Kabinet legt eer in met resultaat in Brussel

Als de politiek de kunst van het haalbare is, mag de vrijdag diep in de nacht beëindigde Europese top worden uitgeroepen tot een artistiek evenement van grote klasse....

Er is natuurlijk ook een andere visie mogelijk op de jongste uitvoering van het Concert voor 27 Europese regeringsleiders. Het uiteindelijke compromis over de opzet van het verdrag dat de omstreden Grondwet gaat vervangen, moest voor de poorten van de hel worden weggesleept, terwijl met name vanuit Poolse hoek het vuur hevig werd opgestookt. Het slotdocument werd door een Duitse diplomaat niet ten onrechte gekwalificeerd als een ‘gekunsteld stuk van uitzonderlijke lelijkheid’. Het stuk vormt de leidraad voor de inter-gouvernementele conferentie (IGC) die vóór het einde van het jaar de definitieve tekst van het verdrag moet opstellen. Deze IGC van juristen en hoge ambtenaren zal daaraan nog een zware kluif hebben.

De uitkomst van de top is onmiskenbaar een teleurstelling voor degenen die het ideaal van een federaal Europa koesteren. De scheidende Belgische premier Verhofstadt maakte zich daarvan de tolk toen hij aan het slot van de top felle kritiek leverde op de lidstaten – waaronder Benelux-partner Nederland – die volgens hem een dam opwerpen tegen verdere Europese integratie.

Dit is overdreven, maar feit is wel dat deze top het ideaal van het Europese federalisme voorlopig in de ijskast heeft gezet. Er is geen reden om daarover zeer rouwig te zijn, want het vloeit voort uit een realiteit die is ontstaan door twee belangrijke veranderingen in de Europese constellatie. Allereerst is er de drastische uitbreiding van de Europese Unie, waardoor ze een gemeenschap van staten is geworden met duidelijk meer uiteenlopende belangen en preoccupaties dan in het Europa van de Zes of de Tien. In de tweede plaats heeft het Frans-Nederlandse nee tegen de Grondwet iets aan het licht gebracht wat overigens in andere lidstaten evengoed kon worden gesignaleerd: dat er een geduchte kloof is ontstaan tussen het vooral pragmatische Europa-gevoel van de burgers en het institutionele geknutsel van de eurocraten.

Er is ook in de sterk vergrote EU een behoorlijk draagvlak voor hechte(re) samenwerking en een stevig(er) bestuurlijk raamwerk. Maar de nationale identiteit laat zich niet wegpoetsen en de beleidsruimte kan niet te zeer door Brussel worden gedomineerd. Ondanks – of misschien juist wel vanwege – haar ‘lelijkheid’ weerspiegelt de nu overeengekomen verdragswijziging die realiteit beter dan de oorspronkelijke Grondwet. De constitutionele pretenties zijn overboord gezet, de grondrechten zijn minder vastgespijkerd, de bevoegdheden van de EU vis-à-vis de lidstaten zijn duidelijker afgebakend.

Voor de Nederlandse regering is deze uitkomst een goed resultaat, waarmee premier Balkenende, minister Verhagen en vooral de energieke staatssecretaris Timmermans eer inleggen. In de aanloop naar de top kregen ze hier en daar het verwijt dat ze bezig waren aan een mission impossible, maar net zoals destijds bij het beslissende overleg over de Europese meerjarenbegroting blijkt dat niet het geval te zijn geweest. Dat Nederland op deze top voor een deel met de Poolse en de Britse wind kon zeilen, doet aan de prestatie niets af.

De meeste Nederlandse wensen zijn gehonoreerd. Uiteraard betekent dit niet dat het concept-wijzigingsverdrag ineens een andere richting inslaat dan de Grondwet. Dat kan niet en dat hoeft ook geenszins. De kernonderdelen van de Grondwet blijven intact. Maar de aanpassingen zijn wel zodanig, dat met recht kan worden gezegd: het Nederlandse nee van twee jaar geleden heeft effect gehad. Het zou de oppositie sieren als ze enige waardering hiervoor zou kunnen opbrengen.

Helaas hebben twee geharnaste tegenstanders van destijds, de SP en Geert Wilders en de zijnen, al meteen een afwijzend standpunt betrokken. Van de PVV kan dat niet verbazen. Maar in het geval van de SP, die toch meer wil zijn dan een tegenpartij, is dat teleurstellend.

Reageren? volkskrant.nl/commentaar

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden