Kaalslag door vroegste mens

Vergeet de dodo van Mauritius: op de eilanden van de Stille Zuidzee stierven door de komst van de mens liefst duizend vogelsoorten uit. Vanaf ongeveer 4000 jaar geleden voltrok zich op de eilandjes een ware vogelslachting, blijkt uit nieuwe analyses.

AMSTERDAM - Dat er zoiets moet zijn geweest als een omvangrijke uitstervingsgolf op de ongeveer 270 geïsoleerde eilandjes tussen ruwweg Australië en Hawaii wisten paleontologen al langer. Opgravingen leveren geregeld fossielen op van nog onbekende vogels, die nu namen dragen als n¿n¿-nui, mao-nalo en de reuzen-nukupu'u. Het gaat daarbij vaak om loopvogels, eenden, ganzen, papegaaien en andere aan hun eiland gekluisterde dieren. Onbekend was hoeveel slachtoffers de komst van de mens had veroorzaakt.


Richard Duncan van de universiteit in de Australische hoofdstad Canberra en collega's komen nu voor het eerst met een schatting door op 41 eilanden de bekende, nog levende soorten te vergelijken met wat er aan fossielen is gevonden.


Daaruit leiden ze af dat er naar schatting zeker duizend vogelsoorten zijn uitgestorven, nadat de eerste mens er met de kano is komen aanpeddelen. Zee-, trek- en zangvogels nog niet eens meegerekend. Dat is ongeveer 10 procent van het huidige totale bestand aan vogelsoorten op aarde.


'Het is een verschrikkelijk aantal, maar eerlijk gezegd verbaast het me niets', zegt vogelpaleontoloog Hanneke Meijer vanuit het Catalaans Instituut voor Paleontologie ICP, waar ze werkzaam is. 'Op deze eilanden heeft een enorme kaalslag plaatsgevonden. En hoewel het hier wel extreem was, zien we dit patroon over de hele wereld bij eilandvogels terug.'


De mens bracht op de eilanden een kettingreactie teweeg, door op de vogels te jagen als voedsel, bossen te kappen en exotische soorten zoals ratten los te laten. Uit eerder gevonden fossielen van 63 uitgestorven soorten leidt Duncan af dat grotere vogels meer kans hadden op uitsterven. Loopvogels hadden een 33 keer hogere kans om uit te sterven; soorten die maar op één eiland woonden, een 24 keer hogere kans.


'Aan het fossielenbestand zitten haken en ogen', zegt Meijer, 'Maar deze analyse probeert die onzekerheden te kwantificeren waardoor we een beter, en vooral getalsmatig beeld krijgen van hoeveel soorten er in theorie zouden moeten zijn, en hoeveel soorten de komst van de mens hebben overleefd.'


Amper was de vogelwereld bekomen van de eerste prehistorische mensen of het volgende gevaar diende zich alweer aan, toen westerse ontdekkingsreizigers de eilanden aandeden. Ook toen waren het vooral de zwaardere, niet-vliegende en op één eiland voorkomende vogels die het zwaarst werden getroffen. De episode mag gerust de geschiedenis ingaan als 'de grootste uitsterfgolf in het holocene (menselijke) tijdperk', schrijven de onderzoekers in het vakblad PNAS.


sylviornis


Ruim anderhalve meter hoge, fazantachtige vogel op Nieuw-Caledonië, met stompjes als vleugels, een papegaai-achtige bek en zware, sterke poten. Stierf uit na de komst van de eerste bewoners met honden en varkens rond 1500 voor Christus, maar leeft nog voort in de folklore.


schilpad-mao-nalo


Grote 'supereend' met een lange stevige nek en een stompe kop als van een schildpad (vandaar de naam). De loopvogel verdween na de komst van de vroegste bewoners van zijn eiland Kauai, ten noorden van Hawaii.


n


n


-nui


Reuzengans die ooit leefde op Maui, en wellicht op de eilanden Kauai, Oahu en Molokai. Stamt af van de Canadese gans, leefde in bosrijk gebied, maar stierf uit na de komst van de mens. Een veel kleinere nakomeling van het dier leeft nog op Kauai, Maui en Hawaii en siert het embleem van de staat Hawaii.


Dood als een dodo

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden