Juncker spreekt van 'compromis', maar EU lijkt spekkoper bij Brexitdeal

Een historisch moment voor de Europese Unie: vanochtend is voor het eerst een akkoord bereikt over het verláten van de gemeenschap. De eerste balans kan worden opgemaakt: op het eerste oog lijkt de EU weinig reden tot klagen te hebben.

Theresa May en Jean-Claude Juncker. Beeld epa

Vanochtend vroeg, het was nog niet eens licht, beleefde Europa een historisch moment. Zestig jaar lang ging het in de Europese Unie over eenworden, samensmelten en uitbreiden. Nu maakten Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, en de Britse premier Theresa May een akkoord bekend over de voorwaarden waaronder Groot-Brittannië uit de Unie zal treden. Voor het eerst in haar geschiedenis heeft de EU een overeenkomst moeten sluiten die ertoe leidt dat zij kleiner wordt.

Vragende partij

Dat is wennen voor de EU. De afgelopen decennia groeide het aantal lidstaten uit van 6 tot 28. Zij voerde alleen maar toetredingsonderhandelingen. Na het Britse referendum van vorig jaar waarbij een meerderheid van de kiezers voor een vertrek uit de EU stemde, moest zij ineens uittredingsonderhandelingen beginnen.

Nieuw terrein was dat voor haar, maar ook weer niet helemaal. Want zoals zij in besprekingen met kandidaat-leden altijd de bovenliggende partij is die van de ander eist dat die zich conformeert aan de duizenden EU-regels, zo had zij ook in de gesprekken met de Britse regering steeds de overhand. Net als aankomende leden blijkt een vertrekkend lid al gauw de vragende partij, wil het niet alle voordelen van de Europese samenwerking opgeven.

Van Londen werd geëist dat het alle eerder aangegane financiële verplichtingen zou nakomen, ook als die doorlopen tot na het vertrek uit de EU op 29 maart 2019. De bestaande rechten van in Groot-Brittannië levende EU-burgers moesten worden gerespecteerd. De Brexit mocht niet leiden tot het ontstaan van een harde grens tussen de Ierse Republiek en het tot Groot-Brittannië behorende Noord-Ierland. Ook moest er eerst overeenstemming worden bereikt over deze drie echtscheidingskwesties voordat begonnen kon worden met de door de Britten vurig gewenste onderhandelingen over de toekomstige handelsrelatie.

Het was 'moeilijk', verklaarde Juncker over de echtscheidingsonderhandelingen. Het kwam neer op 'geven en nemen', zei May. Het resultaat was 'natuurlijk een compromis', volgens alweer Juncker. Maar in het vrijdagochtend gesloten akkoord mag de EU dan niet alles hebben binnengehaald wat het wilde, maar wel het meeste.

Gesloten front

Dat was mede te danken aan het gesloten front dat de overige 27-EU-staten vormden, vrijwel vanaf 24 juni 2016, de dag waarop de uitslag van het Britse Brexitreferendum bekend werd. De EU is een divers gezelschap dat in veel kwesties moeilijk op één lijn is te krijgen. Er zijn wrijvingen en conflicten tussen west en oost, tussen noord en zuid. Maar inzake de Brexit heeft er nooit enig licht gezeten tussen de standpunten van de 27. Alle verdeeldheid zat aan Britse kant.

Na het Brexitreferendum en later de verkiezing van Donald Trump tot Amerikaanse president was er de angst dat het exitvirus zou overslaan van Groot-Brittannië naar het Europese continent. Maar dat is niet gebeurd. De rechts-populistische FPÖ in Oostenrijk maakt kans een dezer weken toe te treden tot een regeringscoalitie, maar zij heeft al enige tijd elke gedachte aan uittreding uit de EU of de euro afgezworen. De rechts-nationalistische regering van Polen vecht vele conflicten uit met Brussel, maar onder de Poolse bevolking is de steun voor de EU groot. Blijkens de peilingen wil een even stabiele als solide meerderheid niets weten van een vertrek.

Met de echtscheiding tussen Groot-Brittannië en de EU heeft de onomkeerbaarheid van het Europese eenwordingsproces een deuk opgelopen. Maar nieuwe uittreders zijn op het moment niet in het zicht terwijl de wachtkamer met kandidaat-leden vol zit, onder meer met landen van de westelijke Balkan en Oekraïne. Onder hen heerst eerder ongeduld dan scepsis.

''

Het handelsakkoord, de reacties en de pijnpunten

Er is een akkoord bereikt tussen de EU en Londen over de scheidingsvoorwaarden van de Brexit. Dit hebben de Britse premier May en Europese Commissie-voorzitter Juncker vrijdag bekendgemaakt. Het akkoord volgt op een hele nacht onderhandelen in Brussel.

Reacties

Na maanden onderhandelen is de eerste fase van de Brexitonderhandelingen afgerond. Hiermee is de weg vrij voor onderhandelingen over de handelsrelatie tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU. Lees hieronder alle reacties op de deal.

Brits-Iers hoofdpijndossier
Zo onzichtbaar als de Brits-Ierse grens is, zo zichtbaar zijn de problemen die ze oplevert bij de Brexitonderhandelingen. Hier staan May, de Ieren en de Noord-Ieren tegenover elkaar.

Handelsakkoord
Een handelsakkoord met de EU zit er voor de Britten waarschijnlijk nog niet in. Ze hebben zich verkeken op Merkels romantiek en hun eigen verdeeldheid.

De Tories
De Tories, op congres bijeen, zien in hun koninkrijk een vrijplaats voor de wereldhandel. De socialisten fantaseren van een arbeidersparadijs in de Noordzee. Premier May gaat onderwijl proestend ten onder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.