NieuwsEuropees herstelplan

Kabinet blijft tegen giften en voor leningen in Europa, maar toont zich flexibeler

Het kabinet houdt in een eerste reactie vast aan een aantal grote financiële bezwaren tegen Brusselse voorstellen voor een Europees herstelplan. Toch is er op belangrijke punten onderhandelingsruimte, onder meer over een vorm van Europese belastingen op milieugebied en over de hoogte van de meerjarenbegroting. Het kabinet lijkt zijn harde toon in de richting van Brussel hiermee iets te hebben verzacht.

Minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken (VVD) bij aankomst op het Binnenhof voor de wekelijkse ministerraad.  Beeld ANP
Minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken (VVD) bij aankomst op het Binnenhof voor de wekelijkse ministerraad.Beeld ANP

Volgens het kabinet zitten in het Brusselse voorstel ‘overeenkomsten met de Nederlandse inzet’. Dit werd woensdag duidelijk uit de zogeheten kabinetsappreciatie, een reactie op het voorstel van de Europese Commissie over de EU-meerjarenbegroting en over een herstelfonds voor zwaar door corona getroffen landen. Die overeenkomsten liggen op het gebied van hervormingen in de lidstaten, de modernisering van de begroting, en de tijdelijkheid van de ‘aanvullende middelen’ in het herstelfonds. Het betreft een fonds van 750 miljard euro dat voor tweederde bestaat uit subsidies, en niet uit leningen zoals het kabinet graag zou zien.

‘Op een aantal belangrijke andere punten, zoals de financiering, staan de voorstellen ver af van de Nederlandse inzet’, zo luidt het in de kabinetsappreciatie. Om de eigen doelen te bereiken zal het kabinet ‘gezamenlijk optrekken met gelijkgezinde lidstaten’. Hierbij wordt gedoeld op het Oostenrijk, Denemarken en Zweden met wie Nederland een eigen EU-herstelplan presenteerde: economische hulp gekoppeld aan de eis van ‘vergaande hervormingen’.

Buitenlands-politieke context

Vooral over het gezamenlijk optrekken met gelijkgezinden wordt minister Blok van Buitenlandse Zaken woensdag kritisch aan de tand gevoeld door Bram van Ojik (GroenLinks). Die mist de ‘buitenlands-politieke context’ in het Nederlandse standpunt. ‘We hebben een tijdje geleden ruzie gemaakt met Zuid-Europa, we hebben ons een beetje vervreemd van Duitsland, waar staan we?’ Hij citeert oud-diplomaat Ed Kronenburg die zich onlangs afvroeg of Nederland, met zijn coalitie van drie andere kleinere landen zijn eigen nederlaag organiseert.

Niet alleen Noordse landen, ook de Oost-Europese lidstaten hebben vraagtekens bij de inhoud van het Brusselse herstelplan, zegt Blok. Hij begrijpt niet waarom Nederland altijd maar Frankrijk en Duitsland zou moeten volgen. ‘We zijn om heel goede redenen grondlegger van de EU. Dit betekent niet dat we het altijd eens zijn met de grote landen, als dat zo zou zijn, dan zou ik een groot deel van het ministerie kunnen sluiten.’

Blok ontkent dat Nederland zich opsluit in een verliezende coalitie en wijst erop dat Nederland wel vaker meningsverschillen heeft met Duitsland. Hij moet wel ver terug voor een klinkend voorbeeld – de Duitse schending van het Stabiliteitspact (samen met Frankrijk) in 2003, toen Gerhard Schröder nog bondskanselier was. Blok: ‘De suggestie dat Nederland in deze helemaal alleen staat, klopt niet. De hoogte van het bedrag (voor het herstelplan, red.) en de verdeling ervan ligt bij een heleboel landen op tafel.’

Tegelijkertijd meldt een Deense krant woensdag dat de regering in Kopenhagen formeel zijn oppositie tegen het Commissievoorstel verzacht, wat aan een EU-watcher de observatie ontlokt dat de ‘Frugal Four’, de zuinige vier, nu vervallen tot de ‘Stingy Three’.

‘Solidair en verstandig’

Hoewel Nederland faliekant tegen subsidies is en voorstander blijft van leningen aan getroffen landen, is de toon wel veranderd. Het CDA laat niet van zich horen, maar namens de VVD zegt Anne Mulder dat de ‘hele EU’ hard is getroffen door de coronacrisis en dat Nederland als handelsland er belang bij heeft ‘dat de EU daar weer snel uitkomt, dat is solidair en verstandig’.

Het gaat hem om de concrete invulling van het herstelplan. ‘Wat is het probleem dat we moeten oplossen? Laten we een analyse maken van de zwaktes van de lidstaten, en niet over één nacht ijs gaan omdat we zogenaamd in de geopolitieke problemen zitten. Alsof China Europa binnenvalt als we geen eurobonds invoeren, dat lijkt me stug. Voorzichtigheid ligt erg voor de hand.’

Sjoerd Sjoerdsma (D66) prijst de ‘constructieve houding’ van het kabinet, dat volgens hem ‘bewogen is in de richting van D66’. Maar net als GroenLinks verwacht hij van een minister van Buitenlandse Zaken de verbinding met de (geo)politieke context waarin de coronacrisis zich voordoet. Blok ziet de noodzaak voor een ‘extra inspanning’, maar ook de noodzaak om heel kritisch te kijken naar het hoe en waarom van de Brusselse voorstellen.

Basisvoorwaarden

Blok zegt de ‘ergernis van beide heren’ te delen dat Europa vaak niet in staat is met één mond te spreken tegen China, de VS, en anderen. Maar: ‘Dat is niet op één op één gerelateerd aan dit steunpakket. Invloed hangt wel samen met economische kracht, maar het is niet zo dat deze maatregelen automatisch leiden tot een gezonde economie en daarmee meer invloed. Een economie wordt niet gezond door puur (financiële, red.) overdrachten. Je moet de basisvoorwaarden op orde krijgen. Dat hebben we in Nederland ook gedaan, rond pensioenen, de zorg, en de woningmarkt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden