Junckers Europese droom ligt aan scherven

EU-voorzitter Jean-Claude Juncker, premier van Luxemburg, is verbitterd na de mislukte EU-top. De bevlogen Europeaan neemt ontslag als zijn eigen volk in juli de Grondwet afwijst....

Als een gebroken man betreedt Jean-Claude Juncker zaterdag rond één uur ’s ochtends, na marathonbesprekingen van vijftien uur, de perszaal van de Europese Raad. Hij slaat een glas water naar binnen en excuseert zich daarvoor. ‘Ik heb geen dorst omdat ik te veel heb gesproken en te weinig geluisterd. Integendeel. Misschien hadden de anderen wat minder kunnen spreken en wat meer kunnen luisteren.’

Het kan als arrogantie worden opgevat, maar dat is het niet. Juncker (1954) mag dan premier zijn van de op Malta na kleinste EU-lidstaat, qua ervaring en kennis steekt hij de meeste andere Europese collega’s naar de kroon. Nu beseft hij verbitterd hoe het Europa waar hij zo heilig in gelooft, verder weg is dan ooit. ‘Europa is in een diepe crisis’, constateerde hij zelf.

De christen-democraat staat te boek als fervent voorstander van verdere Europese integratie. De ervaringen van zijn vader, een staalarbeider die werd geronseld voor de Duitse Wehrmacht en naar het Russische front werd gestuurd, hebben hem gevormd. Alleen een verregaande Europese eenwording, economisch én politiek, garandeert volgens hem vrede, welvaart en stabiliteit. Al is hij telkens de eerste om de vrees voor een ‘Europese superstaat’ te ontzenuwen.

Aan zijn Europese droom begon hij vanuit de nationale politiek gestalte te geven. Enkele dagen voor zijn 28ste verjaardag werd Juncker staatssecretaris voor Werk en Sociale Zekerheid. Twee jaar later klom hij op tot minister, eerst van Sociale Zaken, vanaf 1989 van Financiën. Dat jaar lag hij twee maanden in een coma na een zwaar ongeluk.

Juncker is een van de architecten van het Verdrag van Maastricht (1992), dat de basis legt voor de politieke unie en voor de euro. In 1996 riepen kranten hem uit tot ‘De Held van Dublin’, nadat hij een conflict had beslecht tussen de Franse president Chirac en de Duitse bondskanselier Kohl over het toen vastgestelde Stabiliteitspact.

Minister van Financiën is Juncker tot op de dag van vandaag, al combineert hij die post sinds 1999 met die van premier. Door die machtige dubbelfunctie rees ook op het Europese toneel zijn ster. In 2004 was hij de favoriet om Romano Prodi op te volgen als voorzitter van de Europese Commissie, het dagelijkse bestuur van de EU.

Maar Juncker bedankte voor de eer: bij de parlementsverkiezingen op 13 juni 2004 had hij de kiezers plechtig beloofd dat hij, indien herkozen, de topfunctie in Brussel zou weigeren. Bovendien koesterde Juncker in zijn achterhoofd een nog grotere ambitie: mocht de Europese Grondwet van kracht worden, dan leek hij de geknipte kandidaat om de eerste vaste voorzitter van de Europese Unie te worden.

Maar Junckers idealistische en persoonlijke ambities lijken voorlopig verkeken nu de Grondwet in Nederland en Frankrijk een dode letter is. Daarbij blijft het mogelijk niet: op 10 juli staat een referendum over de Grondwet gepland in Luxemburg.

Anders dan Balkenende en Chirac heeft Juncker wél zijn politieke lot als premier verbonden aan een nee. De peilingen in het anders zo pro-Europese Luxemburg zien er slecht uit na het Frans-Nederlandse nee. Juncker kan alleen maar hopen dat het parlement het referendum afblaast, net als in Denemarken en Ierland is gebeurd.

Geen wonder dat de staatsman die anders op persconferenties vrolijk knipoogt, zwaait en met flair moeilijke vragen pareert, na de EU-top zo teneergeslagen is. Tijd om de afknapper te verwerken, is Juncker afgelopen weekeind echter niet vergund.

Zaterdagochtend is hij naar Niagara Falls vertrokken voor de EU-Canada-top. Vandaag ontmoet hij de Amerikaanse president Bush. Hij spreekt op het Witte Huis namens de andere EU-leiders, door wie hij zich verraden moet voelen. Na de mislukte top zei hij sarcastisch: ‘Ik zal de Amerikaanse president in detail de omvang en kracht van Europa toelichten.’

Op 1 juli draagt Juncker de voorzittershamer van de EU over aan Tony Blair. Advies heeft hij niet aan de Britse premier die een begrotingsakkoord blokkeerde. ‘Ik heb geen commentaar, want kennelijk is niemand geïnteresseerd in mijn advies.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden