Analyse Klimaatakkoord

Kabinet heeft uiteindelijke ‘Klimaatakkoord’ toch vooral met zichzelf gesloten

Windmolens in de buurt van Zeewolde. Beeld Raymond Rutting / de volkskrant

Het laatste grote Tweede ­Kamerdebat voor het zomerreces gaat woensdagavond over een Klimaatakkoord dat geen akkoord is, maar een kabinetsvoorstel. Een ‘akkoord’ is in Haags jargon normaal gesproken een overeenkomst tussen kabinet, sociale partners en maatschappelijke organisaties. Om dit voorstel later door de Eerste Kamer te loodsen, is steun van PvdA en/of GroenLinks nodig.

Voorbeelden van overeenkomsten tussen kabinet, sociale partners en maatschappelijke organisaties zijn het beroemde Akkoord van Wassenaar uit 1982, het Energieakkoord van 2013 en het onlangs gesloten Pensioenakkoord. Onder het Klimaatakkoord waarmee het kabinet vrijdag op de proppen kwam, staan alleen de handtekeningen van de vier coalitiepartijen.

De fundamenten voor dit kabinetsplan zijn gelegd door het ­Klimaatberaad van Ed Nijpels, een overlegorgaan waar honderden organisaties hun zegje mochten doen. Maar het kabinet heeft het uiteindelijke ‘akkoord’ toch vooral met zichzelf gesloten. De naam ‘Cockpitakkoord’ zou toepasselijker zijn, naar het zogenoemde ‘cockpitoverleg’ waarin de coalitietop wekelijks delibereerde over het klimaatbeleid.

Welke maatschappelijke organisaties en belangenverenigingen zullen hun krabbel willen zetten onder een pakket voorstellen dat het kabinet uit hun handen heeft getrokken, naar eigen inzichten heeft aangepast en hun vervolgens weer voorlegt met het verzoek te tekenen bij het kruisje? Milieuorganisaties Greenpeace en Milieudefensie hebben het Klimaatakkoord al afgewezen, de vakbond FNV eveneens. De landbouworganisatie LTO zit nog te dubben, de belangenorganisaties van de industrie zijn luidkeels ongelukkig met de aangekondigde CO2-heffing en de autohandelaren zijn boos omdat de bijtelling voor elektrische leaseauto’s versneld omhoog gaat.

Podcast: heeft het Nederlands klimaatakkoord wel nut?
In Het Volkskrantgeluid praten wetenschapsredacteur Maarten Keulemans en politiek redacteur Yvonne Hofs over de nut en noodzaak van Nederlands klimaatbeleid. ‘Nederland alleen kan het klimaat niet redden, maar dat is geen reden om niets te doen.’

Niet dat het kabinet ervan wakker zal liggen als Greenpeace, industrieclub FME en de Bovag niet akkoord gaan. Bij het Pensioenakkoord lag dat anders; daarvoor was de instemming van de vakbonden en werkgevers essentieel omdat zij de pensioenfondsen besturen. Maar bij het klimaatbeleid heeft de overheid alle touwtjes in handen. Het kabinet kan de tegensputteraars door middel van wetgeving zijn wil opleggen.

Politieke sleutelpositie

Dat geldt niet voor de oppositie in de Tweede Kamer, of preciezer geformuleerd: de PvdA en/of GroenLinks. Het kabinet heeft minstens een van die partijen nodig om het Klimaatakkoord door de Eerste Kamer te loodsen. Jesse Klaver (GroenLinks) en Lodewijk Asscher (PvdA) zullen hun politieke sleutelpositie maximaal proberen uit te buiten om het kabinetsvoorstel naar hun eigen wensen bij te slijpen.

Vooral Klaver zit met het probleem dat hij ook iets te verliezen heeft. GroenLinks en de PvdA zijn er bijvoorbeeld niet gelukkig mee dat het kabinet maar een klein deel van de industriële broeikasgasuitstoot met een CO2-heffing wil belasten.

Mooi akkoord, maar of het helpt...

Vraag het de wetenschap, en het antwoord is vrijwel eensluidend: prachtig hoor, zo’n klimaatakkoord, maar of het een deuk in het opwarmende pakje boter slaat is zeer de vraag. 

Maar als Klaver het op dit punt hard gaat spelen en deze milde CO2-heffing in de Eerste Kamer van tafel veegt, neemt hij het risico dat er helemaal geen CO2-heffing komt. Een uitkomst die CDA en VVD zouden toejuichen. Zij voeren die heffing alleen in omdat coalitiepartners D66 en ChristenUnie dat willen. Het kabinet kan GroenLinks helemaal buitenspel zetten door zaken te doen met de PvdA, een partij die klimaat en milieu traditioneel gezien iets minder hoog in het vaandel heeft staan dan Klaver en zijn partij.

De calculatie in coalitiekringen is dat Klaver, geestelijk vader van de Nederlandse klimaatdoelen, zijn kind niet met het badwater zal willen weggooien en niet al te hoog van de toren kan blazen. Klaver betoont zich inderdaad coöperatief. In Trouw zei hij dat hij ‘er heel positief in zit’ en dat hij heus niet verwacht dat het kabinet de GroenLinks-ideeën over de CO2-heffing onverkort overneemt. In zijn achterhoofd zullen ook de steeds terugkerende verwijten meespelen dat GroenLinks geen concessies wil doen en daarom geen regeringsverantwoordelijkheid durft aan te gaan.

Het kabinet heeft de pech dat GroenLinks en PvdA zich vooralsnog niet tegen elkaar laten uitspelen. Zij hebben in grote lijnen dezelfde kritiek op de klimaatplannen. De twee fracties hebben afgesproken om één lijn te trekken ­tegenover het kabinet.

Eventuele pogingen de CO2-heffing aan te scherpen lijken tot mislukken gedoemd, omdat de coalitie het intern met pijn en moeite eens werd over de milde variant. PvdA en GroenLinks zullen dus op andere terreinen moeten scoren. Ze willen meer garanties dat lage inkomens niet onder de klimaatplannen gaan lijden en dat de grote industrie een ‘eerlijk’ deel van de lasten betaalt. De Kamer wil nog vóór het Kamerdebat een cijfermatige onderbouwing zien van de bewering van minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) dat de industrie veel meer aan energiebelasting betaalt dan zij aan subsidie ontvangt.

Kosten Klimaatakkoord

Het kabinet-Rutte III geeft even niet thuis voor het bedrijfsleven. Dat krijgt een groter deel van de klimaatrekening gepresenteerd, zo kondigde minister Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) op 13 maart aan.

Nu Nederlanders geleidelijk de rekening van de energietransitie krijgen gepresenteerd, vinden zij klimaatverandering plotseling een veel minder groot probleem dan voorheen, wijst een recente enquête van I&O Research uit.

Waar interessante en spraakmakende verhalen online en in de krant ophouden, gaat het Volkskrantgeluid verder. Wat is een zwart gat precies? En hoe gaat het eraan toe in tbs-klinieken? Onze verhalenmakers leggen het uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden