Jurriaan Andriessen geloofde in 'gebruiksmuziek'

Met zijn talrijke composities voor symfonie- en harmonieorkesten, koren, film en toneelvoorstellingen werd Jurriaan Andriessen een van de produktiefste en veelzijdigste componisten in Nederland....

AAN 'isolementje spelen' had hij een hekel, bekende Jurriaan Andriessen eens in een interview. Hij kende geen groter schrikbeeld dan dat hij alleen door collega's zou worden gewaardeerd. 'Ik wil dat iedere noot onder mijn handen wordt weggerukt, dat alles onmiddellijk functioneel wordt.'

Jurriaan Andriessen hoorde jarenlang tot de meest gespeelde Nederlandse componisten. Hij paarde veelzijdigheid aan een hoog werktempo ('als ik een auto bestuur, of ik praat met iemand, dan kan ik tegelijkertijd componeren'), en ontwikkelde een voorkeur voor een onbevangen toets, die hij verenigde met zijn grote bewondering voor Igor Stravinsky.

'Gebruiksmuziek' was geen lelijk woord voor hem. 'Ik heb ten onrechte de naam de lollige componist van Nederland te zijn', vertelde hij in 1969 in De Tijd. 'Men gaat dan uit van een ivoren toren van de serieuze muziek. Ik neem veel hooi op de vork, maar ik werk me dan ook een ongeluk.'

Jurriaan Andriessen werd in 1925 in Haarlem geboren als zoon van de componist Hendrik Andriessen. Net als bij zijn veertien jaar jongere broer Louis openbaarde zijn talent zich vroeg. Hij studeerde bij zijn vader aan het conservatorium in Utrecht, en vertrok na zijn eindexamen naar Parijs, waar hij kennis maakte met Olivier Messiaen.

De eerste van een lange reeks successen beleefde hij in 1948, met Het Wonderlijke Uur, bekroond met de Johan Wagenaarprijs. In 1949 reisde hij met een beurs van de Unesco naar de Verenigde Staten, waar hij studeerde bij Aaron Copland en Serge Koussevitsky. De 24-jarige Nederlander ervoer Amerika als een muzikaal paradijs. Hij ontdekte er ook de vitaliteit van de jazz, die een stempel op haast al zijn werk zou drukken.

Zijn Amerikaanse indrukken verwerkte hij in de Berkshire Symphonies, die door de choreografen George Balanchine en Jerome Robbins werd gebruikt voor hun ballet Jones Beach. Bij de première in 1950 door het New York City Ballet dirigeerde Andriessen zelf vooraf het Wilhelmus.

In 1951 keerde Andriessen als een gevierd componist terug naar Nederland. De opdrachten en uitnodigingen stapelden zich op: hij schreef voor film, radio en tv, componeerde voor symfonie-orkesten en fanfares, en ontving een 'regeringsopdracht' voor de opera Kalchas. Van 1957 tot 1988 was hij verbonden aan de Haagse Comedie, voor welk gezelschap hij tientallen produkties van muziek voorzag - een activiteit die hijzelf typeerde als 'een acte van nederigheid'.

Als jazzsolist en radiomaker voor de KRO trad hij op onder het pseudoniem Leslie Cool. Een curiosum was in 1959 zijn klarinetcompositie Royal Clarinet voor Koning Bhoemibol van Thailand, die hem verhief tot ridder in de orde van de Witte Olifant.

In de jaren tachtig was Andriessen vooral actief als regisseur van culturele programma's op tv. De belangstelling voor zijn 'gebruiksmuziek' taande, al bleven de opdrachten: zoals voor Fons Rademakers' De Aanslag en, in 1994, Il Discorso della Corona - een muzikale omlijsting van de Troonrede.

Erik van den Berg

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden