Kabinet klem door pact D66 en CDA

Een strategisch pact tussen de oppositiepartijen CDA en D66 zet het kabinet-Rutte voor het blok. In de onderhandelingen over een nieuw belastingstelsel, die vandaag beginnen, stellen CDA en D66 gezamenlijk de eis dat de overheid begint met bezuinigen: daadwerkelijk snoeien in de eigen uitgaven.

Sybrand van Haersma Buma (l) en Alexander Pechtold (r) Beeld anp

VVD en PvdA hebben afgesproken dat niet te doen, maar zonder de steun van de twee oppositiepartijen is een nieuw belastingstelsel bij voorbaat kansloos.

Staatssecretaris Eric Wiebes (VVD) van Financiën heeft alle fracties in de Tweede Kamer uitgenodigd om vanochtend achter gesloten deuren te komen praten over de belastingherziening. Daarbij komen, zo liet hij woensdag weten, ook de autobelastingen aan de orde. In zo'n anderhalf uur tijd wil Wiebes wensen en voorstellen inventariseren. Bij gebrek aan een meerderheid in de Eerste Kamer heeft het kabinet de steun van een deel van de oppositie nodig.

Eenvoudiger en goedkoper

Een nieuw belastingstelsel is de volgende grote klus voor het kabinet. Halverwege 2015 moet er een plan liggen. Er zijn twee uitgangspunten. Eén: het moet eenvoudiger. Twee: arbeid moet goedkoper. Op steun van PVV en SP wordt niet gerekend, waardoor het kabinet in de zoektocht naar voldoende draagvlak in de Eerste Kamer voorlopig grofweg twee opties heeft: in zee met het CDA of met de vertrouwde combinatie van D66, ChristenUnie en SGP. Het kabinet houdt er rekening mee dat het ook na de Eerste Kamerverkiezingen van komend voorjaar geen meerderheid heeft in de senaat.

De partijleiders Buma (CDA) en Pechtold (D66), die de laatste tijd veel met elkaar hebben gepraat en naar elkaar toe zijn gegroeid, willen zich dit keer niet uit elkaar laten spelen. Tot nu toe deed D66 wel veel zaken met Rutte II, maar bleef het CDA aan de kant. Nu vinden CDA en D66 elkaar in hun gedeelde afkeer van de taboes die de regeringspartijen VVD en PvdA bij voorbaat hebben opgeworpen. Met stip op één: het nee tegen beperking van de overheidsuitgaven.

'Te vrijblijvend'

Wiebes zei eerder dat hij bij een belastingherziening zo'n 5 miljard euro nodig heeft als 'smeerolie' om de gevolgen van de herziening pijnloos te laten verlopen. Het kabinet hoopt op meevallers om dat te betalen. CDA en D66 vinden dat veel te vrijblijvend.

'De komende twee jaar stijgen de uitgaven volgens de begroting 13 miljard euro. Dat kan best wat minder', aldus het D66-Kamerlid Wouter Koolmees. 'Dan komt er ruimte vrij voor lastenverlichting. De lasten op arbeid moeten omlaag. Dat stimuleert de werkgelegenheid. Dat kan al in 2016.'

Een voorstel van D66 en CDA over beperking van de overheidsuitgaven werd dit najaar nog weggestemd door VVD en PvdA. 'Maar het moet bespreekbaar worden. Het taboe moet van tafel', aldus Koolmees. De twee partijen eisen snel een besluit hierover. In april 2015 stelt het kabinet de uitgaven voor 2016 vast. 'Daarom willen wij snel, voor maart 2015, een principebesluit. Dan is er ruimte voor lastenverlichting in 2016', zegt Koolmees. Pieter Omtzigt, financieel woordvoerder van het CDA, denkt aan 'zeker 2 miljard euro per jaar'. 'Het regeerakkoord geeft een uitgavenplafond aan. Voor de socialisten is dat een uitgangspunt, voor ons een maximum dat niet gehaald hoeft te worden', zegt Omtzigt.

Oppositie onder druk 

Met hun pact zetten de oppositiepartijen de verhoudingen in de coalitie onder druk en lonken zij nadrukkelijk naar de VVD. Het taboe op snijden in de overheidsuitgaven komt van de PvdA. De VVD ging erin mee, maar pleit al jaren voor een kleinere overheid.

De liberalen kijken tandenknarsend toe hoe Buma en Pechtold opzichtig vissen naar kiezers die vinden dat de VVD in de samenwerking met de PvdA te veel weggeeft. De VVD-top erkent ook al enige tijd binnenskamers dat een belastingherziening waarschijnlijk makkelijker te realiseren is met CDA en D66 dan met de PvdA.

D66 benadrukt dat het verbond met het CDA geen breuk is met de gedoogopstelling met CU en SGP. Koolmees: 'We zijn constructief geweest, hebben lastige maatregelen gesteund en hebben daarvoor dingen teruggekregen. Maar dat ging over begrotingsvoorstellen. Een belastingplan is van een andere orde. Dat geldt voor de komende tien, vijftien jaar. Daarvoor is een breed draagvlak nodig in het parlement. Er mogen simpelweg geen taboes zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden