NieuwsOpvang verwarde personen

Kabinet: landelijk ‘dashboard’ van veilige bedden voor mensen met verward gedrag

In een poging verwarde en gewelddadige personen gemakkelijker van de straat te halen en veilige hulp te bieden, gaan professionele hulpverleners intensiever samenwerken in de zoektocht naar acute opvang. Een nieuw landelijk ‘dashboard’ laat vanaf januari zien waar in Nederland beveiligde bedden vrij zijn, zodat betrokken partijen na een melding direct weten waar zij terechtkunnen.

Hulpdiensten zijn toegesneld na een melding van een verwarde man op het dak van een woning in Eindhoven. Beeld Hollandse Hoogte / Nederlandse Freelancers
Hulpdiensten zijn toegesneld na een melding van een verwarde man op het dak van een woning in Eindhoven.Beeld Hollandse Hoogte / Nederlandse Freelancers

De politie kreeg vorig jaar bijna 100 duizend meldingen binnen over personen met verward gedrag. Dat aantal is in tien jaar tijd verdubbeld. In de praktijk gaat het om ongeveer 20 duizend personen per jaar – vaak wordt over een persoon meerdere keren gebeld. Onder hen is een hardnekkige groep van zo’n 1.500 mensen met ernstige psychische stoornissen. Zij kunnen bij een terugval een veiligheidsrisico vormen, zoals de messteker op Bevrijdingsdag 2018 in Den Haag die enkele maanden eerder nog zijn huisraad uit zijn flat had gegooid.

Minister Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) en staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) vinden zulke maatschappelijke risico’s onaanvaardbaar, en willen met de introductie van het dashboard een oplossing bieden voor ‘onnodig voortslepende problemen’. Het dashboard – een soort online controlepaneel waar alle benodigde gegevens in één oogopslag kunnen worden overzien – geeft politie, ambulance en de geestelijke gezondheidszorg, GGZ, de mogelijkheid tot snelle triage: waar is een geschikt en veilig bed beschikbaar, met gekwalificeerd personeel, en hoe lang kan iemand daar blijven?

150 bedden

In totaal zijn er 150 bedden beschikbaar die door verzekeraars worden vergoed. Ook wordt bekeken welke zorg een binnengebrachte patiënt nodig heeft. ‘Dat kan variëren van een paar dagen blijven, zorg aan huis, tot gedwongen opname’, zegt Blokhuis. De bewindslieden stellen ook een landelijk coördinator aan. Over deze aanpak hebben zij vrijdag een convenant gesloten met de GGZ, gehandicaptenzorg, zorgverzekeraars en de Dienst Justitiële Inrichtingen. Blokhuis wijst erop dat ook verstandelijk gehandicapten soms sterk verward of agressief kunnen overkomen en daardoor met de politie in aanraking komen. Ook voor hen moet de nieuwe aanpak soelaas bieden.

Grapperhaus zegt dat hij al snel na zijn aantreden, eind oktober 2017, het domein van de gezondheidszorg werd ‘ingetrokken’. Op 14 december dat jaar vielen in Maastricht bij verschillende steekincidenten door dezelfde dader twee doden. Een paar weken na de steekpartij in Den Haag schoot de politie in Schiedam een man neer die agenten en een politiehond aanviel met een bijl. De hond en de man overleden. Bij de incidenten speelden psychische aandoeningen een rol.

‘Blokhuis en ik hebben vastgesteld dat er een probleem is met mensen die niet alleen verward, maar soms ook onbegrepen zijn, of anderszins zorgwekkend gedrag vertonen’, zegt Grapperhaus. ‘De vraag is: wie is eigenaar van dat probleem? De politie of de zorg? Dat eigenaarschap willen we oplossen. Want politiemensen zullen zich waar mogelijk altijd ontfermen over mensen met verward gedrag, maar ze moeten vervolgens niet met ze hoeven leuren.’

In een arrestantencel

Hij herinnert zich een ervaring tijdens Oud en Nieuw 2017, toen hij meeliep met de politie in Arnhem. ‘Doodgoeie dienders moesten een meisje van straat halen dat in dat geval niet gevaarlijk was, maar wel volkomen de weg kwijt. Zij werd in een arrestantenbusje naar een arrestantencel gebracht, terwijl ze volkomen aan het flippen was. Ik had met die agenten te doen, maar ook met dat meisje.’ 

Ook Blokhuis meent dat het voor iemand die in een psychose verkeert ‘heel traumatisch’ is wanneer vier agenten hem of haar in bedwang houden en met loeiende sirene afvoeren naar een cel. ‘Dat is traumatischer dan de psychose zelf. Iemand die geen boef is, hoort niet in een cel. Dan is het veel beter dat bijvoorbeeld een psycholance, een ambulance voor psychische zorg, langskomt.’ 

GGZ-sector waarschuwde al langer

De GGZ-sector heeft al vaak gewaarschuwd. Door de kabinetten-Rutte I en II is flink bezuinigd op de geestelijke gezondheidszorg. Zozeer zelfs, dat toenmalig minister Edith Schippers (Volksgezondheid) en staatssecretaris Fred Teeven (Justitie) – nota bene VVD-partijgenoten – daarover ruzie kregen. Teeven vreesde dat mensen met psychische problemen door de bezuinigingen te weinig hulp zouden krijgen en vervolgens met justitie in aanraking zouden komen.

Een kabinet later zegt Grapperhaus dat hij zich ‘niet wil begeven in waar dit begonnen is’. Tussen de meldingen bij de politie zitten ook veel gevallen van dolende dementerenden, wat geweten wordt aan bezuinigingen op de verzorgingstehuizen en het tekort aan plekken in verpleeghuizen, en de wachtlijsten die daar zijn. Blokhuis noemt dit geen nieuw verschijnsel en ook geen direct aanwijsbaar gevolg van bezuinigingen. 

De bewindslieden verwachten dat dankzij de gecoördineerde aanpak met het dashboard het aantal meldingen over de groep met een hoog risico met 10 duizend zal verminderen. Een verdere afname van de belastende politiemeldingen moet komen van het nieuwe telefoonnummer 0800-1205, dat deze zomer in het leven is geroepen om ‘op laagdrempelige wijze’ te overleggen over niet-acute gevallen.

Zij wijzen ook op nog een andere ontwikkeling die zij beloftevol vinden. De veiligheidshuizen in elk van de 25 veiligheidsregio’s, waarin verschillende maatschappelijke diensten samenwerken tegen criminaliteit en overlast, zijn de afgelopen jaren omgevormd tot zorg- en veiligheidshuizen. Dat maakt het gemakkelijker om mensen met multiproblematiek (bijvoorbeeld psychische stoornis, strafblad, verslaving, werkloosheid en schulden) te begeleiden.

‘Samenwerking tussen regio’s is noodzaak’

Psychiater-directeur Albert Blom van GGZ Noord-Holland-Noord in Heerhugowaard, een van de plaatsen waar de bewindslieden eerder dit jaar op werkbezoek waren, is blij met de overeenkomst tussen volksgezondheid en justitie. ‘Het komt zeker voor dat er problemen zijn met het vinden van een plaatsing, en dat we moeten uitwijken naar een plek elders in Nederland.’ Maar hij tekent daarbij wel aan: ‘Naarmate het in de eigen regio beter loopt, met preventie en vroegsignalering, heb je in de categorie met het hoogste veiligheidsniveau minder bedden nodig. Regionaal samenwerken en verantwoordelijkheid nemen, in overleg met de betrokken cliënt en door instellingsmuren heen, dat is en blijft het belangrijkst.’

Lees ook

Over de onenigheid in eerdere kabinetten-Rutte over bezuinigingen op de ggz leest u hier meer.

Voor een ggz-behandeling na een complexe diagnose zijn de wachttijden lang. De Kamer debatteerde er begin dit jaar over met staatssecretaris Blokhuis. Het verslag is hier na te lezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden