Kabels los, kranen dicht

Kleine aanbieders van tv-programma's heffen een klaagzang aan, omdat zij geen voet tussen de deur krijgen bij de kabeltv-exploitanten, waarvan KPN en Philips de grootsten zijn....

'CONCURRENTIE op de kabel' staat volgende week op de agenda tijdens een hoorzitting van de vaste Kamercommissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW). Aanleiding voor die discussie vormen klachten over misbruik van monopolieposities door kabelexploitanten. De groep van klagers bestaat veelal uit relatief kleine spelers. Het zijn bedrijven die diensten zoals abonnee-televisie via het kabelnet aan de consument willen aanbieden, maar hun plannen geblokkeerd zien door de oppermachtige kabelexploitant.

Die bepaalt, al dan niet in overleg met een programmaraad, wat er wel en niet in de huiskamer komt. Bij abonnee-televisie bevindt de exploitant zich in de merkwaardige positie te moeten optreden als scherprechter over diensten, die hij ook zelf biedt of in ieder geval van plan is aan te bieden.

De Vecai, de overkoepelende organisatie van kabeltv-bedrijven, is er nog niet uit. Dit weekeinde komt het bestuur bijeen om zich te buigen over de klachten en zich voor te bereiden op de sessie in het parlement. De brancheclub wil op het debat niet vooruitlopen en doet er voorlopig het zwijgen toe.

Aart Geurtsen, de binnenkort scheidende voorzitter van het Commissariaat voor de Media, heeft al wel stelling genomen. Hij pleitte onlangs voor 'stevig overheidstoezicht' op de kabeltv-branche. Alleen de overheid, zo stelde de liberaal, is in staat misbruik van een monopoliepositie te voorkomen.

Belangstelling voor dat toezicht is er bij de overheid meer dan voldoende. Naast OCW leggen ook de ministeries van Verkeer en Waterstaat en Economische Zaken grote interesse aan de dag voor de sterk groeiende mediabranche. Jammer is dat deze belangstelling nog geen effectief toezicht heeft opgeleverd. Ieder ministerie werkt tot dusver vanuit zijn eigen perspectief, vanuit zijn eigen wet.

Van overeenstemming tussen de drie departementen is daarom vooralsnog geen sprake. En bij gebrek aan een sturende overheid bepaalt de markt voorlopig zelf de krachtsverhoudingen op basis van weer een andere wet, die van vraag en aanbod, die in dit geval gebrekkig functioneert.

'We zijn er klaar voor. We staan op dit moment met draaiende motor voor het stoplicht te wachten tot het Amsterdamse KTA het op groen zet.' Albert Nieuwenhuyse, 'manager-strategie' bij het Hoofddorpse bedrijfje Pay-per-View Nederland, schetst de positie waarin zijn bedrijf zich bevindt ten opzichte van de eigenaar van het Amsterdamse kabelnet. Onder de naam ETV, een afkorting van Event Television, wil het bedrijf vier betaaltv-kanalen met een mengeling van cultuur, sport en porno, aan het Amsterdamse publiek aanbieden.

Medewerking van KTA is een absoluut vereiste, want een alternatieve toegang tot de circa 500 duizend consumenten binnen de Amsterdamse regio bestaat nog niet. Satelliettelevisie geldt weliswaar staat de komende jaren nog in de kinderschoenen.

De ETV-zenders van Pay-per-View willen direct gaan concurreren met TV à la Carte, het dochterbedrijf van KTA. Deze abonnee-tv-zender heeft dit jaar een dramatisch slechte start gekend. De belangstelling onder Amsterdammers voor de aanschaf van de vereiste decoder bleek al gering, veel teleurstellender waren de kijkcijfers. Vooral Cinema Royal - een verzameling oude films - en Rondje Humor - komisch bedoelde programma's - trokken nauwelijks kijkers. De uitzendingen moesten al na enkele maanden worden gestaakt. Passion TV, het pornokanaal, bleef als een van de weinige overeind.

Dit debâcle verbaast Pay-per-View niet. 'Geen wonder, wanneer mensen van KPN en Philips zich buigen over de inhoud van televisie-programma's. Zij verkochten vorig jaar nog autotelefoons. Ze weten absoluut niet waar ze heen willen', schampert Dick Peschar, de commerciële directeur.

Hij is ervan overtuigd dat de vier ETV-kanalen nog geen uitzendrecht hebben gekregen, omdat KTA het eigen dochterbedrijf TV à la Carte in bescherming neemt. 'Ze zijn bang voor de kwaliteit van onze programma's.' Overigens slaagde Pay-per-View er deze week wel in om een proefproject te mogen starten in het gebied van Casema Plus (Utrecht en Den Haag).

Van het jaarbudget van 24 miljoen gulden heeft Pay-per-view inmiddels vier miljoen uitgegeven. Het bedrijfje wordt hoofdzakelijk gefinancierd door computermiljonair Bob Schutte, een van de mensen van het eerste uur achter het softwarehuis BSO. Na enkele jaren 'van het leven genoten te hebben', aldus Peschar, hoopt Schutte nu een nieuwe slag te kunnen slaan via het uitzenden van events.

Op het uitzendschema voor december, dat voor de vier kanalen gedetailleerd vastligt, prijken onder meer optredens van de cabaretiers Freek de Jonge en Hans Teeuwen, concerten van zangers als Rob de Nijs en Lee Towers, maar ook het Concertgebouworkest. Voorts bevatten de vier kanalen vooral films, waaronder een ruime sortering porno, Kinky TV. 'We schromen niet om gay-films en sm-films te brengen. Daar is in Amsterdam zeker behoefte aan', weet Peschar.

Maar of ETV ook maar één kijker zal weten te trekken, is nog altijd onzeker. De bedoeling is te beginnen op 1 december, maar of dat gaat lukken is hoogst twijfelachtig. Pay-per-View zegt al 'enkele maanden' in gesprek te zijn met KTA, maar enig schot in de onderhandelingen zit er niet. Peschar spreekt van 'een vertragingstactiek. Als het aan hun ligt, kunnen we pas volgend jaar Kerstmis beginnen'.

KTA stelt daar tegenover dat het overleg nog maar net begonnen is en nog wel even zal voortduren. 'We zitten in de oriënterende fase', aldus een woordvoerder. Juist vanwege het debâcle met TV à la Carte wil de Amsterdamse exploitant eerst grondig onderzoek plegen naar kwaliteit en continuïteit van nieuwe aanbieders, alvorens de huiskamers ermee lastig te vallen. Dat de buitenwereld intussen de indruk krijgt dat KTA bezig is via zijn monopoliepositie concurrenten buiten de deur te houden, is betreurenswinnen twee à drie jaar.

TOT DUSVER komen beide zenders uit op respectievelijk 2 en 1 procent, althans in die gebieden waar de zenders te ontvangen zijn. De Arcade-stations bereiken momenteel niet meer dan circa 2 miljoen van 5,5 miljoen huishoudens. 'En dat terwijl wij voor onze inkomsten volledig van de kijkcijfers afhankelijk zijn. Onze vaste lasten gaan gewoon door', klaagt een Arcade-woordvoerder. Het bedrijf claimt een schadevergoeding van tientallen miljoenen wegens gederfde reclame-inkomsten.

De muziekuitgever voelt zich op oneigenlijke gronden door de kabeltv-exploitanten in zijn expansie belemmerd en probeert daar wat aan te doen via een klacht in Brussel. Daar werd eerder de machtspositie van de Holland Media Groep met succes aangekaart door publieke omroepen en kleine vrije producenten. Met name trekt Arcade van leer tegen het argument van de kabeltv-exploitanten dat er onvoldoende ruimte op de kabel is.

'Die schaarste wordt veroorzaakt doordat zij kanalen reserveren voor diensten die zij in de toekomst willen aanbieden. Dat gaat ten koste van de ruimte die er voor ons overblijft en riekt daarom naar oneerlijke concurrentie', meent de woordvoerder van Arcade. 'Tegen concurrentie hebben we niets. Maar ons probleem is dat we niet om hen heen kunnen. We moeten wel zaken met ze doen.'

Dit soort conflicten lijkt allen maar te kunnen toenemen in het licht van de twee voornaamste tendenzen binnen de kabeltv-branche: concentratie en privatisering. In de afgelopen twee jaar hebben bedrijven als KPN (via Casema) en Philips in hoog tempo gemeentelijke kabelnetten opgekocht. Momenteel beschikt het tweetal, volgens de officiële Vecai-berekening, over 30 procent van de markt. De concentratie-tendens blijkt uit het aantal exploitanten dat volgens de Vecai nu nog circa 150 bedraagt, tegenover 256 bedrijven in 1993. De verwachting is dat er binnen enkele jaren nog maar enkele grote aanbieders over zijn.

Bij deze overnames zijn per kabelaansluiting steeds hogere prijzen betaald. Amsterdam, Utrecht en Eindhoven spanden de kroon met bedragen van circa 1400 gulden per aansluiting. De uitdaging voor de nieuwe eigenaar is om tenminste hetzelfde bedrag ook weer bij ieder huishouden terug te verdienen.

Dat zal moeten gebeuren via het aanbieden van nieuwe diensten, want het bestaande basispakket aan televisiekanalen - zoals Nederland 1, 2 en 3, en RTL 4 en 5 - kan de exploitant nooit genoeg opleveren. Bij de verkoop van hun kabelnet hebben gemeenten bepaald dat de basiskosten voor de consument niet de pan uit mogen rijzen.

En dus moet de exploitant zijn hoge investeringen terug verdienen met zogenaamde 'pluspakketten', waarin onder meer abonnee-televisie en telefoondiensten zullen zitten. Dat terugverdienen gaat uiteraard sneller wanneer de exploitant zelf de pluspakketten vervaardigt en niet in zee hoeft te gaan met anderen die ook menen via het kabelnet diensten aan de consument te moeten leveren. Deze houding zal een vruchtbare bodem blijken voor conflictstof over de monopolieposities.

Niet minder dan drie toezichthouders staan te trappelen om zich met dit soort zaken bezig te mogen houden. Bij het ministerie van Economische Zaken is er nu al een directoraat Marktwerking, maar daarvan wordt doorgaans weinig vernomen.

Veelbelovender is de nieuwe Wet Economische Mededinging, die moet leiden tot een toezichthouder op concurrentie-verhoudingen in alle bedrijfstakken. Deze kartelautoriteit kan dus ook de mediasector onder zijn hoede nemen, redeneert EZ.

Nee, roepen Verkeer en Waterstaat en OCW. Dit toezicht vereist zoveel expertise, dat een apart lichaam is vereist. Kijk maar naar de Verenigde Staten, waar de toezichthouder FCC functioneert naast de gewone anti-trust-autoriteiten. Maar onderling zijn Verkeer en Waterstaat en OCW het nog niet eens.

De eerste vindt dat toezicht op de kabeltv-bedrijven moet berusten bij DNT, de Dienst Netwerken en Toezicht, die per 1 januari 1997 als zelfstandig orgaan buiten het ministerie zal worden geplaatst. OCW is daarentegen meer vertrouwd met het Commissariaat voor de Media. En dat heeft aangegeven zichzelf om te willen omvormen tot een Commissariaat voor de Telecommunicatie.

Het ontwarren van de kluwen toezichthouders zal nog wel enige tijd duren. Of Pay-per-View Nederland het mee gaat maken, valt te betwijfelen. Daar zijn alle ogen gericht op 1 december. 'Als we vóór 20 oktober geen uitsluitsel krijgen van KTA, zitten we echt met een probleem.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden