Junkie klassiek

Als jongen speelde Tom Holkenborg (Junkie XL) viool. Nu staat hij in het Concertgebouw.

Je doet de waarheid maar een beetje geweld aan als je zegt dat Tom Holkenborg (44) vrijdag in het Concertgebouw terugkeert naar zijn roots. Als onderdeel van het festival Amsterdam Dance Event geeft hij een optreden in de Neerlands meest prestigieuze concertzaal. Alles dat hij daar bespeelt heeft weliswaar een stekker, maar de (dance)producer/filmmuziekcomponist die al zo'n tien jaar in Los Angeles woont, is als jongen op piano en viool begonnen. 'Mijn vader hield van pop, mijn moeder van klassiek. Ik van allebei.' Dan stoor je je natuurlijk helemaal niet meer aan die conventionele scheidslijn tussen rock en dance.


In 1997 maakte Holkenborg, die daarvoor in diverse bandjes speelde en ook al produceerde, als poppionier onder de titel Junkie XL zijn eerste album Saturday Teenage Kick. Een hybride met de rauwe energie van rock en de ritmische extase van dance. Die combi culmineerde, commercieel in ieder geval, in Holkenborgs remix van Elvis Presley's A Little Less Conversation. Stond in 2002 in twintig landen op nummer één. Dan is er nog de waslijst van artiesten met wie hij samenwerkte: Madonna, Britney Spears, Robert Smith, Justin Timberlake, wie niet?


En dat allemaal doordat hij als bediende in een muziekwinkel begin jaren negentig de synthesizer, en later de computer, ontdekte. Want waar de gitaar het heilige attribuut is voor de rocker, is de laptop dat voor de danceproducer.


'De computer was een zegen. Daarvoor nam ons bandje op een viersporenrecorder op. Je moest heel goed kunnen spelen, want je kon niets weg-editen. De computer gaf artiesten die niet ambachtelijk waren getraind op een instrument, maar die wel briljante oren en ideeën hadden ook de mogelijkheid musicus te zijn.'


Bovendien kun je er ook makkelijk een heel orkest in kwijt. Holkenborg heeft met elektronica muziek geschreven voor Nederlandse films zoals De Heineken Ontvoering en, samen met mentor filmcomponist Hans Zimmer, voor Hollywoodblockbusters als Inception en Dark Knight Rises.


'Maar juist toen ik me met het componeren van filmscores ging bezig houden, heb ik me gewijd aan oude muziek en een soort muziekfilosofische studie. Je wilt als componist weten hoe muziek haar emotionele impact bewerkstelligt. En die machinaties van muziek, die al sinds de 17de eeuw worden onderkend, gelden nu nog steeds in zowel pop, jazz als elektroniche muziek.'


1 The Who Live at Leeds


'Het allermooiste van The Who is dat ze als muzikanten uitgesproken individualisten waren. Pete Townshend met dat geragde gitaargeluid, John Entwistle met dat ritmische gehamer op die snaren: doem debededoem debededoem, (doet spontaan een bassriffje uit My Generation). Dat open drumgeluid van Keith Moon. En Roger Daltrey is als zanger heel herkenbaar. Hoewel ze als muzikanten alle vier zo specifiek klonken, hadden ze samen een geniale uitgekiende sound. Het waren haast eilandjes die via sluizen met elkaar communiceerden. Als je nu bijvoorbeeld naar een band als Coldplay luistert, hoor je die individualistische krachten niet meer. De laatste band die ik voor de geest kan halen die dat had, was Nirvana.'


2 Nirvana Nevermind


'Dat gevoel dat je had toen je voor het eerst Smells Like Teen Spirit op de radio hoorde. Het gevoel dat dat teweegbracht bij de kids: Holy Shit, dit ben ik! Dit gaat over mij! En hoewel Nevermind officieel een rockalbum is, voelt het voor mij ook heel erg als dance. Dave Grohl geeft het als onwaarschijnlijk steady drummer die drive. En ook in de cleanere productie hoor je het. Die schurende subpop sound van hun voorganger Bleach is nagenoeg weg. Ja, de gehanteerde muzikale middelen zijn anders dan die op een willekeurig dance-album, maar het doel en de energie van Nevermind zijn helemaal die van een danceproductie.'


3 Henryk Górecki Symphony No. 3


'De opening bestaat uit een motief vol droefenis gespeeld door contrabassen, overgenomen door celli dan altviolen en violen. En zo groeit vanuit een simpel gegeven iets groots en indrukwekkends dat in essentie nog steeds dezelfde tone of mood heeft. Het gevoel wordt verhevigd, maar verandert niet, alsof de grootsheid in wezen al ligt besloten in de eerste noten van die contrabassen. Ik vind het heel knap als je dat met alleen orkestratie kan doen. En, om maar weer eens te vergelijken, dan lijkt Górecki ook weer een beetje op Radiohead. Thom Yorke doet exact hetzelfde in Pyramid Song waar uit een paar piano-akkoorden strijkers bloeien en de sfeer verdiepen.'


4 Ennio Morricone OST Once Upon A Time In America


'De man heeft meer dan vijfhonderd filmscores gecomponeerd en ik heb er zo'n 120 van op vinyl. Jaah, absoluut een voorbeeld. Regisseur Sergio Leone en componist Morricone hadden een manier van samenwerken ontwikkeld waarbij Morricone slechts op basis van het script aan het componeren sloeg. Hij kan er uit destilleren zonder de shoots te zien. Dat is de kracht van een goede filmcomponist. Maar nog unieker is dat Morricone bepaalde geluiden die in principe niets te maken hebben met de betreffende filmgenres er onlosmakelijk mee heeft verbonden. Hoor je bijvoorbeeld een eenzame elektrische gitaar met veel tremolo, denk je meteen: hé spaghettiwestern. Moet je bedenken dat als ik besluit morgen een doedelzak te gebruiken bij een sciencefictionfilm, dat iedereen over dertig jaar, na het horen van een doedelzak denkt: hé sci-fi!'


5 Cut Copy Bright Like Neon Love


'Ik heb deze erbij gedaan als representant van een soort alternatieve popmuziek. Ik had ook iets van LCD Soundsystem, MGMT of Hot Chip kunnen kiezen. Voor mij zijn het voorbeelden van bands die op een speelse manier, met simpele elementen mooie dingen maken. Vocalen, synthesizers en computers vormen samen supergoede liedjes. Daarbij is het ook dansmuziek zonder dat het dat nadrukkelijk wil zijn. Het stuwende ritme maakt altijd organisch deel uit van een songstructuur. Zo ben ik er met de eerste Junkie XL-plaat met Rudeboy ook in gegroeid. Maar toen zeiden andere producers nog: die Holkenborg, die snapt er niets van.'


Vorige week is het album Synthesized van Junkie Xl uitgekomen. Vrijdag speelt Junkie XL tijdens het Amsterdam Dance Event in het Concertgebouw in Amsterdam.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden