Justitie onderzoekt strafbare feiten bij vier euthanasiegevallen om 'signaal af te geven'

Justitie stelt vier nieuwe onderzoeken in naar euthanasiegevallen, waarin mogelijk strafbaar is gehandeld. Bij twee onderzoeken is dezelfde arts betrokken, een vrouw die werkzaam is bij de Levenseindekliniek. Justitie zegt hiermee 'een signaal' af te willen geven om ervoor te zorgen dat de euthanasiepraktijk zorgvuldig wordt nageleefd.

Jaarlijks worden zo'n tien euthanasiezaken doorgestuurd naar justitie. Beeld anp

In totaal onderzoekt justitie nu vijf euthanasiezaken. Deze werden eerder door de toetsingscommissie als onzorgvuldig beoordeeld. Drie van de vijf zaken raken rechtstreeks aan discussies over het levenseinde die momenteel spelen, zoals euthanasie bij diep dementerenden en 'voltooid leven-problematiek'.

Zo kampte een 84-jarige patiënte met een euthanasiewens volgens haar huisarts met een 'voltooid leven'. De huisarts wilde haar daarom niet helpen: dit is niet voldoende grond voor euthanasie. Maar toen de vrouw bij de Levenseindekliniek aanklopte, oordeelde de arts dat ze een stapeling van ouderdomsklachten had en kreeg de vrouw wél euthanasie.

Het ging om een vrouw die haar hele leven zeer zelfstandig was geweest, maar er door al haar klachten zo slecht aan toe was dat ze nauwelijks meer kon bewegen. 'Eigenlijk zat zij te zitten'. De 'bijzondere, zeer eigenzinnige' vrouw wilde in dit stadium geen 'gepruts' meer: ze weigerde elke behandeling en was zelfs niet bereid om over een rollator te praten. In het verslag benoemde de arts expliciet dat ze de patiënte niet in de steek wilde laten. De toetsingscommissie oordeelde echter dat onzorgvuldig was gehandeld, omdat de arts onvoldoende had gezocht naar andere oplossingen.

In de andere zaak van de Levenseindekliniek gaat het om een 67-jarige patiënte met Alzheimer in een vergevorderd stadium. De vrouw was incontinent, onrustig, zat in een rolstoel, sloeg, knoeide, schopte, schreeuwde, huilde, greep en liet niet meer los, aldus het verslag. 'Er waren huilbuien en veel boosheid.' De arts noemde het 'overheersend grondlijden' en maakte filmpjes van haar. Een collega-arts noemde haar toestand 'deerniswekkend'.

Maar de tweede, onafhankelijk arts die volgens de richtlijnen moet worden geraadpleegd, zei dat hij bij een bezoek aan de patiënte dit gedrag helemaal niet zag. Hij vond haar 'niet verdrietig, angstig of onrustig'. Haar boosheid, verzet en afweer op de filmpjes zag hij als emoties 'zonder inhoud'. Volgens de toetsingscommissie heeft de arts van de Levenseindekliniek uiteindelijk onvoldoende onderbouwd waarom de patiënte ondraaglijk leed. Ook was haar wilsverklaring zes jaar oud.

Jaarlijks worden zo'n tien euthanasiezaken doorgestuurd naar justitie. In vijftien jaar euthanasiewet is echter nog nooit een arts vervolgd. Dat het OM nu in korte tijd vijf zaken onderzoekt, heeft te maken met een nieuwe richtlijn bij justitie. Daarin staat dat zowel ondraaglijk en uitzichtloos lijden als de vrijwilligheid en weloverwogenheid van het euthanasieverzoek nu behoren tot de 'substantiële zorgvuldigheidseisen': als de arts zich hier niet aan houdt, moet hij in principe worden vervolgd.

Procureur-generaal Rinus Otte kondigde namens het OM onlangs al aan dat justitie zich meer zou roeren. 'Een arts moet er niet tegenop zien zich in uitzonderlijke gevallen te verantwoorden bij de rechter.'

Bestuurder Steven Pleiter van de Levenseindekliniek zegt geschrokken te zijn van de beslissing van justitie en vierkant achter zijn arts staan. 'De impact op onze arts is enorm groot. Het is een arts die al langere tijd voor ons werkt en zeer ervaren is op dit gebied. Dit is nogal een koerswijziging bij justitie. Ik denk dat andere artsen hierdoor nog eens extra zullen nadenken of ze wel bereid zijn tot euthanasie. En dat wij daardoor nog meer verzoeken krijgen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden