Junta én oppositie grote winnaars Thaise verkiezingen: strijd om coalitiesteun brandt los

De Thaise verkiezingen hebben twee winnaars opgeleverd, of eigenlijk nog geen. De militairen hebben gewonnen, omdat ze niet zijn weggestemd. En de populistische oppositie heeft gewonnen, omdat ze de meeste zetels heeft veroverd. Maar wat dat betekent is nog steeds volstrekt onduidelijk, want niemand weet nog wie van de twee genoeg steun bij elkaar kan schrapen om te gaan regeren.

Leider van de Future Forwardpartij Thanathorn Juangroongruangkit (achteraan) poseert voor een selfie met kiezers. Beeld EPA

De militaire junta had de verkiezingen vijf jaar lang vooruitgeschoven. Ze had tijd nodig om haar eigen voortbestaan te regelen, en was misschien ook bang te worden weggestemd. Die angst was ongegrond. Toen de Thai zondag eindelijk mochten stemmen, hebben opvallend veel mensen gestemd op de partij die de juntabaas nog een tijd wil laten doorregeren. De juntapartij, Phalang Pracharat, haalde het grootst aantal stemmen van iedereen: 7,69 miljoen. Dat is bijna een half miljoen meer dan de grootste rivaal, Pheu Thai.

Maar daarmee is het ook gedaan met de overzichtelijkheid. 

Meerdere winnaars

Pheu Thai, opgericht door de uitgeweken ex-premier Thaksin Shinawatra, is sinds jaar en dag de grootste partij van het land, en blijft dat nu ook. Zij haalde weliswaar minder stemmen dan de juntapartij, maar dankzij het op Britse leest geschoeide districtenstelsel heeft zij wel weer de meeste zetels veroverd: 137 tegen 97. Dus ook Pheu Thai heeft gewonnen.

Beide partijen hebben maandag aangekondigd dat zij een regering willen vormen, maar beide spreken ze voor hun beurt, want maandag zijn maar 350 zetels verdeeld. Er volgen er nog 150, maar hoe die worden verdeeld moet de kiescommissie nog uitrekenen. Eén ding is duidelijk: geen van de winnaars zal voldoende zetels halen om alleen te regeren. Allebei moeten ze op zoek naar coalitiepartners – en dat is in Thailand niet makkelijk. De politiek is er verdeeld in kampen, en die kampen praten niet met elkaar, laat staan dat ze samen gaan regeren.

Future Forward

Eén van beide kampen wil onder geen beding met de militairen samenwerken, daartoe hoort Pheu Thai. Maar ook de verrassende nummer 3 van de verkiezingen, de nieuwe, onafhankelijke Future Forwardpartij, die 5,3 miljoen stemmen kreeg. Deze partij heeft veel stemmen van de miljoenen jonge kiezers getrokken, die voor het eerst meededen aan verkiezingen. Samenwerken met de militairen is volgens partijleider Thanathorn Juangroongruangkit uitgesloten. Andere partijen willen ook niet met de militairen, maar evenmin met Pheu Thai. 

En dan zijn er partijen die niet eens met Pheu Thai willen praten. Daarbij hoort de Democratische Partij, de oudste partij van Thailand. Zij bleef steken op een schamele 3,28 miljoen stemmen. Die uitslag viel zo bitter tegen dat de leider van de partij, ex-premier Abhisit Vejjajiva, zondagavond al zijn ontslag nam. De Democraten hebben in 2006 samengewerkt met de vorige junta, die destijds Thaksin Shinawatra afzette.

Future Forward-partijleider Thanathorn Juangroongruangkit bedankt journalisten bij een persconferentie in Bangkok. Beeld EPA

Coalitiejacht

Pheu Thai en de Phalang Pracharat hebben maandag allebei de jacht op coalitiepartners geopend, in afwachting van de verdeling van de laatste 150 zetels. De ‘Thaksinpartij’ Pheu Thai heeft het daarbij heel wat moeilijker dan Phalang Pracharat. Die laatste profiteert namelijk danig van het nieuwe systeem dat de junta heeft ingevoerd. De junta heeft namelijk om het zichzelf makkelijker te maken, en de tegenstanders moeilijker, hebben de Grondwet herschreven, het kiessysteem omgegooid, en de grenzen van kiesdistricten verlegd.

Cruciaal in dat nieuwe systeem is de senaat. Die mag zich met alles bemoeien, en heeft het laatste woord in cruciale zaken. De senaat beslist ook samen met het parlement wie de nieuwe premier wordt. En de senaat zit in de zak van de militairen, want de senatoren zijn allemaal rechtstreeks door de junta benoemd.

De kans is dus heel erg groot dat de kandidaat van de pro-juntapartij sowieso alle 250 senaatstemmen zal krijgen, plus de 97 van Phalang Pracharat zelf. En dan is hij er al bijna, want met 376 stemmen heeft hij de meerderheid in beide huizen te pakken. Dat betekent dat de zittende juntaleider, generaal Prayuth Chan-o-cha, die in 2014 de macht greep, die macht vijf jaar langer, als gekozen premier, zal kunnen behouden. De enige hoop die Pheu Thai heeft, is een aantal van die senatoren los te weken van de militairen.

Geruchten over geknoei

Voorlopig zit Thailand met een uitslag die nog geen uitslag is, en met het knagende gevoel dat er ook met die tussenuitslag het nodige mis lijkt te zijn. Het internet zindert sinds zondag van de geruchten over geknoei met stemmen. 

Op twitter verschenen berichten over stembureaus waar 200 procent van de kiezers zou zijn komen opdagen, stembureaus waar driekwart van de stemmen blanco of ongeldig zouden zijn (en de rest voor de militairen), stembureaus waar stembussen niet verzegeld zouden zijn, en stembureaus waar het licht uitviel tijdens het stemmen tellen, waardoor de stembiljetten met zaklampen moesten worden geverifieerd.

Uitstel

De achterdocht werd verder gevoed door de kiescommissie die zondagavond zonder opgaaf van reden de bekendmaking van de voorlopige uitslag uitstelde tot maandagochtend, en vervolgens tot maandagmiddag, en daarna nog eens drie uur. De commissie houdt vol dat er niets aan de hand is en alle achterdocht ongefundeerd is. De berichten zouden het werk zijn van slordige journalisten, die de cijfers verkeerd hebben geïnterpreteerd. Volgens de commissie zijn maar zo’n honderd klachten binnengekomen – een schijntje als je bedenkt dat er meer dan 90 duizend stembureaus waren.

De kiescommissie heeft wettelijk tot 9 mei de tijd. Dan moet zij de definitieve uitslag presenteren. Een voorlopige einduitslag laat waarschijnlijk nog wel een week op zich wachten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden