NieuwsStikstofcrisis

Kabinet geeft boeren kans financieel slaatje te slaan uit stikstofcrisis

Minister Schouten heeft de Nederlandse veehouders namens het kabinet een mooi cadeau gegeven. De boeren krijgen namelijk de mogelijkheid een slaatje te slaan uit de stikstofcrisis. Ze mogen hun onbenutte stikstofruimte gaan verhuren aan partijen die deze ruimte tijdelijk nodig hebben, zoals bouwondernemers en Rijkswaterstaat. Dat kan boeren behoorlijk wat geld opleveren.

Jeroen van Maanen (Farmers Defence Force) komt aan bij het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV). Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Het kabinet wil met deze maatregel ruimte scheppen voor stikstofuitstoot die tijdelijk van aard is. Dat geldt bijvoorbeeld voor stikstof die vrijkomt bij de bouw van windmolenparken, wegenonderhoud en -aanleg en woningbouw. Als zo’n project eenmaal klaar is, gaat de stikstofuitstoot weer omlaag, maar wettelijk gezien moet ook tijdelijke uitstoot volledig gecompenseerd worden.

Tegelijkertijd mogen veehouders volgens hun vergunning meestal veel meer stikstof produceren dan ze in werkelijkheid doen. Hun vergunning biedt hun bijvoorbeeld de mogelijkheid honderd koeien te houden, maar ze hebben er maar tachtig. Hoeveel ‘latente’ stikstofruimte er landelijk beschikbaar is voor deze nieuwe leasemarkt, lijkt niemand te weten. De woordvoerder van minister Schouten meldt dat die onbenutte ruimte waarschijnlijk substantieel is: naar schatting gemiddeld 20 à 30 procent per veehouder.

Uitstoot stijgt

Het nadeel van deze maatregel is dat de stikstofuitstoot hierdoor niet daalt, maar stijgt. Stikstofruimte die nu niet gebruikt wordt gaat immers elders ingezet worden om daadwerkelijke emissies mogelijk te maken. Het is dan ook de vraag of deze maatregel de toets van de rechter zal doorstaan. De Brabantse GroenLinks-gedeputeerde Rik Grashoff, die bij de onderhandelingen over de maatregel betrokken was, bevestigt dat deze stikstoflease tot meer stikstofemissies leidt en daarom mogelijk sneuvelt bij de rechter. Ook Schoutens woordvoerder geeft toe dat de juridische houdbaarheid niet vaststaat.

In eerste instantie wilde het kabinet de latente stikstofruimte van veehouders (deels) verbeurd verklaren. Na groot verzet van boerenorganisaties en de provincies is het kabinet hiervan teruggekomen. Grashoff gaat ervan uit dat stikstofverhuur door boeren tot relatief weinig extra uitstoot zal leiden, ook omdat de boeren maar 70 procent van hun latente ruimte mogen verhuren. De overige 30 procent moet onbenut blijven.

Jeroen van Maanen (Farmers Defence Force, tweede van rechts) en Aalt Dijkhuizen (Landbouwcollectief, tweede van links) bij het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Hij erkent echter dat er risico’s kleven aan deze maatregel. Boeren mogen hun stikstofruimte weliswaar niet permanent verhuren, maar ‘serieel tijdelijk’ is in de praktijk natuurlijk ook permanent. Als er veel vraag is naar stikstoflease, kan een boer zijn latente ruimte bijvoorbeeld eerst verhuren voor de aanleg van een weg, daarna aan een projectontwikkelaar die huizen wil bouwen en vervolgens aan een bedrijf dat een nieuwe fabriekshal wil neerzetten. In dat geval is er dus wel degelijk sprake van een structurele verhoging van de lokale stikstofemissies.

Overheid, projectontwikkelaars en ondernemers zullen de kosten van de stikstoflease waarschijnlijk doorberekenen via de belastingen, de huizen- en energieprijzen. Uiteindelijk betaalt de consument dus de rekening voor deze extra inkomstenbron voor de boeren. Grashoff bevestigt dat dit een gevolg kan zijn van de maatregel, waar hij naar eigen zeggen geen groot voorstander van is. ‘Maar ik ben er ook niet tegen. Er staan veel andere maatregelen tegenover die de stikstofuitstoot van de landbouw per saldo omlaag brengen.’

Premier Mark Rutte bij het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV). Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Dierrechten

Het kabinet komt de boeren – mede op verzoek van de provincies – nog op een andere manier tegemoet. Als zij willen stoppen en zich laten uitkopen door particuliere investeerders (andere boeren die juist willen uitbreiden of projectontwikkelaars die permanente stikstofruimte nodig hebben) raken zij niet hun ‘dierrechten’ kwijt. Dat is het wettelijk recht om een bepaald aantal stuks vee te houden. Die dierrechten kunnen zij dus – eventueel apart –verkopen aan een collega-veehouder. Als de provincie de boerderij opkoopt om die vervolgens op te doeken, worden de dierrechten wél ingetrokken.

Zelf hebben de boeren nooit voor de dierrechten en de latente stikstofruimte betaald. Die hebben ze gratis gekregen van de overheid, terwijl ze nu met dank aan Schouten (extra) veel geld waard worden.

Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV). Minister-president Mark Rutte en minister Carola Schouten van LNV hervatten het overleg met het Landbouw Collectief. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden