NieuwsAanpak georganiseerde criminaliteit

Justitie weet criminelen nauwelijks te raken in hun portemonnee

Tot verdriet van de Tweede Kamer lukt het de overheid slecht criminelen in hun portemonnee te raken. Vandaag moeten de bewindslieden op het matje komen. ‘Misdaad mag niet lonen, maar het loont enorm.’

Voertuigen worden door de politie in beslag genomen tijdens een actie tegen spookbewoning. Beeld ANP

Kamerleden van zowel oppositie als coalitie zijn ontevreden over de vorderingen die Justitie maakt in het afpakken van crimineel vermogen uit georganiseerde misdaad. Vorig jaar werd slechts 77 miljoen euro geïncasseerd, terwijl er jaarlijks naar schatting tussen de 15 en 20 miljard euro aan crimineel geld rondgaat.

De Tweede Kamer debatteert dinsdag met de bewindslieden van Justitie en Veiligheid over de in 2019 behaalde resultaten. De Algemene Rekenkamer heeft het ministerie op de vingers getikt over ‘te weinig voortgang in beheersing van de afpak-keten’. Ook het onderzoeksbureau Zoo (Zicht op overheid) stelt op basis van een analyse van openbare data dat de overheid er slecht in slaagt criminele vermogens te ontnemen.

Het bedrag van 77 miljoen euro is exclusief ontnemingen bij grote, institutionele schikkingen. Daar was vorig jaar 184 miljoen euro mee gemoeid. In een rapport van bestuurskundige Pieter Tops werd eerder vastgesteld dat criminelen door de overheid afgepakt geld louter als ‘snijverlies’ zien.

‘Het is een bedroevend resultaat’, zegt SP-Kamerlid Michiel van Nispen. ‘Misdaad mag niet lonen, maar het loont enorm. Dat is niet rechtvaardig.’ Volgens Van Nispen ontbreekt het aan regie, samenwerking en capaciteit in de justitiële keten. ‘Het is hoog tijd om structureel en langdurig te investeren in expertise en mankracht bij politie, Openbaar Ministerie en de fiscale speurders van de Fiod.’

Kamerlid Maarten Groothuizen van regeringspartij D66 was zelf als officier van justitie in Breda in 2014 en 2015 belast met afpakken. Hij zegt: ‘We komen van ver. Vroeger was de politie vooral geïnteresseerd in kerels en kilo’s. Nu wordt het belang van het volgen van die geldstromen ook gezien, maar het gaat langzaam. Beslagleggen lukt nog wel, maar de incasso is lastig en duurt vaak lang. Vergeet ook niet dat criminelen steeds inventiever worden in financiële structuren. Daar valt nog een wereld te winnen.’

Minister Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) heeft in antwoord op schriftelijke Kamervragen gezegd dat het Openbaar Ministerie (OM) inmiddels ‘zeven actielijnen’ heeft geformuleerd om tot ‘verbetering van het beslagproces’ te komen. Volgens de Rekenkamer is het belangrijk dat Grapperhaus zelf de regie neemt om de knelpunten bij het afpakken op te lossen.

Grapperhaus beschouwt de aanpak van ondermijnende drugscriminaliteit als hoeksteen van zijn beleid. Na de moord op advocaat Derk Wiersum in september vorig jaar kondigde hij de oprichting aan van een Multidisciplinair Interventieteam (MIT). Dit zal bestaan uit specialisten van politie, OM, FIOD, Douane, Belastingdienst en Koninklijke Marechaussee. Het MIT moet criminele bedrijfsprocessen ontmantelen en vermogens afpakken. In de Voorjaarsnota is afgesproken dat Grapperhaus daar structureel 150 miljoen euro per jaar voor krijgt.

‘Ik wil in het debat precies de doelstellingen van het MIT horen’, zegt Van Nispen. Ook Groothuizen hoopt dat, als het MIT operationeel is, de afpakresultaten beter worden. De twee Kamerleden stelden eind vorig jaar samen een notitie op over ‘Non Conviction Based Confiscation’, een instrument dat bij Grapperhaus in onderzoek is. Zij pleiten ervoor dat het OM, binnen juridische waarborgen, ook een procedure moet kunnen starten tegen iemand die een onverklaarbare mismatch heeft tussen zijn (weelderige) bezit en officiële inkomen.

Lees ook:

Minister Grapperhaus strijdt tegen ‘superlucratieve drugscriminaliteit’ en de ontwrichtende effecten ervan. U leest hier over zijn bezoek aan de Haagse Weimarstraat begin maart.

Betere informatiedeling tussen overheden is ook een manier om criminelen effectiever aan te pakken. In dit artikel leest u over een daarvoor noodzakelijke verandering van de wet Bibob, die het mogelijk maakt dat burgemeesters elkaar tippen. 

Maakt het legaliseren van drugs een einde aan criminele vermogensopbouw? Of is juist repressie noodzakelijk? Argumenten voor beide opvattingen vindt u hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden