Kaaspiet, stroopwafelpiet: opgelost?

Behalve Zwarte Pieten lopen er op 15 november bij de landelijke Sinterklaasintocht in Gouda ook gekleurde kaas- en stroopwafelpieten mee. De aanjagers van de Zwarte Pietendiscussie, Quinsy Gario en Frank King, reageren. En een rondgang langs alle betrokken partijen.

Beeld Bas van der Schot

Wie denkt dat Quinsy Gario tevreden is nu er tijdens de landelijke intocht ook gekleurde pieten meelopen, heeft het mis. De jonge kunstenaar is een van de aanvoerders van de strijd tegen Zwarte Piet en maakte bezwaar tegen de aanwezigheid van Zwarte Piet bij de intocht van Amsterdam. Het oordeel van de rechter: Zwarte Piet is kwetsend voor donkere Amsterdammers en de gemeente moet de vergunning voor de intocht opnieuw onder de loep nemen.

Het mondde uit in een nationale discussie en een aanpassing van Zwarte Piet bij de nationale intocht. Nu er dan een beetje naar hem wordt geluisterd, kan Gario zijn teleurstelling toch moeilijk verbergen. 'Tja, twee of drie gekleurde pieten... Ik zie het als een halfslachtige poging om de discussie uit de weg te gaan. Het toont de onwil om er volledig voor te gaan.'

Frank King, de jurist die Gario bijstond in zijn rechtszaak tegen Zwarte Piet, is wel blij met de verandering. 'Het is een begin. Je kunt niet abrupt verandering verwachten, dat is heel ingrijpend. De heftige gevoelens hebben tijd nodig om te slijten.'

Behalve in Gouda zullen ook in de hoofdstad andere Zwarte Pieten te zien zijn. Amsterdamse pieten krijgen voortaan alleen nog roetvegen op hun gezicht. Maar behalve triomf over de rechtszaak er is er onder de liefhebbers van kleurrijke pieten ook schrik om wat hun oproer teweeg heeft gebracht. Zo werd misdaadverslaggever Peter R. de Vries dinsdag met de dood bedreigd nadat hij zich had uitgesproken tegen Zwarte Piet.

Beeld Bas van der Schot

Grimmig

'Het pietendebat neemt vreemde vormen aan', verzucht King. Gario: 'Ik had niet zulke heftige en racistische reacties verwacht. Schokkend.' King: 'Vooral de schaal van de protesten verbaast me. Het debat is grimmig geworden. Witte mensen vinden dat Zwarte Piet geen racisme is, zwarte mensen vinden van wel. Ze begrijpen elkaar niet.'

Overal in het land is het verzet tegen een make-over van Zwarte Piet groot. De stichting Pietitie heeft ruim 2 miljoen likes op Facebook en Sinterklaascentrales peinzen er niet over hun pieten aan te passen. Basisscholen wachten vooralsnog op waar het Sinterklaasjournaal mee komt.

Het is de afwachtende houding die Gario stoort. 'Kijk, dat Albert Heijn afwachtend is, kan ik begrijpen. Maar dat basisscholen wachten op het Sinterklaasjournaal is onzin, want de NTR kijkt juist naar wat scholen doen. Iedereen wacht constant op elkaar en niemand zet een stap.'

Beide heren krijgen haatverwensingen aan hun adres sinds ze naar voren traden als voorman van de anti-pietenbeweging. Voor King was dat een van de redenen om zich uit de zaak terug te trekken. 'Dan zeiden ze dat ik terug in een slavenschip moest, of dat mijn leven niet lang meer zou duren.' Gario: 'Dat doet wat met een mens. Maar als ik dat liet blijken, kreeg ik te horen: je hebt het over je afgeroepen. Een normaal gesprek is in Nederland blijkbaar niet meer mogelijk.'


Toch ontvangen Gario en zijn medestanders ook steun. Dinsdag verschenen op internet filmpjes waarin BN'ers als Patrick Kluivert en Paul de Leeuw pleiten voor een make-over van Zwarte Piet. Bedrijven als HEMA en Albert Heijn zetten voorzichtig stappen zetten om naast Zwarte Piet ook alternatieven aan te bieden. King noemt dat 'moedig'.

Nederlanderschap

Gario en King hopen dat de discussie snel vriendelijker wordt. Gario: 'Juist nu we in de wereld door zulke heftige tijden gaan, is het belangrijk dat we in Nederland door één deur kunnen. Ik denk dat mensen bang zijn voor de boze meute en zich daarom niet durven uit te spreken. Maar het Nederlanderschap hangt toch niet af van het zwart schminken van een witte man?'

King: 'Het belangrijkste is dat de twee groepen het gesprek aangaan, dat ze met elkaar gaan praten. Maar ik vrees dat dat nu niet lukt. Mensen staan met de hakken in het zand.'

Beeld Bas van der Schot

De rechter: Naar Raad van State na 'negatief stereotype'

Op 3 juli diende een rechtszaak over de vraag of burgemeester Eberhard van der Laan een 'zorgvuldige afweging van belangen' had gemaakt, toen hij in 2013 ondanks protesten tegen Zwarte Piet besloot een vergunning af te geven voor de Amsterdamse intocht. De rechter oordeelde dat dat niet zo was en noemde Zwarte Piet een 'negatief stereotype'. De burgemeester ging in hoger beroep bij de Raad van State; de zaak dient donderdag. Een uitspraak wordt in november verwacht. Deze week dient nog een Zwarte Pietenzaak. Een Utrechtse moeder eist bij het College voor de Rechten van de Mens dat Zwarte Piet compleet verdwijnt uit de Sinterklaasviering van de school van haar kinderen. Intussen zoekt het Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed naar een 'toekomstbestendig sinterklaasfeest'. 'Een gemakkelijke oplossing is niet voorhanden. Er is wel een groeiende roep om dialoog en respect.'

Scholen: Wachten op het Sinterklaasjournaal

Basisscholen worstelen met de vraag hoe ze Zwarte Piet er dit jaar uit laten zien. Voor sommige scholen is het klip en klaar: 'Piet blijft héél zwart.' De meesten wachten liever even af wat het regionale of landelijke beleid wordt. Ze kijken reikhalzend uit naar de verhaallijn van Het Sinterklaasjournaal, dat elk jaar wordt uitgezonden door de NTR. 'Als daar wordt gezegd: we gooien er gekleurde Pietjes in, dan gaan we daar gewoon in mee', zegt een woordvoerster van een basisschool in Goirle.

Sinterklaascentrales: 'Ik ga nog liever failliet dan dat ik de boel aanpas'

De sinterklazen en pieten die dit jaar op huisbezoek gaan, zullen geen spat veranderen. 'Wij presenteren Sinterklaas precies zoals 50 jaar geleden', is een veelgehoord geluid onder Sinterklaascentrales in heel Nederland. 'Ik ga nog liever failliet dan dat ik de boel ga aanpassen', aldus een woordvoerder van het Pepernotenhuis in Roosendaal. 'Als Sinterklaas morgen met een paarse jas gaat lopen, is hij toch ook geen Sint meer?' De centrales, die ook leveren aan bedrijven en scholen, zeggen tot op heden geen gebrek aan klandizie te hebben door hun standpunt. 'Integendeel: we krijgen vooral de vraag of we nog wel 'gewone' Pieten leveren', zegt een woordvoerster van de Sinterklaascentrale Bodegraven.

Het volk: 2 miljoen likes voor Facebookpagina Pietitie

Vorig jaar bleek uit landelijke opiniepeilingen dat tussen de 85 en 92 procent van de Nederlanders zich onveranderd achter Zwarte Piet schaart. Recente peilingen zijn er niet, maar één ding is duidelijk: onder het Nederlandse volk is nog steeds volop steun voor Zwarte Piet. De Facebookpagina 'Pietitie' die een jaar geleden werd opgericht, heeft ruim 2¿miljoen likes. Door een inwoner van Den Haag ontworpen 'Ja/Ja-stickers' met de tekst 'Zwarte Piet is welkom' werden dinsdag al vijfduizend keer gedownload.
Toch groeit ook de -substantieel kleinere - tegenbeweging. Op de Facebookpagina 'Pietmakeover' (3.500 likes) doken dinsdagmiddag filmpjes op waarin BN'ers als Paul de Leeuw, Patrick Kluivert en Barbara Barend zich uitspreken voor een make-over van Zwarte Piet.

Gemeenten: Alleen iets anders in Gouda en Amsterdam

Bij de landelijke Sinterklaasintocht in Gouda zullen naast de 'gewone' Zwarte Pieten ook 'kaas- en stroopwafelpieten' meelopen, 'als knipoog naar de tradities van de stad'. 'Er zijn veel voorstanders van de traditionele Zwarte Pieten, maar ook mensen die verandering willen', zegt burgemeester Milo Schoenmaker (VVD). 'Ik vind het belangrijk dat ook hun mening wordt gehoord.' Bij de intocht in Amsterdam krijgen de pieten 'roetvegen' op hun gezicht. Ze zullen bovendien geen dikke rode lippen of gouden oorbellen meer hebben, schreef burgemeester Eberhard van der Laan (PvdA). Voor zover bekend voeren andere gemeenten geen grote veranderingen door.

Sinterklaasjournaal: 'De discussie zal zijn weerslag hebben

Naar de landelijke intocht kijken jaarlijks bijna 2 miljoen kinderen. Hoogstwaarschijnlijk zullen de kaas- en stroopwafelpieten van de nationale intocht ook in Het Sinterklaasjournaal een rol krijgen. Programmamaker NTR zwijgt in alle talen over wat die rol precies gaat zijn. 'De gevolgen van de discussie zullen weerslag hebben in onze programma's', zegt een woordvoerder. 'Maar we doen nooit van tevoren uitspraken over de verhaallijn. Wij zeggen: op 11 november gewoon kijken.'

Bedrijven: Producten met en zonder: 'Aan de klant de keus'

Grote bedrijven zijn voorzichtig aan het schuiven, maar lopen op hun tenen. HEMA en Albert Heijn overwegen verpakkingen en reclame-uitingen met Zwarte Piet aan te passen of weg te laten. Na veel boze reacties haastten de winkelketens zich te zeggen dat van een boycot geen sprake is.
De HEMA zegt 'nog geen uitspraken te doen over volgend jaar' en Albert Heijn verduidelijkte: 'We hebben producten met Zwarte Piet erop, maar ook producten waarop hij niet staat. Aan de klant de keus.'

Leefbaar Rotterdam voert actie

Leefbaar Rotterdam, de grootste partij van de stad, heeft dinsdagavond honderden zwarte pietjes aan lantaarnpalen in de stad laten hangen. De pietjes gingen vergezeld van de tekst: 'Wij willen blijven!' De collegepartij doet hiermee 'nog een extra duit in het zakje' in de week dat de Raad van State uitspraak doet over Zwarte Piet. 'Dit is een ludieke actie met een serieuze ondertoon; deze mooie Nederlandse traditie stel je niet ter discussie', zegt Anton Molenaar, de fractievoorzitter van Leefbaar Rotterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden