leeftijd te compenseren die eerder wel ouderen subsidieerden maar na afschaffing de subsidie van jongeren ontberen.

Waarop loopt het vast?

De vakcentrale FNV stelt een hele trits voorwaarden. In ieder geval moet zo veel mogelijk collectief geregeld worden om risico's te delen. Individuele pensioenpotjes moeten verankerd blijven in de fondsen. Nachtmerriescenario voor de FNV is dat de individuele potjes mogen verhuizen naar een ander fonds, een verzekeraar of in eigen beheer belegd mogen worden. Pensioen is uitgesteld loon, omdat het uit de loonruimte betaald wordt. Loonsverhogingen zijn decennia gematigd omdat pensioenpremies werden ingevoerd, omhoog gingen en zo indirect de loonkosten stuwden. Daarom wil de vakbeweging er greep op houden.

Belangrijker voor het kabinet is een andere eis: voordat überhaupt gepraat wordt, wil de FNV de toezegging dat de AOW-leeftijd de komende jaren 'bevroren' wordt op 66 jaar (geen verdere automatische verhoging meer) en dat er een vroegpensioenregeling voor 'zware beroepen' komt. En de FNV wil afspraken om de tomeloze groei van flexwerk en zzp in laagbetaald werk te beteugelen. Enerzijds omdat veel van die mensen nu weinig of geen pensioen opbouwen en voor hen een armoedige oude dag dreigt. Anderzijds omdat door die groei het draagvlak voor de pensioenfondsen afkalft.

Lees verder onder de tabel.

Waarom horen we zo weinig van het kabinet?

86 dagen regeert het kabinet-Rutte III nu, maar wapenfeiten zijn er nauwelijks. 'Het momentum is weg.'

Hoe nu verder?

De grote uitdaging voor het kabinet is om de FNV terug aan tafel te krijgen. Aan de werkgevers heeft het niet veel: als er geen akkoord komt, is er voor de werkgevers geen man over boord.

Maar werkgevers zijn wel gebaat bij arbeidsrust en een goede verstandhouding met de vakbonden. Doemscenario voor het kabinet is dan ook een akkoord van vakbeweging en werkgevers waarin een gigantische rekening volledig bij het kabinet gelegd wordt. Denk aan jarenlange bevriezing van de AOW-leeftijd op 66 jaar. Alle inspanningen van premier Rutte en minister Koolmees zullen er de komende weken op gericht zijn om dat te voorkomen, de FNV over de streep te trekken en toch een akkoord te kneden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.