Interview

Justitie over bescherming familie kroongetuige: ‘Je kunt niet voor iedereen bij elk soort dreiging het hoogste niveau inzetten’

Voor het eerst reageren politie en justitie op het verwijt dat ze de risico’s voor de familie van kroongetuige Nabil B. – zijn broer Reduan werd vermoord – verkeerd hebben ingeschat. ‘Het was een duivels dilemma.’

Shurandy S. betreedt en verlaat de ruimte waar Reduan werd gedood. Beeld Opsporing Verzocht

Geen namen. Dat is de eerste verzoek bij binnenkomst. ‘De gevoeligheid omtrent dit onderwerp is te groot. Wat ons betreft geen namen in dit artikel. Noem ons maar politie en Openbaar Ministerie.’

Het is vrijdagochtend. De Telegraaf, het AD, het Parool en de Volkskrant zijn uitgenodigd op een politiebureau. Alle vier de kranten publiceerden afgelopen maanden artikelen over de beveiliging van de familie van kroongetuige Nabil B..

Kern van de berichtgeving: volgens direct betrokkenen was deze beveiliging niet op orde, concrete signalen dat er een liquidatie dreigde, werden niet op waarde geschat en waarschuwingen van de kroongetuige zelf werden genegeerd.

Op 23 maart 2018 werd het nieuws over kroongetuige Nabil B. bekendgemaakt. In de zwaar beveiligde rechtbank op Schiphol zeiden de aanklagers destijds dat hij een cruciale getuige was. Met zijn verklaringen in de hand hoopte het OM een spiraal van geweld te doorbreken. Voor het eerst gaf iemand uit de inner circle een inkijkje in de criminele organisatie van Ridouan T. en zijn criminele partner Saïd R. – een bende die in verband wordt gebracht met een lange reeks nietsontziende liquidaties, waaronder enkele vergismoorden.

Nog geen week later, op 29 maart, werd de broer van Nabil B. geliquideerd: Reduan. Een succesvolle ondernemer uit Amsterdam-Noord, een vader van twee jonge kinderen en iemand die niets van doen had met het criminele leven van zijn broer.

De moord was een vergelding. En een waarschuwing: iedereen die praat over Ridouan T. kan een wraakactie verwachten. In dit dossier regeert de angst.

Vragen van journalisten over deze liquidatie werden door het OM slechts mondjesmaat beantwoord. Woordvoerders hielden voet bij stuk dat de ‘dreigingsinschatting’ voorafgaand aan Reduans dood ‘deugde’ en dat op basis van de ‘beschikbare informatie passende maatregelen’ aan de familie waren aangeboden. Ook toen bronnen in verschillende media het tegendeel stelden.

Omdat de stroom persvragen niet stopte, wil justitie nu toch inzicht geven in haar overwegingen. Aan de ene kant van de tafel vier journalisten, aan de andere kant twee personen – ‘politie’ en ‘OM’. Het tweetal is verantwoordelijk voor dit dossier.

Voorafgaand aan dit gesprek hebben ze intern met veel mensen overlegd. ‘Dat geeft wel aan hoe complex het is’, zegt OM. ‘We hebben aan de ene kant te maken met een uiterst complexe strafzaak en aan de andere kant met een uitermate complex beveiligingstraject.’ De relatie met de familie B. is nog altijd gespannen. ‘Een goede relatie met de familie is belangrijk voor het beveiligingstraject. Deze willen we niet verder onder druk zetten. Maar we willen het beeld dat we zomaar op 23 maart 2018 met het nieuws over de kroongetuige naar buiten zijn gekomen, ook graag rechtzetten.’

In december zei Bart Stapert, de voormalige advocaat van Nabil B., in de Volkskrant dat ‘het OM dacht dat het wel zou gaan schuiven’ nadat het nieuws over de kroongetuigendeal naar buiten was gebracht. ‘Ze dachten dat Ridouan T. en Saïd R. daardoor gepakt zouden kunnen worden.’ Maar beide criminele kopstukken zijn nog altijd voortvluchtig.

Volgens de advocaat hielden hij én het OM rekening met bedreigingen aan het adres van de familie, of een steen door de ruit. ‘Maar niet met een liquidatie.’ Achteraf, gaf Stapert toe, was het naïef om te denken dat het zo zou lopen. ‘En die naïviteit is door de moord op Reduan blootgelegd.’

Bloemen bij het bedrijf van Reduan B., de doodgeschoten broer van de Utrechtse kroongetuige Nabil B. Beeld ANP

Waren jullie naïef?

Politie: ‘Dat vind ik ingewikkeld om te zeggen. Dan kom je uit bij de vraag: heb je iets fout gedaan? Was de inschatting van de risico’s goed?

‘Bij het maken van een risico-inschatting kijk je eerst of je concrete informatie hebt die ertoe leidt dat je maatregelen moet nemen. In deze zaak was er geen concrete informatie richting concrete personen.

‘Vervolgens kijk je naar de voorstelbaarheid. Op basis van de voorstelbare dreiging hebben we wel – soms best vergaande – veiligheidsmaatregelen getroffen voor de familie. Dat deden we omdat we wisten dat we te maken hebben met een gewelddadige groepering.

‘Onze inschatting was niet zodanig dat we een liquidatie vermoedden.’

OM: ‘Maar we hielden rekening met meer dan alleen een steen door de ruit.’

Politie: ‘Waren we naïef? Als je zegt dat we wel naïef waren, lijkt het alsof we de risico’s hebben weggewuifd. En dat was zeker niet het geval.

‘En tegelijkertijd kan je ook niet zeggen dat de risico-inschatting juist is geweest.

‘Let wel: we hebben duizenden beveiligingstrajecten per jaar. Dat dit gebeurde was een novum.’

Jullie zeggen: er was geen concrete informatie dat er gevaar dreigde. Maar de kroongetuige heeft vóór 23 maart gewaarschuwd dat T. wraak zou nemen op zijn familie. Er zijn verdachte personen bij het huis van zijn moeder gesignaleerd. Er zijn achtervolgingen waargenomen. Dat klinkt concreet. Bovendien was uit een eerdere strafzaak bekend waartoe deze liquidatiebende in staat was.

OM: ‘In het begin was er geen concrete informatie. Maar in de loop van de tijd is natuurlijk alle informatie erbij gehaald die we erbij konden halen.’

Politie: ‘Een risico-inschatting is een dynamisch proces.’

OM: ‘De conclusie bleef dat we niet dachten dat we te maken zouden krijgen met de liquidatie van een familielid van de kroongetuige.’

Politie: ‘Achteraf is dat wel gebeurd. Dat is verschrikkelijk.’

Is de moord op Reduan reden voor een intern onderzoek?

OM: ‘Ik weet niet of ik daar iets over wil zeggen. Natuurlijk hebben we teruggekeken. Maar de conclusie bleef dezelfde.’

Politie: ‘We evalueren constant, en stellen we onszelf de vraag: hoe kunnen we het beter doen.’

Is justitie bang om aansprakelijk gesteld te worden voor de geleden schade? De familie B. is een broer kwijt. De levens van meerdere familieleden – van wie velen een succesvolle carrière hadden opgebouwd – liggen in puin.

Politie: ‘Je vraagt dit aan een politieman? Ik ben helemaal niet bezig met aansprakelijkheid. Ik ben bezig met beveiliging. En dat is verdomd moeilijk heb ik al ontdekt. Dat is wat mij drijft.’

OM: ‘Als wij aansprakelijk zijn, zijn we aansprakelijk. Dat is niet aan ons om te bepalen. En daar gaat het nu niet over. Het gaat er nu over dat wij – zo goed en kwaad als het gaat – beveiligingsmaatregelen nemen. Voor de familie is het een nachtmerrie dat ze in het beveiligingstraject terechtgekomen zijn.

‘Of er daarna nog een traject komt met advocaten en vergoedingen, vind ik niet een onderwerp dat ik met jullie moet bespreken.’

De kroongetuige en zijn advocaat waren het niet eens met het voornemen van het OM om het nieuws al bekend te maken op 23 maart 2018. Ze wilden wachten totdat Ridouan T. gepakt was. Volgens direct betrokkenen was de beveiliging van de familieleden ook nog niet op orde. Is overwogen om het uit te stellen?

OM: ‘De zaaksofficieren hebben die inschatting gemaakt. Zij hebben kort voor de 23ste maart gezegd, op basis van al hun ervaring: dit hebben we nodig. Ze wilden Ridouan T. en Saïd R. graag internationaal signaleren. Als je dat graag wil, moet je met iets komen.

‘Alle belangen zijn meegenomen, alle risico’s zijn afgewogen. Ook die van Nabil B. Als hij vrij zou komen, zou hij ook gevaar lopen.

‘Het belangrijkste doel was bovendien dat de samenleving niet met nog meer geweld te maken zou krijgen. De ene na de andere vergismoord werd gepleegd.’

Politie: ‘Het was een duivels dilemma.’

Het leverde bij de familie van Nabil B. het gevoel op dat zij collateral damage waren. In de weken voorafgaand aan de dood van Reduan waren er concrete signalen dat er vanuit de groep rondom Ridouan T. ‘gejaagd’ werd op de familie B. De moeder van B. werd elders ondergebracht. Sommige familieleden waren boos en vonden dat de overheid tekortschoot in haar zorgplicht.

Na de moord liet het OM weten dat Reduan B. beveiliging geweigerd had. Maar dit was, zo bleek later, niet het hele verhaal. Reduan zag wel degelijk de gevaren die de getuigenis van zijn broer met zich meebracht voor zijn familie. Reduan was doodsbang, aldus een direct betrokkene.

Waarom werd meteen na de liquidatie door het OM gezegd dat Reduan niet beveiligd wilde worden?

OM: ‘Dat was ons standpunt op dat moment. We verschillen daarover van mening met de familie, en we kiezen ervoor om dat niet in de media uit te vechten. Dat betekent niet dat we ons standpunt terugnemen.’

Hoe is dit te rijmen met het feit dat juist twee dagen vóór de moord op Reduan afspraken zijn gemaakt over beveiligingsmaatregelen rondom zijn bedrijf?

OM: ‘Die suggestie kwam van zijn familie nadat het nieuws over de kroongetuige bekend was gemaakt op 23 maart. Het kwam niet van Reduan zelf.’

Jullie zeiden heel stellig: Reduan wilde geen beveiliging. Dat was een klap in het gezicht van de familie. Is het niet denkbaar dat Reduan met het voorstel van zijn familie heeft ingestemd en dat hij dus wel beveiligd wilde worden?

OM: ‘Dat weet ik niet. Dat zou kunnen.’

En stel nou dat Reduan echt niet beveiligd wilde worden. Een levende schietschijf levert ook gevaar op voor zijn omstanders, zijn collega’s en buren. Kan je iemand beveiliging opleggen?

OM: ‘Nee.’

Politie: ‘Op deze casus gaan we niet in. Maar in het algemeen is het zo dat het hartstikke ingewikkeld is om iemand te beveiligen die dat niet wil. Want die persoon werkt, winkelt, sport, drinkt koffie met zijn buren. Al snel kom je in een situatie dat je niet kunt stoppen met beveiligen.’

De politie zei eerder dat ze van deze casus geleerd heeft. Welke lessen zijn hieruit getrokken?

OM: ‘Afgelopen jaren is het aantal te beveiligen mensen behoorlijk toegenomen. Eigenlijk heb je voor sommige hele ingewikkelde casussen een aparte, specialistische beveiligingstak nodig, bijvoorbeeld als je te maken hebt met een dreiging vanuit de georganiseerde misdaad.

Politie: ‘Deze zaak heeft een omvang en een complexiteit die we nog niet kenden. Als dit vaker gaat voorkomen – wat ik niet hoop – dan moeten we het anders gaan organiseren.

OM: ‘Ook willen we het voortaan graag grootser neerzetten, met meer mensen.’

Politie: ‘Maar uiteindelijk gaat het om de risico-inschatting. En dat is geen exacte wetenschap. Je kunt simpelweg niet iedereen bij elke soort dreiging meteen het allerhoogste niveau inzetten.’

De familie van Nabil B. wilde niet reageren.

Dossier-Marengo: drie moorden, elf verdachten

De zaak-Marengo draait inmiddels draait om elf verdachten, drie moorden en een reeks pogingen daartoe. Een van de verdachten is Nabil B. Hij zou samen met medeverdachte Mohammed R. een organiserende rol hebben gehad bij de zogenoemde Utrechtse vergismoord in januari 2017.

Mohammed R. doet er vooralsnog het zwijgen toe. Maar Nabil B. kreeg spijt en liet zich vlak na de vergismoord in 2017 arresteren.

Ruim een jaar later werd de kroongetuigendeal wereldkundig gemaakt. Volgens de aanklagers in de zaak-Marengo moest het OM het nieuws over de kroongetuigendeal wel naar buiten brengen. Hadden de aanklagers dat niet gedaan, dan bestond er een kans dat zowel kroongetuige Nabil B. als medeverdachte Mohammed R. in afwachting van de inhoudelijke behandeling op vrije voeten zou worden gesteld, aldus het OM. De rechters zouden dan immers niet hebben geweten van B.’s belastende verklaringen.

Mohammed R. is de broer van Saïd R., de criminele partner van Ridouan T. Voor zijn arrestatie in december 2017 werd Mohammed R. beschoten in een auto. Hij raakte zwaargewond. Bij die schietpartij werd ook een bejaarde vrouw geraakt in haar been. De vrees was dat het gevaar zou opleveren als Mohammed R. op vrije voeten zou komen. Ook wilde het OM met de verklaringen van Nabil B. in de hand andere verdachten aanhouden, om zo ‘het criminele samenwerkingsverband te ontmantelen’.

Verbetering: in een eerdere versie van dit artikel stond in het fotobijschrift dat Ridouan T. te zien was. Het is echter Shurandy S..

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden