Kabinet dreigt zorgverzekeraars met boetes tegen wachtlijsten GGZ

Het kabinet dreigt de zorgverzekeraars met boetes als zij zich niet harder gaan inspannen om de wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg te verkorten. Het roept intussen patiënten op om zelf mondiger te worden en over te stappen naar een andere behandelaar als de hulp niet snel genoeg op gang komt. De behandelaars riskeren verscherpt toezicht als hun wachttijden te lang blijven.

Beeld ANP XTRA

Met deze trits maatregelen hoopt staatssecretaris Paul Blokhuis (ChristenUnie) van Volksgezondheid de impasse rond de wachtlijsten in de ggz te doorbreken, zegt hij in een interview met de Volkskrant. Hij vindt het ‘onbestaanbaar’ dat mensen maanden op behandeling moeten wachten voor hun psychische problemen, ziekten of verslavingen. Vandaag stuurt hij nieuwe rapportages over de wachtlijsten naar de Tweede kamer.

In een brief aan de Kamer wijst Blokhuis erop dat het probleem van de wachttijden zeer complex is en grote gevolgen kan hebben. In het interview zegt hij: ‘Als iemand zo lang op behandeling moet wachten, kan het van kwaad tot erger gaan. Mensen raken in de schulden, verliezen hun baan, hun huwelijk loopt stuk.’ 

Een jaar geleden beloofde de GGZ de wachttijd terug te brengen tot zelf opgelegde normen. Uiterlijk vier weken na aanmelding voor een behandeling moet het eerste gesprek plaatsvinden. Maximaal tien weken later moet de behandeling beginnen. Maar voor vrijwel geen enkele behandeling worden deze normen gehaald, zo blijkt uit een rapportage van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa).

De behandeling van autisme en asperger blijft het verst achter bij de doelstelling. Daar vindt het eerste gesprek na dertien weken plaats. Nog zeventien weken later begint pas de behandeling, meer dan een halfjaar na de aanmelding.

Ondermaats

Hoewel het budget voor de ggz al jaren stijgt, worden de problemen niet verholpen. Blokhuis vindt dat de sector steken laat vallen: de behandelcapaciteit is slecht verdeeld over het land, de onderlinge samenwerking is ondermaats, de start en afbouw van behandelingen zijn weinig efficiënt en behandelaars bieden wachtende cliënten te weinig informatie. Over de hele linie is een tekort aan personeel.

Sinds januari 2018 moeten ggz-behandelaars de wachttijd per behandeling op hun website melden en zorgverzekeraars daarover informeren. Dat doet maar 70 procent van de behandelaars, waardoor de toezichthouder, de Nederlandse Zorgautoriteit, ook daarvoor nu met boetes dreigt.

Blokhuis wijst op de forse regionale verschillen in de wachttijden. Die variëren van vijf tot meer dan vijftien weken. Blokhuis roept behandelaars dan ook op collegiaal door te verwijzen als de wachttijd bij hen oploopt. Maar hij wijst ook de zorgverzekeraars op hun zorgplicht: zij moeten voor hun klanten op zoek naar snellere hulp als de wachttijden te lang oplopen. De Zorgautoriteit kan boetes opleggen als verzekeraars patiënten niet actief doorverwijzen naar andere behandelaars.

De bewindsman wijst erop dat patiënten zelf een beroep op die zorgplicht kunnen doen. Voor de behandelaars schroeft hij de eisen op: de wachttijd wordt onderdeel bij het vaststellen van de kwaliteit van de zorgverlening. Als die onder de maat is, kan de hulpverlening ‘onder toezicht’ worden geplaatst van de Inspectie voor de Gezondheidszorg.

Regeldruk

GGZ Nederland, de lobby van de geestelijke gezondheidszorg, wijst erop dat het om een ‘complex en weerbarstig probleem’ gaat. ‘Er is een krapte op de arbeidsmarkt en wij ervaren een nijpend probleem met de regeldruk.’ Het meewegen van de wachttijd door de inspectie wijst GGZ Nederland resoluut af: ‘De inspectie beoordeelt de kwaliteit van de geleverde zorg. Onze bestuurders en professionals zijn er voor om die kwaliteit van zorg elke dag te verbeteren. Een lange wachttijd is geen indicatie dat de kwaliteit van zorg onvoldoende is.’

Een woordvoerder van Zorgverzekeraars Nederland zegt dat zijn leden al veel doen, binnen hun mogelijkheden. ‘Het is een recente ontwikkeling dat verzekeraars zicht krijgen op wachttijden. Maar dat betekent niet dat we weten waar mensen zich aanmelden. We hopen dat ze daar gewezen worden op de mogelijkheid van bemiddeling door de zorgverzekeraar. Die wijst daar zelf ook op.’

Philippe Delespaul, hoogleraar innovatie in de ggz in Maastricht, wijt de wachtlijsten bij instellingen aan het ‘sterk opgeschroefde kwaliteitsbeleid’. ‘Verzekeraars eisen dat instellingen aan alle eisen voldoen. Het probleem wordt vergroot doordat veel behandelaars de instellingen verlaten en zich als zelfstandige of in een maatschap vestigen. De moeilijke gevallen laten ze aan de instellingen, de relatief makkelijke houden zij zelf. Zij hebben als autonoom professional meer mogelijkheden tot maatwerk zonder de gepercipieerde bureaucratie.’

Dat proces is het gevolg van de marktwerking, betoogt Delespaul. ‘Die slaagt bij overaanbod. Maar in de ggz is sprake van onderaanbod. Dat werkt dan in het nadeel van de klant.'

Ondanks de sombere verhalen geven de cijfers na de hervormingen in de ggz een positiever beeld dan verwacht. De overlast door thuiswoners valt mee, maar de kosten zijn niet gedaald.

Een tijdje geleden zou Richard, die stemmen hoort, waarschijnlijk op een wachtlijst terecht zijn gekomen. Dankzij dit ggz-wijkteam ontvangt hij nu sneller de zorg die hij nodig heeftIs dit de oplossing voor 'de verwarde man'?

Psychiatrische patiënten belanden steeds minder vaak in de isoleercel. Een Brabantse ggz-instelling ontwikkelde een nieuwe methode voor cliënten in crisis: persoonlijke aandacht in plaats van eenzame opsluiting. Nooit meer in de hel van de isoleercel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.