Justitie beëindigt proef met mediation in strafrecht

Het ministerie van Veiligheid en Justitie stopt per 1 november met de financiering van een pilot met mediation in het strafrecht. VVD-minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie) steekt de anderhalf miljoen euro subsidie voor het OM en de rechterlijke macht liever in andere manieren van slachtofferhulp. Daarmee wijkt hij af van zijn tijd als Kamerlid, toen hij drie wetsvoorstellen voor mediation indiende.

Minister Ard van der Steur van Veiligheid en Justitie. Beeld ANP

De proef heeft te weinig meerwaarde voor slachtoffers van misdrijven, stelt de minister. Sinds 2014 draaide een proef in de rechtbankarrondissementen Amsterdam, Noord-Holland, Den Haag, Rotterdam, Zeeland/West-Brabant en Oost-Brabant. 'Het blijft mogelijk om, los van het strafproces, een bemiddelingsgesprek met de dader aan te gaan', aldus Van der Steur.

De stopzetting per 1 november belemmert sommige strafzaken, stelt het Openbaar Ministerie. 'Dat betekent dat de informatie uit mediation, bijvoorbeeld dat er excuses zijn gemaakt of de schade geregeld is, niet wordt meegenomen bij de afdoening van een zaak', zegt een woordvoerster.

Bemiddeling werkt ook in het strafrecht. Lees hier het verhaal uit de Volkskrant van mei 2013, waarin de proef met mediation werd aangekondigd

Uit onderzoek in het buitenland blijkt dat bemiddeling effectiever is dan de gang naar de rechter en de recidive vermindert. Bemiddeling wordt in Nederland ook al volop ingezet in het civiele- en bestuursrecht, maar nog niet in het strafrecht. Onbegrijpelijk, vindt een reeks van mensen die het kunnen weten.

Het OM is wettelijk verplicht om mediation zo vroeg mogelijk te bevorderen, waar mogelijk als de zaak nog bij de politie ligt. Het Wetboek van Strafvordering schrijft voor dat een rechter een geslaagde bemiddeling moet meewegen in zijn of haar oordeel. 'Een belangrijk voordeel van mediation is dat afspraken gemaakt kunnen worden tussen het slachtoffer en de verdachte over zaken die niet in het strafrecht geregeld zullen worden, maar die wel een belangrijke aanleiding voor het huidige conflict en conflicten in de toekomst kunnen zijn', aldus het Openbaar Ministerie. 'Voor het OM is dat de maatschappelijke meerwaarde van mediation, en niet zozeer de vraag of mediation tot besparing van kosten leidt.' Slachtoffers van misdrijven kunnen vanaf november bij de stichting Slachtoffer in Beeld aankloppen voor bemiddeling met verdachten.

De overheid neemt sinds vrijdag geen nieuwe mediationzaken meer aan, maar gaat het geld in andere middelen investeren, zoals de uitbreiding van het spreekrecht voor slachtoffers. 'Ik maak middelen vrij voor herstelgericht werken met daders in detentie, en ik geef erkenning aan slachtoffers van geweld in de jeugdzorg', zegt Van der Steur. Dat laatste gebeurt onder leiding van Micha de Winter, hoogleraar maatschappelijke opvoedingsvraagstukken aan de Universiteit Utrecht. Zijn Commissie Onderzoek naar Geweld in de Jeugdzorg gaat wetenschappelijk onderzoek doen naar geweld in de jeugdzorg sinds 1945.

'Wij vinden dit besluit heel teleurstellend', een woordvoerster van de Raad voor de Rechtspraak over het besluit van de minister. 'Rechters zien dat mediation toegevoegde waarde heeft, alleen al doordat er een gesprek ontstaat tussen dader en slachtoffer. Die laatste kan vragen stellen als: 'Waarom had je het op mij gemunt?' De uitbreiding van het spreekrecht kan de stopgezette financiering van mediation in het strafrecht niet compenseren, vindt de Raad. 'In de rechtszaal kan een slachtoffer met zijn spreekrecht alleen aangeven wat de impact van een misdrijf is geweest. Er is dan geen tweegesprek.'

Mediation is vaak goedkoper dan een juridische procedure, meldt de Raad voor de Rechtspraak op haar website. Ook neemt bemiddeling meestal maximaal drie maanden met twee tot drie bijeenkomsten in beslag. Wel moet aan een paar voorwaarden worden voldaan: de verdachte moet zijn misdaad erkennen, het slachtoffer moet een duidelijke impact kunnen aanwijzen en beide personen moeten vrijwillig het gesprek aangaan. De Raad pleit er juist voor de pilot in het hele land door te voeren.

Bemiddeling vanuit de overheid gaat wel door in andere rechtsgebieden. In de justitiebegroting van 2017 schrijft het ministerie dat bemiddeling zal doorgaan in zaken als internationale kindontvoeringen en vechtscheidingen. In het strafrecht blijken gesprekken tussen dader en slachtoffer minder effectief: van de ongeveer tweeduizend strafrechtzaken die vanaf 2014 bij mediationbureau's terechtkwamen, slaagden slechts ruim 600 bemiddelingspogingen, blijkt uit cijfers van de Raad voor de Rechtspraak.

Een tussenrapportage uit april 2015 van het WODC, het onderzoekscentrum van Veiligheid en Justitie, wordt daarmee onderschreven. Nog niet de helft van de daders en slachtoffers willen het gesprek met elkaar aangaan. Degenen die dat wel doen, komen in drie op de tien gevallen niet tot een overeenkomst. En zelfs als het zover komt, is een deel van beide partijen niet tevreden. Slachtoffers geloven niet dat de recidive bij de dader vermindert. Daders ondervinden niet genoeg begrip voor hun daden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden