Juridische kloof VS-EU blijft probleem

John Ashcroft, de Amerikaanse minister van Justitie, moet zich na afloop hebben afgevraagd waarom hij de moeite had genomen naar Kopenhagen af te reizen....

Van onze correspondent

De gastvrouw, de Deense minister van Justitie Lene Espersen, deed samen met Ashcroft de grootste moeite om duidelijk te maken hoe hartelijk de sfeer was en hoe constructief de besprekingen. Maar de vijftien EU-ministers en hun Amerikaanse collega zijn elkaar op geen enkel punt genaderd.

De strijd tegen het terrorisme is zo internationaal van karakter, dat de landen gedwongen zijn om meer samen te werken op dit terrein. Maar dan wreekt zich het enorme verschil in cultuur en tradities op het terrein van strafrecht en burgerrechten. De Amerikanen denken daar heel anders over dan de Europeanen.

Het grootste verschil zit in de categorische Europese afwijzing van de doodstraf. Niet alleen hebben de landen van de EU deze sanctie uit hun wetboeken gehaald, ze weigeren ook juridische zaken te doen met landen die de doodstraf nog wel hanteren. Dat betekent concreet dat de EU weigert om van terroristische activiteiten verdachte personen uit te leveren aan de VS, waar ze de kans lopen op de elektrische stoel terecht te komen.

Dat is meer dan een principieel verschil van mening: het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens bepaalt niet alleen dat de doodstraf niet opgelegd mag worden, maar ook dat medewerking daaraan verboden is. Sommige EU-landen, zoals Duitsland, weigeren daarom zelfs informatie te verschaffen over verdachten die zich in Amerikaanse hechtenis bevinden, uit angst dat die informatie tot de doodstraf leidt.

In de strijd tegen terreur is dit een cruciaal meningsverschil, omdat het weinig twijfel lijdt dat de hoofdverdachten van de aanslagen in de VS de zwaarste straf zullen krijgen. Dat betekent dat samenwerking tussen Europa en de VS bijna onmogelijk wordt.

Minister Donner onderkent het gevaar. Volgens hem zullen de onderhandelaars niet per definitie moeten uitgaan van het eigen gelijk. En hoewel hij zich 'vooralsnog' niet kan voorstellen dat aan bepaalde Europese principes zoals de doodstraf wordt getornd, vindt hij wel dat het Europese denken aan een fundamentele herijking toe is. Hij maakte niet duidelijk hoever hij daarin wil gaan. Daarover zal het komende jaar moeten worden nagedacht.

Hij noemde zelfs het Internationale Strafhof als optie. De regels van dit Hof bepalen dat in het geval van bijvoorbeeld massamoord een land eerst zelf zijn misdadigers moet berechten, en dat het Strafhof wordt ingeschakeld wanneer dit niet mogelijk is.

Het zou de ironie ten top zijn als Europa uiteindelijk het Strafhof zou voordragen als vehikel voor de Amerikaans-Europese samenwerking in de terreurbestrijding; datzelfde Strafhof wordt door de Amerikanen immers verketterd als anti-Amerikaanse instelling.

Misschien is het Strafhof een al te creatieve oplossing voor het dilemma. Maar de juristen aan beide zijden van de oceaan zullen al hun creativiteit moeten aanspreken om een akkoord voor te bereiden dat voor de twee partijen aanvaardbaar is.

Geert-Jan Bogaerts

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden