Column

'Justitie heeft structureel geen vat op gajes'

Deze week sprak de Arnhemse rechtbank twee scooterrijders uit een crimineel circuit vrij die tijdens een politieachtervolging een passant hadden doodgereden. 'Soms is zo'n bitter vonnis het slotstuk van een voorgeschiedenis die aantoont hoe beroerd de rechtsstaat eraan toe is', schrijft Nausicaa Marbe, columnist voor de Volkskrant.

Beeld ANP

Deze week sprak de Arnhemse rechtbank twee scooterrijders uit een crimineel circuit vrij die tijdens een politieachtervolging een passant hadden doodgereden. Na een eerdere veroordeling volgde deze vrijspraak in hoger beroep. Uit het bewijsmateriaal, oordeelden de rechters, was onmogelijk op te maken wie de scooter bestuurde. Van medeplichtigheid kon geen sprake zijn omdat de rollen niet inwisselbaar waren. O ironie. Meteen na het ongeluk, zo meldde een ooggetuige, schoven de criminelen elkaar de zwarte piet toe. Hij reed! Nee, hij reed! Behoorlijk inwisselbare leugens. Die nog lonen ook.

Het gezond verstand staat haaks op deze vrijspraak. Een verdachte die achtervolgd wordt voor criminele activiteiten, iemand doodrijdt en in het ziekenhuis verplegend personeel bedreigt dat zich over het slachtoffer buigt, hoort lang achter de tralies. Maar de rechtspraak valt niet altijd samen met het rechtsgevoel van de burger. De enige troost is de gedachte dat de rechtsstaat gebaat is bij onafhankelijke rechters die de wet volgen en niet de emoties van betrokkenen.

Maar soms is zo'n bitter vonnis het slotstuk van een voorgeschiedenis die aantoont hoe beroerd de rechtsstaat eraan toe is. De twee scooterrijders is het gelukt in de aanloop naar het proces anderen tot op het bot te intimideren. Zo erg dat de angst van de slachtoffers om aangifte te doen groter bleek dan hun vertrouwen dat die aangifte effect zal hebben.

Meteen na de aanrijding belandden de verdachten in het Radboudziekenhuis, alwaar een van de twee een arts en een verpleger met de dood bedreigde. Die bedreiging kwam volop in het nieuws toen bleek dat de betrokkenen uit angst voor represailles geen aangifte durfden te doen. Toen het ziekenhuis aangifte wilde doen, bleek dat juridisch onmogelijk: alleen de bedreigde persoon mag dat doen.

Angst voor represailles ontstaat niet zomaar. Wellicht berustte die in dit geval op ervaringen waaruit blijkt dat het geweldsmonopolie niet meer bij de staat ligt. De golf van agressie jegens ambulancepersoneel en verplegers door gewelddadige jeugdbendes, waar politie en justitie geen greep op hebben, is bekend. Kennelijk is de burger dan gewaarschuwd: kom je eenmaal in het vizier van zulke types en hun clan die vroeg of laat verhaal komen halen, dan heb je niets aan een proces.

Excuusbrief
Ook bij dagblad De Gelderlander zat destijds de angst voor de familie van deze verdachten er goed in. Nadat de krant een interview maakte met de zus en de moeder van een verdachte, kwam een broer ter redactie de publicatie verhinderen door bedreigingen te uiten. Het artikel verscheen niet. De bedreigde journalist deed aangifte. Maar zijn hoofdredacteur Kees Pijnappels schreef de opgepakte bedreiger een excuusbrief. Deze actie motiveerde Pijnappels als volgt: 'De dialoog aangaan is de enige manier om in dit land met allerlei groeperingen door een deur te kunnen.'

Zo'n excuus kan twee dingen betekenen over dat verhullende 'allerlei groeperingen': 1. óf de hoofdredacteur vindt dat deze bedreiger van Marokkaanse afkomst een speciale sympathiebehandeling behoeft en vooral begrip moet krijgen, teneinde de sociale vrede te bewaren - in dat geval is hij een door politiek correcte romantiek aangetaste mafkees die zelf de oorzaak vormt van het probleem dat hij kruipend voor crapuul denkt op te lossen; 2. óf de man was met reden bang voor zijn hachje en wellicht ook voor dat van zijn gezin. Om ellende te voorkomen ging hij de rechtsstaat - die zijn veiligheid kennelijk niet garandeerde - afkraken. Vermoedelijk om in de gunst te komen van de bedreiger. Sorry dat het voorarrest lang duurde. Sorry dat het zo hoog opliep, schreef hij. Alsof de wet ineens het kwaad was.

Wat Pijnappels ook bezielde, het was goed mis. Hij ging zich gedragen alsof het proces geen logische juridische stap na bedreiging was, maar een onrecht tegenover een stakker die door zijn afkomst geen straf, maar een liefdevolle dialoogomhelzing verdiende. Afstand doen van rechtspraak tegen tuig lijkt dus een betrouwbaardere bescherming dan aangifte en de rug recht houden. Fraaie samenleving, waarin zelfs braverikken meer vertrouwen op de mentaliteit van de misdaadclan dan op het functioneren van de overheid.

De voorgeschiedenis van de vrijspraak in de Nijmeegse scooterzaak, waarbij types betrokken waren die misdrijf op misdrijf stapelen, is al niet fraai. De uitspraak van de Arnhemse rechtbank bevestigt helaas de diepe angst van de gedupeerden: dat justitie structureel geen vat heeft op zulk gajes.

Nausicaa Marbe is schrijfster en columnist voor de Volkskrant.

 
De bedreigde journalist deed aangifte. Maar zijn hoofdredacteur Kees Pijnappels schreef de opgepakte bedreiger een excuusbrief.
 
Wat Pijnappels ook bezielde, het was goed mis.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden