5 VRAGENCORONA-DASHBOARD

Kabinet komt met ‘coronadashboard’: wat is het en werkt het?

Een heropend terras in München, Duitsland.Beeld Reuters

Het kabinet zal het coronavirus nauwlettend in de gaten houden met een ‘dashboard’. Dat zal het volgens bronnen van het AD dinsdagavond ontvouwen. Vijf vragen over het coronadashboard, dat onder meer Duitsland en Denemarken al hebben. 

Een coronadashboard, wat is dat eigenlijk?

Het eerlijke antwoord: niet zo heel anders dan wat instanties zoals het RIVM en de stichting Nationale Intensive Care Evaluatie (NICE) nu al elke dag bekendmaken, maar dan wellicht nog wat overzichtelijker vormgegeven. Zo bevat het dashboard van Hongkong enkele ‘metertjes’ met daarin het totaal aantal gevallen, ziekenhuisopnamen, mensen in isolatie en overledenen. En daaronder een grafiek waarop je kunt aflezen hoe het R-getal zich ontwikkelt, het cijfer dat uitdrukt hoe snel het virus zich verspreidt. De hoop is dat men dan op tijd kan ingrijpen als het virus weer om zich heen grijpt.

Het 'coronadashboard' van Hongkong.Beeld HKU

Het R-getal live volgen! Gaan wij dat ook doen?

Nee. Het liefste zou je ’s ochtends als een soort weerbericht willen zien: wat is het R-getal vandaag? Zo werkt het helaas niet. De besmettelijkheid van een virus is namelijk niet zoiets als een getal dat je kunt aflezen op een thermometer, maar een schatting die je pas achteraf kunt reconstrueren.

Wie vandaag besmet raakt met het virus, krijgt immers pas na gemiddeld 5 dagen klachten, en meldt zich daarna doorgaans na nog een aantal dagen bij de dokter of in het ziekenhuis. Het RIVM rekent het R-getal dan ook terug, door te schatten wanneer iemand die vandaag in het ziekenhuis aankomt besmet zal zijn geraakt. Op basis daarvan is te herleiden hoe hard het virus twee weken geleden rondging.

De RIVM-grafiek van R van 22 april: hoe dichterbij het heden het cijfer is, des te groter de onzekerheidsmarge is (het 'paarse trompetje', rechts).Beeld RIVM

Maar er zijn toch ook landen waar je de R wél elke dag kunt naslaan?

Inderdaad: onder meer Duitsland en Hongkong houden een ‘liverapport’ bij van de R-waarde. Totdat je wat beter kijkt. Zo gaat de meting in Hongkong een week terug: ‘live’ wil hier zeggen dat men elke dag inschat wat de R een week eerder zal zijn geweest. En die berekening is dan ook nog met onzekerheid omgeven. Vandaag een week geleden zat de R-waarde in Hongkong in tussen 0,01 en 2,95, het verschil tussen een epidemie die haast volledig is verdwenen, of een ronduit alarmerende situatie.

In Duitsland gebruikt het Robert Koch Instituut een andere truc: men trekt de lijn uit het verleden voorzichtig een paar dagen door. Zelfs dan is de recentste R-waarde vier dagen oud en is de onzekerheid groot: vier dagen geleden zat de R in Duitsland in tussen 0,78 en 1,10.

De Duitse R-grafiek: een combinatie van waarneming en verwachting (‘nowcasting’).Beeld RKI

Wat zal het dashboard van minister De Jonge nog meer voor lampjes en wijzertjes bevatten?

Het is denkbaar dat het ‘dashboard’ is onderverdeeld naar GGD-regio’s. Zulke gegevens zijn nu immers ook al beschikbaar. Of wellicht stelt men een kleurcode in. Zo doet men dat bijvoorbeeld in Wales: de coronacijfers leveren opgeteld een soort verkeerslichtmelding die aangeeft hoe veilig of hoe gevaarlijk de situatie is.

Het verkeerslichtsysteem van Wales.

En de R-waarde?

Naarmate er meer wordt getest en men dus ook meer coronagevallen in kaart krijgt, zal het wellicht doenlijk worden het R-getal niet te berekenen over twee weken terug, zoals het RIVM nu doet, maar over één week terug, zoals Hongkong al doet.

Los daarvan blijft de vraag of R wel zo zinvol is, zeggen critici, vooral omdat het een gemiddelde is: één ‘superverspreider’ die in zijn eentje tientallen mensen aansteekt, kan het getal al snel opstuwen. In Duitsland en Hongkong zwiept het wijzertje soms in elk geval van dag tot dag op en neer – reden waarom Duitsland inmiddels een zevendaags gemiddelde berekent van de R-waarde.

Laat je niet foppen door zo’n aanlokkelijk metertje op een dashboard dat wel even zal aangeven hoe ‘hard’ de epidemie gaat, waarschuwt wetenschapsjournalist Ed Yong in The Atlantic. ‘Hoewel het getal ongelooflijk simpel lijkt, is het moeilijk te berekenen en enorm ingewikkeld te interpreteren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden