Kabinet boycot komst Turkse vicepremier; 'tekenend voor Nederlands begrip van democratie'

Het kabinet blokkeert voor de derde keer dit jaar een bezoek van een Turkse bewindspersoon aan Nederland. De diplomatieke spanning op de lijn Den Haag-Ankara is zo groot, dat premier Mark Rutte het niet gewenst acht dat de Turkse vicepremier Tugrul Türkes naar Nederland komt om de mislukte staatsgreep van vorig jaar te herdenken. Hierdoor dreigt een nieuwe diplomatieke rel tussen de twee landen.

De auto van de Turkse minister van Familiezaken Fatma Kaya. Zij kwam, tegen de wil van de Nederlandse regering in, naar Rotterdam toe voor een bijeenkomst over een Turks referendum. Op de foto is een assistent van de Turkse minister Kaya te zien, de minister zelf is niet in beeld. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskant
De auto van de Turkse minister van Familiezaken Fatma Kaya. Zij kwam, tegen de wil van de Nederlandse regering in, naar Rotterdam toe voor een bijeenkomst over een Turks referendum. Op de foto is een assistent van de Turkse minister Kaya te zien, de minister zelf is niet in beeld.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskant

Volgens het kabinet is het 'gezien de huidige bilaterale relatie tussen onze landen niet gewenst dat Türkes of een ander lid van de Turkse regering een bezoek brengt aan Nederland'. Deze beslissing is een 'logisch gevolg van de gebeurtenissen in maart', zegt premier Mark Rutte vrijdagmorgen vanuit Hamburg, waar hij als gast de G20-top bijwoont. Ook de Turkse president Recep Erdogan is daar aanwezig, maar een bilaterale ontmoeting staat niet op de agenda. Nederland staat daar wel voor open.

In maart werd Turkse bewindslieden geweigerd om in Nederland campagne te voeren voor een referendum waardoor president Erdogan meer macht zou krijgen in eigen land. Het kabinet vreesde voor de openbare orde als grote groepen Turkse Nederlanders op de been zouden komen om te discussiëren over het omstreden referendum.

Nazi-praktijken
Het vliegtuig met de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Cavusoglu mocht daarom niet landen op Nederlandse bodem. En de Turkse minister van Familiezaken, Fatma Kaya, die per auto in Nederland was gearriveerd, werd urenlang de toegang ontzegd tot het Turkse consulaat in Rotterdam. Zij moest het land uiteindelijk onder politiebegeleiding verlaten nadat zij tot 'ongewenst vreemdeling' was verklaard.

Gaat de herdenking door?

Turkse Nederlanders mogen volgende week dinsdag in Apeldoorn de mislukte coup in Turkije van vorig jaar herdenken. Burgemeester John Berends van deze plaats ziet 'op dit moment geen aanleiding' om de bijeenkomst in een plaatselijk theater te verbieden, liet hij vrijdagmiddag weten aan de gemeenteraad. Berends schrijft dat hij de situatie de komende dagen 'in de gaten houdt'. Directeur Meta Neeleman zei vrijdag dat toen de aanvraag voor de bijeenkomst binnenkwam, het theater er geen probleem in zag. 'Ja, er zit een politieke lading aan, maar daar ga ik niet over. We hebben wel meer bijeenkomsten met een politieke lading. Zolang het binnen bepaalde grenzen blijft is dat geen probleem', zegt Neeleman. 'Er leek niets bijzonders aan de hand, totdat de Turkse vicepremier erin geschoven werd.' Neeleman werd daar pas begin deze week, nadat de afspraken over de zaalhuur rond waren, over geïnformeerd. Met de diplomatieke rel van maart dit jaar in het achterhoofd besloot ze direct burgemeester John Berends te bellen.

undefined

De diplomatieke spanningen tussen Nederland en Turkije liep hierna zo hoog op dat Turkije zelf besloot 'voorlopig geen contacten op politiek of hoogambtelijk niveau te willen' met Nederland, benadrukt het kabinet in een verklaring. De Turken waren woedend over de behandeling van hun ministers. Zij dreigden met een rechtszaak en lieten weten dat de Nederlandse ambassadeur niet langer welkom is in de Turkse hoofdstad Ankara.

'Het heeft ertoe geleid dat er in hele extreme bewoordingen over Nederland gesproken is', zei vicepremier Lodewijk Asscher vrijdag na afloop van de Ministerraad. Nederland hecht volgens hem zeer aan een goede relatie met bondgenoten zoals Turkije. 'Tegelijk kan dat niet als je wordt beschuldigd van nazipraktijken, als er excuses worden geëist en onze ambassadeur niet welkom is. Dat zijn geen dingen die ineens verdwenen zijn', aldus Asscher. 'Daar moet eerst verbetering in komen.'

Herdenking mag doorgaan
De Turkse vicepremier wil volgende week dinsdag in Apeldoorn aanwezig zijn bij een bijeenkomst om de mislukte staatsgreep in Turkije van een jaar geleden te herdenken. Het Nederlandse kabinet heeft deze couppoging vorig jaar 'direct veroordeeld' en kan zich 'goed voorstellen dat er de behoefte is om dit te herdenken', zegt Asscher. 'De coup heeft veel impact gehad. Ook op Turkse Nederlanders.'

De herdenkingsbijeenkomst zelf kan gewoon doorgaan, want de 'openbare orde is ditmaal - voor zover bekend -niet in het geding', zegt Asscher. Maar het past volgens het kabinet niet om tijdens de herdenking een Turkse politicus te ontvangen als er bilateraal eerst nog het een en ander uitgepraat moet worden.

De bijeenkomst wordt georganiseerd door de Unie van Europese Turkse Democraten, een aan de AKP van president Erdogan verbonden organisatie. Zij zijn niet bereikbaar voor commentaar. Het theater in Apeldoorn waar de bijeenkomst gehouden zou worden, Theater Orpheus, weet nog niet of de bijeenkomst doorgaat gezien de recente uitspraken van Rutte en Asscher.

Onbegrijpelijke reactie

Het doel van het kabinet blijft 'om uiteindelijk tot een normalisering van de bilaterale relatie met Turkije' te komen, zegt Asscher. 'Wij hechten er heel erg aan om te gaan de-escaleeren en we zijn bereid het gesprek daar over aan te gaan. Maar dat begint niet met een politiek bezoek van een vicepremier.' Het lijkt hem wel 'logisch te beginnen met de ambassadeur die weer aan het werk kan gaan'.

De Turken vinden de reactie van Nederland onbegrijpelijk. De herdenkingsbijeenkomsten in Turkije en enkele Europese landen staan 'los staan van de bilaterale banden tussen de landen'. Ze zijn louter bedoeld 'om mensen te gedenken die zijn gestorven' of gewond zijn geraakt tijdens de couppoging. 'De verklaring van Nederland is tekenend voor het begrip van democratie in dit land', aldus de woordvoerder van het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken.

Auto's van de Dienst Speciale Interventies (DSI) rijden richting de Schiedamse Vesthof waar de Turkse minister Fatma Kaya door de politie werd tegengehouden. Beeld ANP
Auto's van de Dienst Speciale Interventies (DSI) rijden richting de Schiedamse Vesthof waar de Turkse minister Fatma Kaya door de politie werd tegengehouden.Beeld ANP

Verder lezen

Ging Nederland zijn boekje te buiten?
Met een landingsverbod voor de ene minister en een 'uit het land geleiden' van de andere zette het Nederlandse kabinet twee uitzonderlijke stappen. De Turkse regering schreeuwde moord en brand en hekelde de schending van internationale, diplomatieke normen. Vier vragen over wie er gelijk heeft.

Reconstructie diplomatieke rel

De ruzie met Turkije is de grootste diplomatieke rel uit de recente Nederlandse geschiedenis. Hoe kon het zo uit de hand lopen? Een reconstructie. 'Er zijn er maar weinig van ons die hebben geslapen.'

Agenten met Turkse achtergrond bedreigd
Rotterdamse agenten met een Turkse achtergrond worden bedreigd en geïntimideerd door aanhangers van de Turkse president Erdogan. Dit gebeurt sinds de mislukte couppoging in Turkije van juni vorig jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden