Jut Jul

Al zeven jaar fotografeert George Maas stellen in dezelfde kleding. Zijn werk is nu gebundeld in het fotoboek Gelijkgekleed. Carel Helder ging met de fotograaf op jacht naar matching windjacks.

Onopvallend bruin jasje, dito broek, stevige maar makkelijke schoenen, grijze tweed pet, camera in de fietstas - George Maas (54) is er klaar voor. Een vrijdag in oktober is het, 14 graden, bewolkt maar droog. Ideale omstandigheden volgens de fotograaf. 'Weet je dat met precies hetzelfde weer de kans het grootst is dat je in Afrika de grote vijf treft?' Verwachtingsvol fietst hij door de Amsterdamse binnenstad. 'Leeuw, olifant, buffel, luipaard en neushoorn. Met gelijkgekleden is dat dus niet anders.' Wat hij nog vergeten was te zeggen: 'Als ik schichtig om me heen kijk, dat is mijn jachtstand. En niet raar opkijken als ik ineens een sprintje trek.' Hij blikt voor de zekerheid nog maar eens omhoog. 'Nee hoor, dit is het goede weer. Iedereen heeft z'n jassie nog aan.'


Empty Your Pocket (2010-2012) was het vorige project waarmee Maas de aandacht trok - over wat mannen in hun zak hebben. Zijn nieuwe boek heet Gelijkgekleed. Al zeven jaar fotografeert hij mensen in dezelfde kleren, de afgelopen zestien maanden vijf uur per dag. Maar: 'Geen werknemers in uniform, geen teams en geen tweelingen.' Dat het boek gedrukt is, betekent niet het einde van het project. Hij komt er niet vanaf. Lastig, vindt hij, want hij moet ook geld verdienen, wat hij doet als freelancefotograaf.


Inmiddels heeft Maas zijn fiets naast een van de leeuwen op de Dam gezet. Het hoofd gaat omhoog, als een stokstaartje spiedt hij om zich heen. 'Ik zou hier m'n camper wel neer willen zetten, weet je dat? De bestrating reflecteert ook mooi. Alleen als de zon schijnt krijg je geen goeie foto's.' Meewarig kijkt hij naar het reuzenrad. 'Het is best slecht, kermis. Anders zou je het hele plein kunnen overzien.' Het blijft even stil. 'Ik heb daar eens een stel de hoek om zien lopen. Nou, dan moet je snel zijn. Als ze een winkel ingaan, ben je ze kwijt.' Werkt hij altijd alleen? 'Je kunt het niemand aandoen me te helpen', zegt hij. 'Alleen op vakantie. Mijn vrouw kan ze ook goed spotten. Dan staat ze me bij.'


Aanvankelijk wilde hij echtparen (het zijn vooral echtparen) door heel Europa fotograferen, maar hij kwam erachter dat gelijkgekleden van alle nationaliteiten uiteindelijk hier terecht- kwamen. Wat niet wil zeggen dat zijn jachtterrein zich tot de Dam beperkt. Een woeste achtervolging met de scooter op een stel in de tram, eindeloze ritten met de fiets, een dolle sprint uit een restaurant - aan inzet ontbreekt het hem niet. Maas: 'In Barfleur was dat, in Frankrijk. Net als de mosselen komen, zie ik in mijn linkerooghoek een tandem. En een tandem gaat heel snel. Wat gebeurt er? Aan het eind van de straat is de haven. Dus die weg, die loopt dood. Toen had ik ze.' De tandem was zijn grote droom. 'En wat denk je, ik loop een week later door Amsterdam voor een opdracht en ik zie er weer een. Daar kijk je jaren naar uit... Zie je trouwens dat stel daar? Net een andere kleur rood. Maar dat kan ook door het licht komen. Je hebt wel, dan staat de een in de schaduw van de ander en lijken ze net anders. Terwijl ze hetzelfde aanhebben.' Hij gaat toch kijken. 'Nee, jammer.'


Het boek, nog in plastic, komt uit de rugzak. Bij elke foto staat een kort interviewtje. 'Die heb ik 5 kilometer achtervolgd, als een cowboy op de fiets, de handen los.' Wijzend op een andere foto: 'Mijn vrouw heeft die mensen een half uur aan de praat gehouden voor ik er was. Maar het was de moeite waard. Dit is een gepensioneerde priester, en dit zijn derde vrouw. Bij de Anglicaanse kerk mag dat, trouwen. Zij is een voormalige non. Die vrouw hield niet meer op met praten - een heel leuke ontmoeting.'


Jut en Jul had hij zijn project aanvankelijk genoemd, om voor de hand liggende redenen. 'Ik dacht: wie doet dat nou, hetzelfde aantrekken? Maar naarmate je ermee bezig bent, zie je dat je uitgaat van een vooroordeel. Je schuift die mensen toch weg.' Dat is hij het aardige gaan vinden: 'Dat je het doet om je eigen vooroordeel te ontkrachten.' Eigenlijk gaat het boek over de liefde. 'Als je ziet hoe die mensen kijken. Het zijn solide stellen, vaak lang getrouwd.' Zijn vader en moeder zijn gescheiden toen hij 7 was, vertelt hij met licht Amsterdams accent. Dat hakte erin. 'En nu zijn ze allebei overleden. Misschien zoek ik mijn ouders. Misschien zijn dit wél goede koppels.'


Schrijver-bioloog Midas Dekkers geeft hem gelijk in het nawoord. Dekkers gebruikt de biologische term paarbinding. Dit zijn goed functionerende koppels die zich uitputten in signalen om bij elkaar te kunnen blijven. Door hun kleding stralen ze uit: we hebben elkaar gevonden.


Volgens Maas is er nog een reden om de jacht voort te zetten. 'Er komt van alle kanten verkeer: trams, scooters. Mijn fixatie op gelijkgekleden helpt me orde scheppen. Ik voel me veel rustiger dan vroeger in de stad. Tien jaar geleden was het ondenkbaar voor me om op de Dam te staan. Daar zou ik bloednerveus van worden. Nu vind ik het een geweldige plek. Het is elke dag anders.'


Hij wijst weer. 'Kijk, daar heb je zo'n mooie Noorse trui. Maar ja. Geen vrouw.' Noorse truien, houtje-touwtje-jassen in het duurdere segment, die zou hij nog graag tegenkomen. Wel twee dezelfde. En wat je ook niet ziet, zegt hij peinzend, zijn legerjasjes. 'Die dragen stellen niet. Terwijl ze in de mode zijn.' Sinds het gelukt is met de tandem, zou hij het nu toch wel heel fijn vinden om een gelijkgekleed echtpaar in een cabriolet te zien. 'Ik zal je zeggen: dat is een vriend van mij gebeurd. Dus ik weet dat ze er zijn.'


Maas gaat altijd op dezelfde manier te werk. Lange lens mee, zodat hij de achtergrond vaag kan houden ('Dan haal je ze nog meer naar voren'), ongevraagd een foto schieten, praatje maken, dan de tweede foto. Bij de eerste heeft hij graag dat de mensen hem aankijken. 'Ik zoek zo'n verontwaardigde stadsblik. Hé, zie je ze denken, staat die man nou óns te fotograferen? Na het gesprekje komt het goed, hoor. En uiteindelijk kies ik de beste. Of alle twee. Ik hou van lachende mensen, die geven veel informatie. Het gezicht wordt mooier en ze laten hun tanden zien... Daaraan kun je vaak aflezen hoe het ervoor staat.' Eén keer trof hij iemand die zei hij dat hij geheim agent was en hem dood moest maken als hij hem fotografeerde. 'Maar verder vindt iedereen het uiteindelijk leuk. Als je het maar met een bepaalde sjeu doet.'


Bij twijfel trekt Maas een artikel uit The Guardian uit zijn zak, met de titel 'Matchy-matchy couples', dat over zijn werk gaat. 'Dan snappen ze het.' Groepen zijn trouwens wel een apart verhaal. 'Meestal gaat de reisleider zich ermee bemoeien. Het is ook heel moeilijk om twee gelijkgekleden uit een groep los te weken.' Toch staan er twee op de cover: een Taiwanese jongen en meisje. De groep moest verder, dus het interviewtje heeft hij later per e-mail moeten doen. 'En wat denk je? Ze bleken ook dezelfde onderbroeken te dragen. Dat doen ze daar als ze verliefd zijn.'


Zijn hoofd draait naar een paar dat met de ruggen tegen elkaar de Dam staat te fotograferen. 'Die zijn potentieel hoor, die daar.' Net achter hen houden twee politieagenten een fietser aan. Ook Maas hebben ze hier wel eens aangehouden. 'Ook met z'n tweeën, natuurlijk. Ik stond tegen die paal daar geleund. 'Wat bent u aan het doen, meneer?' Ik zei dat ik op zoek was naar Jut en Jul. Daar heb ik toen een hoop gezeik mee gehad.'


Baas boven baas


Fotograaf George Maas heeft ze nooit ontmoet, maar Nancy en Donald Featherstone uit Fitchberg (VS) zouden niet hebben misstaan in zijn boek. Ze zijn 37 jaar getrouwd en dragen al 35 jaar dezelfde kleren. Nancy, die de naaimachine hanteert: 'We kiezen gewoon een stof die we allebei mooi vinden.' Ze vinden het leuk als ze worden aangesproken, maar toen de bekende sekstherapeut Dr. Ruth in een warenhuis hun kant op schuifelde, maakte het echtpaar zich uit de voeten. Nancy: 'We zitten niet om on- gevraagd psychologisch advies verlegen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden