RECHTBANKVERSLAGPROCES TEGEN ERIK STAAL

Justitie eist 3,5 jaar gevangenisstraf tegen oud-Vestia bestuurder Erik Staal

Erik Staal kwam donderdag voor vanwege zijn diefstal uit een kas die bedoeld was voor kansarme Zuid-Afrikanen. Justitie eiste 3,5 jaar celstraf en een bestuursverbod van vijf jaar. Staal had het zichtbaar zwaar, maar leek niet iedereen van zijn spijt te kunnen overtuigen. 

Erik Staal verlaat de rechtbank met zijn advocaat.Beeld Arie Kievit

Daar zijn dan toch de tranen van Erik Staal. Hij krijgt het te kwaad als de Rotterdamse strafrechter informeert waarom hij miljoenen voor zichzelf gebruikte terwijl die waren bedoeld om arme Zuid-Afrikanen aan een betaalbaar huis te helpen.

Het gaat niet goed met de man die als gevierd bestuurder van Vestia in 2012 hard van zijn voetstuk viel. Toen moest de grootste woningcorporatie van Nederland vanwege een wilde en frauduleuze speculatie met 2 miljard euro huurdersgeld van de ondergang gered worden.

Niet lang meer te leven 

Staal heeft al vier jaar kanker en niet lang meer te leven. De enige kleur in zijn gezicht is een opvallende rode vlek op zijn wang, verder is alles aan hem grauw. Zijn jasje zit wijd en zijn stem is schor. Later zal de rechtbank achter gesloten deuren zijn psychische klachten bespreken.

Erik Staal wil niet goedpraten dat hij als enige bestuurder van Housing Association South Africa (HASA), de stichting die hij eind jaren negentig mede-oprichtte om de volkshuisvesting in Zuid-Afrika te stimuleren, ruim een miljoen euro uit de kas stal. En ook niet dat hij daarvoor met tipp-ex een advocatenbrief vervalste. En al helemaal niet dat onverklaarbare diefstalletje van slijpschijven, een verkleurende led-lamp en enige elektrische onderdelen uit een Hornbach-filiaal. 

‘Dat is allemaal fout geweest’, zegt hij. Hij wil schoon schip maken. Daarom heeft hij de schade van HASA ook al terugbetaald. ‘Ik wil mijn familie niet met de puinhopen achterlaten.’

Cruciale momenten

Maar het blijkt erg moeilijk om de aanwezigen in de rechtszaal van zijn werkelijke spijt te overtuigen. De vele ambtelijk geformuleerde zinnen van Erik Staal gaan vooral over wat hij allemaal goed heeft gedaan en anderen niet. Wat uit zijn woorden als verklaring te destilleren valt: Er waren de afgelopen jaren een paar momenten waarop Staal een knauw kreeg. En al die keren heeft hij de stichting misbruikt.

De eerste keer was in 2003, toen bekend werd dat zijn salaris als topman van Vestia 500.000 euro per jaar bedroeg.  Dat bezorgde hem in landelijke media het predicaat ‘graaier’. Staal: ‘Maar dat salaris was mij gewoon aangeboden.’ De druk voor Vestia nam toe om het salaris te verlagen of Staal anders te ontslaan. ‘Dat maakte  mij onzeker over mijn toekomst.’ Daarom besloot hij zijn huis in Zuid-Afrika te verkopen aan HASA. ‘Voor een zeer gunstig bedrag, dat zal ik niet ontkennen.’

Het tweede moment was in 2015, toen Staal een schikking trof met Vestia. ‘Contrecoeur, want ik had geen schuld, maar ik kon de juridische kosten niet meer opbrengen.’ Hij moest een miljoen betalen waarvan hij de helft leende bij vrienden en familie. Maar hij leende ook 90 duizend euro van HASA. Hij rekende erop dat hij dat snel kon terugbetalen omdat hij van de Belastingdienst een teruggave van vijf ton verwachtte voor de schikking. ‘Die schikking is namelijk negatief loon’. 

Dan dient zich het volgende moment aan. In voorjaar 2016 blijkt Staal kanker te hebben. De vooruitzichten zijn slecht. Hij besluit met geld van HASA alle schulden aan vrienden en familie snel te betalen. ‘Kort gezegd omdat ik de wereld liever verliet met schulden bij HASA dan bij hen.’

Maar daarna is Staal doorgegaan met het gebruiken van HASA-geld voor veel minder elementaire zaken, benadrukt officier van justitie Bart Schmitz in een geserreerd requisitoir. De officier wijst onder meer op een cruisetocht langs Argentinië en Chili (15.481,43 euro). Een voorstelling van The Lion King in Londen (924,22 euro). Een jetski voor Staals strandhuis in Bonaire (12.019,23 euro).

Beeld Nicole van den Hout

Geld bedoeld voor de allerarmsten

En dan de passage die alles samenvat. In maart 2017 worden enkele gesprekken getapt die Staal voert met KLM. Staal zegt de laatste tijd ‘wel dertig tickets’ te hebben geboekt. Een van die vluchten gaat naar Bonaire. ‘Dat is voor mij businessclass, uiteraard. Stoel 1A op de heenreis.’ Dat de terugvlucht aan de prijzige kant is (2.376 euro per persoon), vormt geen enkel probleem. ‘Dat heb ik voor mijn vrouw over’, zegt Staal. Henriëtte van de KLM complimenteert hem daarmee. Officier Schmitz: ‘Maar Henriëtte wist natuurlijk niet dat dit hartelijke cadeau voor de vrouw van Staal werd betaald met geld dat bedoeld was voor de allerarmsten in Zuid-Afrika.’

De norm voor fraude van deze omvang is twee jaar gevangenisstraf. Maar Schmitz ziet veel verzwarende omstandigheden. ‘De fraude was langdurig, Staal is niet zelf gestopt, hij heeft onder meer zijn schoonzus bij de fraude betrokken, hij heeft het vertrouwen geschonden van de maatschappij in corporatiebestuurders, en hij heeft financiële draagkracht, want Staal beschikt over vastgoed en een goed pensioen en heeft nooit meegewerkt aan het onderzoek.’ 

Alleen het feit dat hij op de zitting schuld erkent, werkt volgens de officier nog straf verlagend. Al met al komt hij uit op 3,5 jaar onvoorwaardelijke gevangenisstraf en een bestuursverbod voor vijf jaar. Staals advocaat meldt nog dat er wat haar betreft rekening moet worden gehouden met de negatieve media-aandacht en Staals ziekte. En dan is het laatste woord aan de verdachte zelf.

Uitspraak

‘Ik moet de energie verzamelen’, zegt Staal. Dan: ‘Het spijt mij tot het diepst in mijn vezels, vooral naar mijn omgeving en de maatschappij. Maar ik kan er niet omheen dat de eis zoveel hoger is dan het aantal maanden dat ik nog heb te ademhalen. Dat vind ik vooral erg voor mijn familie, die niets heeft gedaan. Ik meen toch dat ik mag verwachten dat er een zeker balans zit in strafeisen, dat heb ik niet gezien.’

De uitspraak is over twee weken. Als de medische situatie van Staal inderdaad zo nijpend is, lijkt de kans klein dat hij echt de gevangenis in zal gaan, analyseren juristen na afloop. Wanneer er hoger beroep wordt ingesteld zal het namelijk nog vele maanden duren voor hij definitief wordt veroordeeld. 

In Johannesburg keken ze niet vreemd op toen Erik Staal werd opgepakt wegens fraude. ‘Alles ging via zijn rekening.’

Profiel Erik Staal ‘Machtige Staal bouwde aan duizendjarig rijk’

En lees De biecht van derivatenman Arjan Greeven, een van de twee hoofdverdachten in de Vestia-fraudezaak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden