Vijf VragenTerughalen Syriëgangers

Justitie ziet Syriëgangers wél graag in Nederland verschijnen

Het Openbaar Ministerie (OM) heeft de minister verzocht zich in te spannen om 29 Syriëgangers naar Nederland te halen, zodat ze hier hun rechtszaak kunnen bijwonen. Het kabinet heeft steeds gezegd dat het uitgereisde terrorismeverdachten niet zal terughalen en bovendien de voorkeur geeft aan berechting in de regio.

Beeld AFP

Het lijkt tegenstrijdig, maar volgens een OM-woordvoerder is dat niet zo. ‘Het OM vindt dat iedereen die naar het kalifaat is gereisd, moet worden berecht. Dat vonden we al ver voor de discussies begonnen over berechting in de regio. Als die zou plaatsvinden, staan wij daar helemaal buiten. Tot die tijd gaat het om echte verdachten tegen wie echte verdenkingen bestaan. Die mensen kunnen wij alleen in Nederland vervolgen.’

Waarom vraagt het OM de minister niet om alle Nederlandse Syriëgangers terug te halen voor berechting?

Volgens cijfers van inlichtingendienst AIVD verblijven nog zo’n 125 uitreizigers in Syrië: rond de 55 in kampen en detentiecentra, 35 bij jihadistische groepen in Noordwest-Syrië en 40 elders in het land. Iedereen die naar het door IS uitgeroepen kalifaat is afgereisd wordt in Nederland verdacht van deelname aan een terroristische organisatie of voorbereiding van terroristische misdrijven.
Via hun advocaten hebben 29 uitreizigers aan het OM laten weten dat ze bij hun strafproces willen zijn. Zij hebben als verdachte bovendien een aanwezigheidsrecht. Eerder stelde de Rotterdamse rechter een zaak tegen tien Syriëgangers uit omdat ze nog in Syrië zaten. Het is een ‘fundamenteel’ recht om bij de behandeling van je eigen zaak te zijn, oordeelde de rechtbank toen.
Mede daarom vraagt het OM aan minister Grapperhaus zich in te spannen om de 29 Syriëgangers naar Nederland te halen. ‘Wij kunnen niet zelf naar Syrië gaan om dat te doen’, aldus een woordvoerder van het OM. De minister blijft dat weigeren. Overigens dient komende week een kort geding namens 23 in Syrië verblijvende moeders en 55 van hun kinderen, om repatriëring door Nederland af te dwingen.

Hoe staat het met het voornemen om IS-verdachten via een internationaal tribunaal in Irak te berechten?

Nederland heeft daarover met andere Europese landen gesprekken gevoerd, maar het ziet er niet naar uit dat dit op afzienbare termijn iets oplevert. In juli bracht volkenrechtdeskundige André Nollkaemper een officieel advies uit aan het kabinet, waarin hij stelt dat de mogelijkheden voor een tribunaal ‘uiterst beperkt’ zijn. Een effectieve berechting van IS-leden ‘zal vooral zijn gediend met berechting op nationaal niveau’, schrijft Nollkaemper. De Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra zei deze week in een interview met NRC ook dat de plannen voor zo’n tribunaal kansloos zijn. Het ministerie van Justitie zegt in reactie hierop dat het kabinet toch vasthoudt aan berechting ‘in de regio’.

De overheid was toch van plan jihadstrijders hun Nederlandse paspoort af te pakken zodat ze niet terug kunnen komen?

Wie zich aansluit bij een terroristische organisatie, kan sinds 2017 het Nederlanderschap kwijtraken. Die mogelijkheid is er alleen als iemand een dubbele nationaliteit heeft en door die actie dus niet stateloos wordt. Daarnaast is er bewijs nodig dat de betreffende persoon daadwerkelijk bij een terroristengroep hoorde, bijvoorbeeld uit een vonnis bij verstek of een ambtsbericht van de AIVD. In de praktijk ligt dat lastig, schreef minister Grapperhaus (Justitie) onlangs aan de Kamer, omdat relevante informatie van de inlichtingendienst soms vanwege de veiligheid van bronnen niet kan worden gedeeld. Van de elf mensen die sinds de nieuwe wet hun Nederlandse nationaliteit verloren, kregen vijf die in september alweer terug als gevolg van een uitspraak van de Raad van State. Die bepaalde dat een paspoort alleen mag worden ingetrokken als vaststaat dat iemand ook na 2017 – toen de wet van kracht werd – lid was van een terroristische groep. Kennelijk was daar niet genoeg duidelijkheid over voor vijf uitreizigers, onder wie de Haagse Mounir El K. die zich in maart vanuit het laatste IS-bolwerk Baghouz overgaf aan de Koerden.

Ontkomen verdachten aan hun rechtszaak in Nederland als hun paspoort is ingetrokken?

Niet per se. Het afpakken van de Nederlandse nationaliteit gaat doorgaans samen met een inreisverbod van tien jaar, maar dat kan tijdelijk worden opgeschort als het nodig is om iemand voor een rechtszaak hierheen te halen. Overigens wordt het nut van het intrekken van de nationaliteit van terroristen betwijfeld door onder meer de Raad van State, die eerder waarschuwde dat het effect juist ook kan zijn dat mensen verder radicaliseren en een groter gevaar gaan vormen voor de nationale veiligheid.

Het Landelijk Steunpunt Extremisme probeert geradicaliseerde figuren weer op het rechte pad te krijgen met intensieve begeleiding. ‘Je hoopt duidelijk te kunnen maken dat er nog nooit een terrorist gelukkig is geworden van zijn daden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden