‘Kabinet geeft FIFA ongekende privileges en overtreedt de regels’

De algehele belastingvrijstelling die de wereldvoetbalbond FIFA krijgt bij een eventueel wereldkampioenschap in Nederland en België is wel degelijk buitensporig, hoogst uitzonderlijk en bovendien in strijd met de Europese regels. De bewering van het organisatiecomité dat de FIFA net zo wordt behandeld als andere buitenlandse organisaties is een ‘kletsverhaal’ dat de waarheid tekortdoet.

Tot die conclusie komen belastingdeskundigen na bestudering van de fiscale voorwaarden die de FIFA aan de kandidaat-landen stelt voordat zij in aanmerking komen om het toernooi te organiseren. Deze week reist een FIFA-delegatie door België en Nederland om te onderzoeken of de lage landen een goede kandidaat zijn voor het WK van 2018 of 2022.

Het organisatiecomité nam deze week stelling tegen ‘de vele misverstanden’ die in zijn ogen de kop opsteken. Met name de algehele belastingvrijstelling die de FIFA eist, riep de afgelopen weken vraagtekens op in de parlementen van beide landen. In Nederland vragen de fracties van VVD, PvdA, PVV, SP en D66 opheldering van het kabinet over de toezeggingen die aan de voetbalbond zijn gedaan.

Conform die toezeggingen betaalt de FIFA geen cent belasting in Nederland: geen enkele rijksbelasting, geen enkele lokale heffing en geen btw. Ook iedereen die door de FIFA of het organisatiecomité wordt ingehuurd, is vrijgesteld van loonbelasting. Volgens het comité is er niets geks aan die afspraken omdat de voetbalbond achteraf belasting betaalt in zijn thuisland Zwitserland. Het voert bovendien aan dat ook de vrijstelling van btw niet uitzonderlijk is, omdat die geldt ‘voor alle buitenlandse organisaties’ die in Nederland actief zijn. ‘Alleen voor de kaartverkoop is een uitzondering gemaakt.’

Maar in die laatste vrijstelling zit nou juist de angel, zegt Han Kogels, hoogleraar Europees belastingrecht aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. ‘Ik zou het prachtig vinden als het WK hier naartoe komt, maar we moeten elkaar niet voor de gek houden. Ze doen nu net alsof de btw een kletsheffing is, die iedereen zomaar kan terugvorderen. Hoe komt Nederland dan aan ruim 40 miljard btw-opbrengst per jaar? De waarheid is dat de FIFA ongekende privileges krijgt. Ons nationale belastingstelsel wordt gewoon zonder pardon aan de kant geschoven. Een zeer wonderlijke gang van zaken.’

Kogels bevestigt dat ondernemers, ook buitenlandse, de btw deels kunnen terugvragen. ‘Dat zit zo: bedrijf A levert een dienst aan bedrijf B en rekent daarvoor btw. Bedrijf B levert zelf ook diensten, bijvoorbeeld aan de consument, en draagt daarvoor btw af aan de fiscus. De btw die B aan A heeft betaald, mag worden afgetrokken van de btw die B aan de schatkist verschuldigd is. Er is dus enig recht op verrekening, maar per saldo int de overheid wel btw over de productieketen: die wordt vooral opgebracht door de consument die het eindproduct koopt.

‘De FIFA echter wordt vrijgesteld van álle btw, op álle aankopen en transacties die de bond hier doet. Zelfs op de kaartverkoop, aan het eind van de keten, zit geen btw, terwijl de bond ook in al zijn zaken met andere bedrijven geen btw afdraagt. Ons btw-stelsel wordt in feite volledig buitenspel gezet, alsof het niet van toepassing is op zo’n evenement. Een wonderlijke gang van zaken.’

Een gang van zaken bovendien die in Europa voor zover bekend niet eerder is voorgekomen. Organisator Duitsland inde in 2006 wél btw van de voetbalbond. Demissionair minister van Financiën Jan Kees de Jager ontkende vorige maand nog dat Nederland de FIFA vrijstelt: ‘Dat mag niet van de EU.’ En inderdaad heeft het kabinet in de contracten met de FIFA laten aantekenen dat niets ‘buiten de internationale wetten om’ zal gebeuren. Maar in die contracten staat nog iets: als internationale regels voorschrijven dat een algehele btw-vrijstelling niet mag en de FIFA alsnog door de EU wordt aangeslagen, dan belooft het kabinet ‘dat hele bedrag terug te betalen aan de FIFA’.

Kogels zegt dat ook die terugbetalingsbelofte hoogstwaarschijnlijk in strijd zal blijken met de Europese regels voor staatssteun. Het lijkt een kwestie van tijd tot de Europese Commissie tot die conclusie komt. ‘En dat weet de FIFA heel goed. Daarom staat er zo nadrukkelijk dat het volledige risico van de deal bij de organiserende overheden ligt. En wij hebben daar braaf mee ingestemd.’

Peter Kavelaars, hoogleraar fiscale economie aan de Erasmus Universiteit en specialist internationaal belastingrecht bij adviesbureau Deloitte, sluit zich daarbij aan. ‘Ik ken wereldwijd geen andere voorbeelden van een dergelijke vrijstelling. Het lijkt mij een vorm van staatssteun die een EU-land niet mag geven.’ Kavelaars betwist ook dat het afdoende is als de FIFA in Zwitserland belasting betaalt. ‘Dat kan wel zo zijn, maar volgens de internationale belastingregels wordt de belasting gewoon geheven op de locatie waar de activiteit plaatsvindt. Dat is een onwrikbaar principe. De FIFA is dus hier belastingplichtig.’

Kavelaars vindt dat de Kamer dat niet mag negeren. ‘Om te beginnen hebben wij in Nederland het goede principe dat belasting alleen wordt geheven op basis van wetten. Dus niet op basis van een bidbook, een privaatrechtelijke constructie die het parlement niet eens heeft gezien. Daarbij is het ongelijke behandeling. Straks zegt elke multinational of sportbond: denk erom, ik doe alleen zaken in Nederland als ik geen cent belasting hoef te betalen. Dat is ondenkbaar. Alleen daarom al moeten we er niet aan beginnen. Niet op deze manier.’

Dinsdag ontkende het organisatiecomité dat de afspraken onwettig zijn. ‘De Europese wetgeving over ongeoorloofde staatssteun is er om te voorkomen dat het ene bedrijf boven het andere wordt bevoordeeld’, aldus een woordvoerder. ‘Maar er is maar één organiserend land en maar één WK en maar één FIFA. Er is dus geen concurrentie. Die hele discussie over staatssteun is daarom irrelevant.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden