reportageruinerwold

Justitie: kinderen Ruinerwold leefden ‘achter figuurlijk slot op de deur’

Advocaat Robert Snorn van hoofdverdachte Gerrit Jan van D. komt aan bij de rechtbank. Beeld ANP

Tijdens de eerste pro-formazitting in het proces-Ruinerwold dinsdag in Assen drong zich de kern van de zaak al indringend op: wat is nog zelfverkozen onder het juk van een strikt religieuze opvoeding, waarin contact met de buitenwereld ‘onrein’ is?

Een heksenjacht – een ander woord heeft Josef B. er niet voor. ‘Ik heb niemand van zijn vrijheid beroofd. Mensen moeten de vrijheid hebben in God te geloven. Daar heeft Nederland toch tachtig jaar voor gevochten?’

In tegenstelling tot vader Gerrit Jan van D. is de 58-jarige Oostenrijkse timmerman dinsdag wel aanwezig in de rechtbank in Assen. Het is de eerste zittingsdag in het proces over het gezin dat jarenlang afgezonderd leefde in een boerderij in het Drentse Ruinerwold.

De pro-formazitting is slechts bedoeld om de stand van zaken van het onderzoek te bespreken. Maar de kern van de zaak komt indringend over: hoe vrijwillig was de situatie waarin de zes kinderen leefden? Wat is nog zelfverkozen als de kinderen in een strikt religieuze opvoeding is voorgehouden dat contact met de buitenwereld ‘onrein’ is?

De deur van de boerderij stond letterlijk open, bracht de advocaat van Josef B. Yehudi Moszkowicz  in. Maar volgens de officier van justitie leefden de aanvankelijk minderjarige kinderen in Ruinerwold ‘achter een figuurlijk slot op de deur’.

Uitverkoren

De aartsvader, zo zag vader Van D. zichzelf. Als een uitverkorene. In zijn eigen evangelie was de afzondering van het gezin nodig om kwade geesten buiten te houden. ‘Door deze opvoeding kregen de kinderen geen enkele kans de wereld zelf te ontdekken of te leren zelf keuzes te maken’, aldus het Openbaar Ministerie.

Zijn ze ooit naar buiten gegaan?, vroeg de politie. ‘Een paar stappen’, antwoordde een van hen. ‘Maar dan voelde ik me slecht en ging ik terug. Alsof je in een vreemd land komt, waar mensen een andere taal spreken.’

Als de kinderen volgens de vader bevangen raakten door kwade geesten, ‘onder’ gingen zoals ze dat noemen, werden ze afgezonderd van de andere gezinsleden. Een dag, dagen, weken, soms maanden. In een caravan, schuur of zelfs hondenhok. Dan kregen ze alleen water. Ook werden ze volgens verklaringen door hun vader van jongs af aan geslagen, aan de haren getrokken of urenlang ondergedompeld in een koud bad. 

Twee van de drie oudere kinderen die het gezin voor de verhuizing naar Ruinerwold ontvluchtten, zouden door hun vader seksueel misbruikt zijn. De geest van hun moeder zou in hun lichaam zijn getrokken.

‘Ik durfde niks te zeggen tegen vader, ik onderging het gewoon, wat hij zei was de waarheid. Ik twijfelde nooit aan hem, alleen aan mijzelf’, verklaarde een van de jongere kinderen tegenover de politie.

Complicatie

Volgens het OM maken de kinderen het ‘naar omstandigheden’ goed. Aangifte hebben ze niet gedaan, het OM heeft zelf tot vervolging besloten. ‘Het gaat om ernstig strafbare feiten tegen extreem kwetsbare kinderen in een extreem afhankelijke positie. Dan heeft de overheid de taak om op te treden en te laten zien dat dit grenzen over gaat.’

Van D. ontkende eerder tegenover en via zijn advocaat Robert Snorn dat hij strafbare feiten heeft gepleegd. Een grote complicatie in het proces is dat de vader als gevolg van een hersenbloeding die hij in 2016 had niet kan praten. Hij is daarom nog niet verhoord. 

Het OM en ook zijn advocaat willen Van D. laten onderzoeken in het Pieter Baan Centrum. Maar daarvoor geldt een maandenlange wachtlijst. Observatie is ook van belang om te bepalen of Van D. wel ‘procesbekwaam’ is: hij moet de aanklachten tegen hem kunnen begrijpen. De rechtbank verordenende dinsdag daarom op korte termijn neurologisch en neuropsychologisch onderzoek, nog voor plaatsing in het PBC.

Klooster

In de lezing van het OM was Josef B. een discipel, ‘een volgeling van zijn voorbeeld Van D.’ Als huurder van de boerderij en boodschappenbezorger was hij de enige schakel met de buitenwereld. ‘Dat wist hij. Zonder hem had deze situatie niet kunnen ontstaan. Dat gaat verder dan medeplichtigheid.’

Advocaat Moszkowicz van verdachte B. bestrijdt dat er sprake was dwang. Volgens hem handelden ook de kinderen vanuit een eigen geloofsovertuiging. ‘Is dat strafbaar, of een grondrecht? Vergelijk het met het leven in een klooster.’ Moszkowicz wijst erop dat oudere kinderen het gezin uit eigen beweging hebben kunnen verlaten.

‘Naar buiten gaan kon altijd, maar wij wilden binnen de schutting blijven’, citeerde hij een verklaring van een van de jongere kinderen. ‘We wilden laten zien hoe je kunt leven. Buiten is veel misdaad en straf, er is geen liefde. Mogen wij leven zoals wij zelf willen?’

Dat zijn cliënt wordt verweten dat hij hielp de kinderen geheim te houden voor de buitenwereld, terwijl de oudere kinderen die het gezin eerder ontvluchten nooit de instanties hebben gewaarschuwd, vindt Moszkowicz opmerkelijk. 

Hij wil daarom dat B. het proces in vrijheid kan afwachten. Maar daar ging de rechtbank niet in mee. Over drie maanden is een volgende zitting. Josef B. hield zijn onbegrip, waarbij hij de in groten getale aanwezige pers hekelde: ‘Ik heb een rein geweten. Wie van de journalisten heeft gebeden om het te begrijpen?’

In de zaak-Ruinerwold lopen belevingen volstrekt uiteen
Vandaag begint ondanks zijn afwezigheid het strafproces tegen de vader van het gezin dat jarenlang in afzondering leefde in een boerderij in het Drentse Ruinerwold. Twijfelachtig is of er al meer duidelijk wordt in deze zaak waarin alles troebel lijkt.

Vader Ruinerwold verdacht van seksueel misbruik van twee oudere kinderen 
De 67-jarige vader die met zes kinderen negen jaar in isolement in een boerderij in Ruinerwold leefde, wordt er nu van verdacht twee van zijn drie oudste kinderen te hebben misbruikt

In zijn boerderij in Ruinerwold schreef Gerrit Jan van D. aan zijn eigen evangelie op internet
Vanuit de boerderij in Ruinerwold waar Gerrit Jan van D. zich met zijn kinderen jarenlang terugtrok, ontwikkelde hij zijn eigen evangelie. Als John Eagles schreef Van D., die vandaag wordt voorgeleid, er duizenden artikelen over op internet.

Zoektocht naar het wereldbeeld van het gezin uit Ruinerwold leidt naar dit landgoed
Voordat Gerrit Jan van D. zich met zijn gezin in de boerderij in Ruinerwold terugtrok, had hij een lap grond achter Staphorst. Wat wilde hij daar? ‘Hij had hier zijn eigen, kleine Utopia.’

Digitale ontdekkingsreis leidde Jan uit Ruinerwold naar de buitenwereld
Het beeld van het gezin dat jaren onopgemerkt in een boerderij in het Drentse Ruinerwold verbleef, lijkt flink te moeten worden bijgesteld. Tenminste, als we afgaan op de digitale sporen die de oudste zoon de afgelopen maanden achterliet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden