AnalyseReddingsplan culturele sector

Kabinet hoopt cultuur met 300 miljoen extra door crisis te slepen

Het kabinet trekt 300 miljoen euro extra uit om het fundament van de culturele sector door de coronacrisis te slepen. Daarmee moeten in de eerste plaats de grotere gezelschappen, concertzalen en theaterpodia overeind worden gehouden.

Het kunstwerk Jardin d'email van Jean Dubuffet in de beeldentuin van Museum Kröller-Müller.Beeld ANP

De hoop is dat zij het culturele leven weer in gang kunnen trekken. De gedwongen sluiting brengt kunstinstellingen nu zo snel in geldproblemen dat velen in het najaar dreigen om te vallen.

‘Dit pakket heeft vooral als doel instellingen te steunen die essentieel zijn voor de sector als geheel’, stelde minister Ingrid van Engelshoven (D66) woensdagavond in een verklaring. ‘Door juist deze cruciale culturele organisaties nu te steunen, kunnen zij er na de crisis voor zorgen dat de opdrachtenstroom, ook richting zzp’ers, weer op gang komt.’

De druk op de D66-bewindsvrouw was de afgelopen week toegenomen nadat bekend was geworden dat de culturele en creatieve sector volgens eigen berekeningen 969 miljoen euro aan omzet misloopt tot 1 juni. Het is nog onduidelijk hoe snel er daarna in de ‘anderhalvemetereconomie’ weer sprake kan zijn van bezoek aan theaters, bioscopen en festivals - het culturele seizoen 2020-2021 dreigt meer faillissementen dan premières te gaan tellen.

Geraakt

In het tv-programma M toonde Van Engelshoven zich woensdagavond ‘geraakt’ door de kritiek die ze vanuit de kunstwereld had gekregen. Maar ze wees erop dat de kunstwereld ‘de eerste sector is waarvoor het kabinet nu aanvullende maatregelen neemt’.

De indruk was ontstaan dat het kabinet bereid was de zwaar getroffen luchtvaartmaatschappij KLM koste wat kost te redden, maar de kunstinstellingen aan hun lot overliet - hoewel in de culturele en creatieve sector bijna 3,8 procent van het nationaal inkomen wordt verdiend, meer dan bijvoorbeeld in de landbouw, en het feit dat deze branche na de kredietcrisis extra werd geraakt. Ook wezen velen in de kunstsector naar de Duitse regering die wel de portemonnee zou trekken, al zagen ze daarbij over het hoofd dat de 50 miljard euro die daar op tafel is gekomen voor het hele midden- en kleinbedrijf – inclusief kunstenaars – is bestemd.

Hoe de 300 miljoen euro precies wordt verdeeld moet nog worden uitgewerkt. Het maakt dat Jan Zoet, voorzitter van belangenorganisatie Kunsten 92, voorzichtig in zijn eerste reactie. ‘Het zijn welkome maatregelen tot de zomer, en dat stemt me in eerste instantie positief. Maar wat is de horizon van deze maatregelen? Als het hierbij blijft, is het onvoldoende.’

Paar weken

Nadat het kabinet half maart een enorme noodpakket afkondigde om inkomensverlies bij bedrijven en zelfstandigen binnen de perken te houden, heeft het een paar weken geduurd voordat de culturele sector het kabinet ervan had overtuigd dat het daar te weinig aan had. Allerlei kenmerken van de arbeidsmarkt in de kunsten kunnen volgens Kunsten 92 alleen met ‘maatwerk’ worden opgevangen: het hoge aantal zzp’ers in de sector (60-70 procent), de veelal hybride bedrijfsvoering tussen marktwerking en subsidiestelsel, of de piekseizoenen die inkomsten ongelijk over het jaar verdelen.

Aanvankelijk leken aanvullende maatregelen uit de cultuurbegroting te moeten worden bekostigd, wat zou neerkomen op bezuinigingen. De Raad voor Cultuur, het adviesorgaan van de regering, schreef dinsdag opmerkelijk genoeg nog een aparte brief aan premier Mark Rutte om hem te doordringen van de ernst van de situatie. Op televisie zei Van Engelshoven woensdag nadrukkelijk dat ze zich door hem gesteund voelt.

‘Het is fijn dat het inzicht wordt gedeeld dat de generieke maatregelen van het kabinet onvoldoende waren’, zegt Zoet van Kunsten 92. ‘Maar laten we niet vergeten dat deze maatregelen weinig betekenen voor de 160 duizend zzp’ers in onze sector. Die worden teruggeworpen naar de bijstand. Daarnaast is het belangrijk dat ook de gemeenten in actie komen voor de zalen en instellingen die niet door het rijk worden gesteund.’

Op de huid gezeten

In de Tweede Kamer had de linkse oppositie Van Engelshoven de afgelopen weken op de huid gezeten. Haar eigen partij, D66, stelde ook kritische vragen. ‘Dit steunpakket is een eerste stap, een klein lichtpuntje’, is de reactie van Niels van den Berge (GroenLinks). ‘Maar het is niet genoeg. Het bedrag is te beperkt en gericht op gesubsidieerde instellingen. We mogen ook alle zzp’ers en freelancers, van de creatieve makers voor de schermen tot de technici achter de schermen, niet uit het oog verliezen.’

De nadruk in het pakket op de gesubsidieerde gezelschappen kan Boris van der Ham, voorzitter van de Vereniging van Vrije Theaterproducenten, wel begrijpen. ‘Daar heeft het Rijk een relatie mee.’ Maar zo maakt het ministerie van de cultuursector wel een ‘poppenhuis’, zegt hij. Gezelschappen kunnen volgens Van Engelshoven extra leningen verkrijgen via Cultuur + Ondernemen. Van der Ham :‘Zij werken met bedragen van 50 tot 100 duizend euro. Daar heb je niets aan als je met een musical de grote zalen bespeelt. Als dit het is, dan laat de minister van Cultuur hiermee zien dat ze niet begrijpt hoe dit deel van de sector werkt, ook al is die goed voor 70 procent van de voorstellingen in de theaters.’

De verdeling van de extra 300 miljoen euro:

· Ophoging van de subsidies voor de instellingen in de ‘basisinfrastructuur’ die al geld krijgen van het Rijk, zoals bijvoorbeeld Rijksmuseum, Nederlandse Opera en Ballet en Internationaal Theater Amsterdam. Ook de zes cultuurfondsen die namens de minister geld verdelen onder instellingen en festivals krijgen extra steun.

· Die fondsen krijgen ook middelen om een ‘beperkt aantal’ musea, podia en filmtheaters te ondersteunen die een cruciale rol in hun regio spelen. Daarbij geldt wel als voorwaarde dat de gemeente of de provincie ook een extra bijdrage doet.

· Privaat gefinancierde instellingen, denk bijvoorbeeld aan vrije theaterproducenten kunnen extra geld lenen.

· Dit geldt ook voor eigenaren van opengestelde rijksmonumenten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden