Justitie krijgt geen vat op jihadisten

AMSTERDAM - 'Een lastig vraagstuk' noemt de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) Dick Schoof de aanpak van Nederlandse jihadisten. De beweging blijft groeien, heeft in Nederland enkele duizenden sympathisanten. Vanwege het internationale karakter van de jihadbeweging is samenwerking met andere Europese landen 'geen keuze, maar noodzaak', zegt Schoof. 'Maar ook binnen Europa heeft nog niemand een effectieve aanpak gevonden. ' Waarom is het zo moeilijk die beweging af te stoppen?

'juridische ontoereikendheid'

Jihadi's worden niet afgeremd, omdat ze zich onaantastbaar voelen, meldt de AIVD in het maandag gepubliceerde rapport Transformatie van het jihadisme in Nederland. Dat gevoel wordt gevoed door 'juridische ontoereikendheid'.


Zo werd de zaak tegen drie Nederlanders, die in 2009 in Kenia werden aangehouden op verdenking van aansluiting bij de terroristische groepering Al-Shabaab, geseponeerd. Ook twee Nederlandse jihadisten die in 2011 zes maanden vastzaten in Pakistan, werden na terugkeer in Nederland niet vervolgd. Enkele van die verdachten zijn later naar Syrië afgereisd.


Een van hen stuurde in april een pesterige tweet rond over de AIVD: 'De groeten uit Syrië! Jaren intensief gemonitord, 4x teruggestuurd en nu pepsi drinkend in Syrië.'


Volgens minster Ivo Opstelten van Veiligheid en Justitie lopen inmiddels strafrechtelijke onderzoeken naar 'enkele tientallen' jihadisten, ronselaars en anderen die betrokken zijn bij de gewapende strijd in het buitenland. Maar de bewijslast is 'buitengewoon ingewikkeld', zegt Schoof.


Vandaar dat het zo lang duurt voor zaken rijp zijn voor de rechter.


Ouders van jongeren die naar Syrië zijn vertrokken, deden vorig jaar april al aan aangifte tegen twee vermeende Haagse ronselaars. Tegen Abou Moussa, die nog altijd zeer actief is in de jihadbeweging. En Ibrahim de Turk. De laatste was al sinds 2001 in beeld bij de AIVD als ronselaar, maar hij is nooit veroordeeld. Ibrahim de Turk is zelf naar Syrië gegaan en daar gesneuveld.


'Ronselen is strafbaar in Nederland. Als bewijs zo moeilijk is rond te krijgen, is dat wellicht niet aan de hand', zegt advocaat Michiel Pestman, die jihadi's bijstaat. Onder anderen de vorige week in Den Haag gearresteerde 18-jarige Oussama C., alias Abou Yazeed.


Pestman vindt dat het strafrecht al 'onbehoorlijk is opgerekt'. Van de dagvaarding van zijn cliënt, 'snapt niemand iets'. Van alles is er bij gehaald: ronselen, voorbereiden, samenspannen en trainen voor de jihad.


Reizen naar Syrië is op zich niet verboden. Vooraf aantonen dat iemand daar iets kwaads van zin is, is lastig. Intussen werken die repressievemaatregelen (verstoren, paspoort intrekken, uitkering stopzetten) averechts, denkt Pestman. Moslims voelen zich gemarginaliseerd en vernederd en dat kan de stap naar het jihadisme vergemakkelijken. 'Effectiever zou kunnen zijn potentiële jihadstrijders een uittreksel te geven van de Geneefse Conventie, zodat ze weten wat oorlogsmisdaden zijn.'

zwermdynamiek

Jihadistische netwerken waren vroeger makkelijker te volgen dan nu. Ze hadden duidelijke leiders. Als die werden opgepakt werd het netwerk langdurig lamgelegd. Nu is sprake van 'een zwermdynamiek', zegt de AIVD.


De communicatie over bijvoorbeeld mediacampagnes, logistieke activiteiten, fondsenwerven of demonstraties is horizontaal. Jongeren beïnvloeden elkaar op sociale media. Zo ontstaan spontaan lokale clusters en vertrekt, soms voordat de autoriteiten de jongeren in beeld hebben, plotseling een stel jongens uit Arnhem of een meidengroep uit Gouda. Gaten die ontstaan in een netwerk, wanneer bijvoorbeeld vermeende ronselaars worden opgepakt, worden snel weer opgevuld.

professionalisering

De huidige generatie is moeilijker aan te pakken dan de leden van het Hofstadnetwerk rond 2004, omdat ze veel professioneler te werk gaan, stelt de AIVD. Ze worden geïnformeerd door doorgewinterde jihadisten die geschoold zijn in conflictgebieden. Ze boeken geen enkele reisjes meer, maar retourtickets om een vakantie of zakenreis te fingeren. Ze beschikken over relevante internationale contacten. En zijn veiligheidsbewust.


Op internet zijn ze 'schaamteloos open' over hun steun aan terreurbeweging ISIS, zegt AIVD-baas Rob Bertholee, maar ze weten heel goed wanneer ze heimelijk moeten opereren. Cruciale informatie over identiteiten, bepaalde middelen van communicatie of informatie waarvan zij vrezen dat die strafbaar is, schermen ze af.

afgenomen weerbaarheid

Na afsluiting van het Actieplan Polarisatie en Radicalisering in 2011, verslapte de aandacht van de politiek. De financiering van specifieke projecten en trainingen stopte, terwijl de radicalisering onderhuids doorgaat. Bij de overheid en het brede publiek was de indruk ontstaan dat het jihadisme in Nederland in een impasse verkeerde.


Af en toe waren er publieke oprispingen van extreme groepjes, als Sharia4Holland, Behind Bars en Street-dawa (werving voor de islam op straat). Maar veel sympathisanten leken die niet op de been te krijgen.


Ondertussen groeide de aanhang van het salafisme (ultra-orthodoxe islam) in Nederland en die neemt nog altijd toe. Terwijl de aandacht van lokale overheden is gevestigd op het in toom houden van salafistische moskeeën, die weten dat ze door de veiligheidsdiensten in de gaten worden gehouden, reizen onafhankelijke Nederlands sprekende radicale predikers veelal ongemerkt het land rond.


Zij treden op als gastprediker in moskeeën, terwijl het bestuur geen idee heeft wie ze in huis hebben gehaald. Ze geven lessen aan jonge kinderen en dragen volgens de AIVD 'onverdraagzame en zelfs jihadistische geloofsopvattingen' over. De dienst heeft aanwijzingen dat dergelijke lessen op verschillende plaatsen in het land worden gegeven in onder andere buurthuizen.


Lang niet alle salafisten staan achter de gewelddadige jihad. Maar het salafisme blijkt wel een dankbare visvijver voor jihadisten.

'Zorgelijker dan ooit'

Sinds eind 2012 zijn ruim 130 Nederlanders uitgereisd voor de jihad, onder wie 20 vrouwen. Dertig zijn er teruggekeerd en 14 gesneuveld. Zes minderjarige uitreizigers zijn tegengehouden.


Het kabinet trekt 25 miljoen euro extra uit voor de AIVD in verband met toegenomen dreigingen, maakte minister Plasterk (Binnenlandse Zaken) maandag in een brief aan de Tweede Kamer bekend.


Als de trend zich voortzet en het jihadisme in het huidige tempo blijft groeien, loopt de AIVD 'in de toekomst tegen haar grenzen aan', zei directeur Rob Bertholee maandag. Voor het volgen van teruggekeerde jihadstrijders is volgens Bertholee 'buitenproportioneel veel mankracht' nodig. Zo'n twintig personen voor het monitoren van één jihadi. Hij noemt de ontwikkelingen 'zorgelijker dan ooit'.


Vanuit Europa zijn ruim 3.000 strijders naar Syrië en/of Irak vertrokken. Ten behoeve van de tactische en strategische analyse zal Europol Focal Point Terrorist Travel intensiever worden ingezet. Zo ontstaat een overzicht van Europese Syriëgangers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.