Nieuws Paspoortaanvraag

Kaalslag diplomatie treft Nederlanders in het buitenland: duizenden euro’s en kilometers voor een paspoort

De kaalslag in het Nederlandse consulaire netwerk heeft grote praktische en financiële gevolgen voor honderdduizenden landgenoten in het buitenland. Zij zijn soms duizenden euro’s kwijt aan een nieuw paspoort. Een dure vliegreis naar het dichtstbijzijnde consulaat is geen uitzondering. Sommigen zien zich zelfs genoodzaakt het Nederlanderschap op te geven. In een open brief roepen Nederlanders in het buitenland minister Blok van Buitenlandse Zaken op actie te ondernemen.

Het Nederlands consulaat-generaal in München. Per 1 januari 2016 heeft het consulaat-generaal geen consulaire afdeling meer. Foto ANP

‘Je moet je voorstellen dat je vanuit Nederland even naar Moskou moet vliegen en weer terug, en dat voor een paspoort.’ De Nederlands-Britse Machteld Irons woont met haar twee zoons en Britse man zo’n acht jaar in de Australische stad Perth. Toen hun paspoorten afgelopen jaar bij een inbraak werden gestolen moesten ze nieuwe aanvragen. De Britse paspoorten konden gemakkelijk online worden geregeld, maar voor de Nederlandse legde Irons een flinke reis af. ‘Omdat het Nederlandse consulaat in Perth is gesloten, moest ik naar Sydney. Een retourtje van achtduizend kilometer.’

Volgens Antonietta Sgherzi van de belangenorganisatie NIHB (Nederlanders in het buitenland) is Irons’ verhaal geen uitzondering. Uit een door NIHB gehouden enquête onder haar 16 duizend in het buitenland woonachtige leden bleek dat een kwart het vliegtuig moest nemen voor een paspoortaanvraag. Door overheidsbezuinigingen sloten de afgelopen jaren veel consulaten hun deuren of stopten ze hun consulaire paspoortdiensten. Het aantal posten waar een paspoort kan worden aangevraagd ging van 340 in 2009 naar 124 in 2017. De naar schatting 1 miljoen Nederlanders in het buitenland ondervinden de gevolgen. Sgherzi: ‘Het lijkt wel alsof ze ons liever kwijt dan rijk zijn.’

Opgeven Nederlanderschap

Voor de aanvraag van haar paspoort en die van haar zoons was Irons naar eigen zeggen ruim 900 euro kwijt. ‘De reiskosten, de kosten van het paspoort zelf: het telt allemaal op.’ Volgens een in 2016 verschenen rapport van de Nationale Ombudsman kunnen de kosten van een paspoort voor Nederlanders in het buitenland in uiterste gevallen oplopen tot vierduizend euro. ‘Er zijn zelfs voorbeelden van mensen die zulke bedragen niet konden ophoesten en daardoor het Nederlanderschap opgaven’, zegt Sgherzi. Ter vergelijking; een in Nederland woonachtige volwassene is normaal gesproken 65,30 euro kwijt voor een paspoort.

Foto de Volkskrant

Het liefst wil Sgherzi dat de lange reizen helemaal niet meer nodig zijn. ‘Het verre reizen voor een paspoort is gewoon niet meer van deze tijd. Veel mensen vragen zich af waarom het niet online kan.’ Irons begrijpt niet waarom het online regelen van Nederlandse paspoorten nog niet mogelijk is terwijl het bij Britse paspoorten wel gemakkelijk kan. ‘In drie weken hadden we onze Britse paspoorten per post binnen.’

Volgens D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma is het inderdaad hoog tijd voor digitalisering van het aanvraagproces. ‘De aanvraag en verstrekking van paspoorten moet zo snel mogelijk digitaal worden, maar het moet ook veilig kunnen.’ Dat laatste wordt volgens Sjoerdsma een uitdaging. ‘Met persoonsgegevens moet je uiterst voorzichtig omgaan.’

Digitalisering

Het ministerie van Buitenlandse Zaken laat weten de digitalisering van het aanvraagproces te onderzoeken. Maar doordat een EU-richtlijn voor het Schengengebied verplicht dat er vingerafdrukken in paspoorten staan, blijft het volgens het ministerie voorlopig nodig dat aanvragers zich elke keer fysiek bij de balie melden om deze afdrukken te zetten. Bij de Britten hoeft dat niet elke keer opnieuw.

Om ondertussen de aanvraag toch te vergemakkelijken hoopt Sgherzi dat de dienstverlening verbetert. ‘Het moet weer op meer plekken mogelijk worden een paspoort aan te vragen. Maar het helpt ook al als de soms erg korte openingstijden van consulaten worden uitgebreid. Want daardoor zijn Nederlanders nu soms gedwongen te overnachten.’

Het ministerie zegt al op veel punten tegemoet te komen aan de klachten. ‘De geldigheid van paspoorten voor volwassenen is verlengd van vijf naar tien jaar. Dat scheelt alweer de helft aan kosten en reistijd.’ Daarnaast kan verlies van het Nederlanderschap worden voorkomen door online een verklaring van Nederlanderschap aan te vragen. Ook voor Nederlanders die door ziekte geen lange reis kunnen maken biedt het ministerie een oplossing. ‘In sommige gevallen kunnen we met mobiele aanvraagapparatuur langskomen.’

Voor Sgherzi zijn die voorlopige oplossingen niet voldoende. ‘Die tien jaar verlenging scheelt, maar voor minderjarigen blijft de termijn vijf jaar en daarmee zijn de kosten dus hetzelfde. Voor mobiele dienstverlening moeten mensen bovendien een doktersverklaring overleggen, dat kan ook behoorlijk lastig zijn.’ Sgherzi denkt dat de geboden oplossingen uiteindelijk het echte probleem niet aanpakken. ‘De mensen voor wie een paspoort nu gewoonweg te duur is hebben er niks aan. Op deze manier kan een paspoort honderden tot duizenden euro’s blijven kosten.’

Minder paspoortlocaties door vingerafdrukwet

In 2009 konden Nederlanders nog bij 340 posten een paspoort aanvragen in het buitenland. Door de introductie van een nieuwe wet die alle lidstaten van het Schengengebied verplicht vingerafdrukken in paspoorten op te laten nemen, daalde het aantal consulaire posten waar een paspoort kon worden aangevraagd naar 180 in 2010. 

Dat had alles te maken met de techniek die nodig was voor het afnemen van vingerafdrukken. Het ministerie van Buitenlandse Zaken besloot niet alle consulaire posten van de dure vingerafdrukapparaatjes te voorzien om op die manier kosten te besparen. Bij alle ambassades en (honorair) consulaten met minder dan vijfhonderd aanvragen per jaar konden Nederlanders niet langer voor een paspoort terecht. 

Door bezuinigingsmaatregelen bij het ministerie van Buitenlandse Zaken daalde het aantal mogelijke aanvraaglocaties verder. Zo werden in 2011 een aantal ambassades en consulaten definitief gesloten. Volgens toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Uri Rosenthal leverden die bezuinigingsmaatregelen 74 miljoen euro op.

Rosenthal vond dat de Nederlandse diplomatieke dienstverlening moest hervormen en wilde richting een ‘laptopdiplomatie’ waarbij vooral gebruik wordt gemaakt van digitale communicatiemiddelen en waar geen ‘gebouw met een vlag’ meer nodig zou zijn. Maar voor de Nederlanders die een paspoort moeten aanvragen biedt de laptop geen oplossing. Door de vingerafdrukwet moeten zij hoe dan ook fysiek aanwezig zijn bij hun aanvraag om de afdruk te zetten.

Geen paspoort meer, wat nu?

Als iemand met een dubbele nationaliteit het Nederlandse paspoort niet op tijd verlengt, ontneemt de Nederlandse overheid diegene het Nederlanderschap, tenzij hij of zij in de EU woont. 

Om het afpakken van het Nederlanderschap te voorkomen moeten Nederlanders op tijd hun paspoort verlengen. Dat moet voor volwassenen iedere tien jaar en voor minderjarigen iedere vijf jaar. Mensen met alleen een Nederlands paspoort kunnen het Nederlanderschap niet kwijtraken. Ook als zij hun paspoort niet op tijd verlengen houden zij recht op de Nederlandse nationaliteit. Anders zouden ze statenloos worden en dat staan internationale verdragen niet toe.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.