Juridisch is Syrië moeilijk aan te pakken

De Verenigde Staten beweren dat Syrië over chemische wapens beschikt die klaar zijn voor gebruik. Ook zou het chemische en biologische wapenarsenaal van Saddam Hussein er onderdak hebben gevonden....

De Verenigde Staten geloven dat Syrië over chemische wapens beschikt. Geloven. Harde bewijzen zijn er niet. Syrië heeft het internationale verdrag over chemische wapens (CWC) niet getekend en dat betekent dat er in het land geen controles op het bezit van deze wapens kunnen worden uitgevoerd. Productie van chemische wapens gebeurt doorgaans in het geheim.

Het bezit van chemische wapens, aldus militaire analisten, kan voor Syrië belangrijk zijn om een militair evenwicht te bereiken met buurland Israël. Syrië steunt de strijd van de Palestijnen en biedt onderdak aan leden van de meest radicale Palestijnse groeperingen, zoals Hezbollah, Hamas en Islamitische Jihad. Vrijheidsstrijders zijn het volgens Damascus, terroristische organisaties volgens Israël en de VS. Het is een publiek geheim dat Israël, dat het CWC ook niet heeft getekend, over chemische wapens beschikt.

Het wapenarsenaal van Syrië kan niet tippen aan dat van Israël, maar het is wel in staat elk potentieel doel in Israël met raketten te bestoken. Een nucleair wapenprogramma heeft Syrië in tegenstelling tot Israël niet. Daarvoor heeft het niet de financiële middelen, stelt de Federatie van Amerikaanse Wetenschappers (FAS). Dat Syrië het non-proliferatieverdrag over nucleaire wapens heeft ondertekend, kan er op duiden dat het land deze wapens ook niet wil bezitten. Een tijdje geleden riep Damascus op tot een Midden-Oosten vrij van massavernietigingswapens.

Volgens de FAS is Syrië niet in staat biologische wapens te maken, ook al heeft het daar wel oren naar. Het verdrag dat de productie van deze wapens verbiedt, heeft Damascus wel getekend, maar niet geratificeerd.

Halverwege de jaren tachtig begon Syrië met de productie van chemische wapens. Met dank aan Rusland en westerse landen. Zij leverden onder meer materiaal voor de bouw van laboratoria en technologie voor de productie van chemische stoffen geschikt voor chemische wapens. Dat laatste werd geleverd door chemische bedrijven in Nederland, Duitsland, Zwitserland, Frankrijk en Oostenrijk. Vooral Frankrijk heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de farmaceutische industrie in Syrië.

In 1989 zei de toenmalige directeur van de Amerikaanse inlichtingendienst tegenover Congresleden dat West-Europese landen Syrië chemische stoffen leverden voor de productie van chemische wapens. 'Zonder dit belangrijke materiaal zou Damascus niet in staat zijn geweest chemische wapens te produceren', aldus William Webster van de CIA.

The Observer meldde begin deze maand dat Groot-Brittannië nog in 2000 en 2001 chemische gifstoffen geschikt voor de productie van chemische wapens aan Syrië heeft geleverd. Officiële rapporten van het Britse ministerie van Handel maakten ook melding van de levering van nachtkijkers, helmen, militaire communicatie-apparatuur en onderdelen voor machinegeweren aan Syrië.

Syrië is volgens de FAS in staat om mosterdgas, sarin en zenuwgas te produceren. Ook zou het land beschikken over een paar duizend bommen gevuld met voornamelijk sarin en vijftig à honderd ballistische raketten, die voorzien kunnen worden van een chemische lading. Raketonderdelen zouden door China zijn geleverd.

Er zijn geen volkenrechtelijke gronden om Syrië aan te pakken wegens vermeend bezit van chemische wapens. Damascus heeft het in 1993 opgestelde internationale verdrag over chemische wapens (CWC) getekend noch geratificeerd. De verplichtingen uit het verdrag (geen bezit, geen productie) gelden daarom niet voor Syrië.

Bij het CWC zijn inmiddels 151 staten partij, waaronder de Verenigde Staten, Rusland en China. De inhoud van het verdrag is, ondanks de brede steun, in de korte tijd dat het bestaat nog niet doorgedrongen tot het internationaal gewoonterecht, aldus A. Nollkaemper, hoogleraar volkenrecht aan de Universiteit van Amsterdam. In dat geval zouden de verplichtingen ook gelden voor landen die niet hebben geratificeerd.

'En aangezien er ook geen resolutie van de Veiligheidsraad ligt, is er dus geen juridische grond om Syrië in de hoek te zetten', zegt Nollkaemper. 'Hooguit een politieke.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden