Juncker luidt noodklok over migrantencrisis

Het voorbestaan van de euro, de interne markt en de Schengenzone komen in gevaar als de Europese regeringsleiders er dit voorjaar niet in slagen de vluchtelingenstroom onder controle te krijgen. De kosten van een dergelijk politiek falen zijn volgens voorzitter Juncker van de Europese Commissie 'niet in cijfers te vatten'.

Vluchtelingen bij de Servische grens onderweg naar Hongarije. Beeld epa

Juncker greep vrijdag zijn eerste persconferentie van het jaar aan om de noodklok te luiden over de vluchtelingencrisis. Hij voelt zich 'meer dan beschaamd' over het gedrag van de regeringsleiders, vooral van de Slowaakse premier Fico en zijn Hongaarse collega Orbán die weigeren vluchtelingen op te nemen. 'De EU belandt dit jaar in een ernstige geloofwaardigheidscrisis als ze niet uitvoert waartoe ze eerder heeft besloten.'

De Commissievoorzitter ging uitvoerig in op de risico's van het groeiende aantal landen dat grenscontroles herinvoert (Duitsland, Oostenrijk, Zweden, Denemarken) om de vluchtelingenstroom een halt toe te roepen. Dat ondermijnt niet alleen een van de grootste verworvenheden van de EU: het vrij reizen voor de burgers. 'Er is een nauwe band tussen vrij reizen en werken en de euro. Wat voor nut heeft een munt waarmee je overal in Europa kunt betalen, als je zelf de grenzen niet meer ongehinderd kunt passeren?' aldus Juncker. 'Zonder Schengen heeft de euro geen zin meer. Ik wil deze verwevenheid niet dramatiseren maar we moeten wel beseffen dat ze bestaat.'

Protest tegen de komst van islamitische migranten in Warschau, Polen. Beeld epa

Schengen

Hij benadrukte eveneens het belang van Schengen voor de interne markt, de economische motor van de EU. 'Als we Schengen om zeep helpen, zetten we uiteindelijk de hele interne markt overboord. Dat leidt tot een onbeheersbare werkloosheidsproblematiek. Minder Schengen leidt tot minder groei en minder banen.'

Duidelijk geïrriteerd zei Juncker dat hij 'een beetje moe wordt' van regeringsleiders en andere politici die de Commissie ervan beschuldigen niet genoeg te doen. 'Wij hebben alles gedaan wat nodig is, de lidstaten voeren niet uit waartoe ze hebben besloten.'

Doorn in het oog van Juncker het niet nakomen van de afspraak om 160 duizend vluchtelingen die in Italië en Griekenland zitten, te spreiden over de rest van de EU. Sinds afgelopen zomer zijn er circa 300 vluchtelingen daadwerkelijk overgeplaatst. Ook weigeren de lidstaten geld op tafel te leggen voor de opvang van vluchtelingen in Jordanië, Libanon en Turkije en voor investeringen in Afrika. Van de beloofde miljarden zijn slechts miljoenen beschikbaar.

Oost-Europa ligt dwars

Waar de West-Europese landen in de recente geschiedenis immigratielanden waren en pluriformer werden, waren de Oost-Europese landen emigratielanden die etnisch homogener werden. Dit verschil breekt de EU op in de vluchtelingencrisis, schrijft Volkskrant-redacteur Olaf Tempelman.

Vluchtelingen zijn gestrand op een treinstation in Hongarije. Beeld epa

Commissieambtenaren waarschuwen dat de tijd tikt. Met de lente zal de migrantenstroom weer aanwassen. Als de EU dan nog steeds de afgesproken maatregelen niet uitvoert, is het volgens de ambtenaren onvermijdelijk dat Duitsland en andere landen hun grenzen dichtgooien en Schengen ontploft.

Volgens Juncker past de EU 'grote bescheidenheid' als het andere landen in de wereld de les leest over goed bestuur. 'Minder arrogantie en meer daadkracht, zou ik zeggen.' Hij wees erop dat landen als Jordanië en Libanon veel ruimhartiger zijn bij het opvangen van vluchtelingen. 'Als Europese eenzelfde inspanning zou leveren, moeten we 100 miljoen vluchtelingen opnemen. Europa is het rijkste continent van de wereld maar we gedragen ons als het armste en zwakste. Dat leidt tot wereldwijde reputatieschade.'

De regeringsleiders moeten 'naar het grotere plaatje kijken' bij de kosten en baten van een oplossing van de vluchtelingenstroom. 'Ik heb het idee dat hoe breder de doelen en taken van de EU worden, hoe nauwer het blikveld van haar burgers.'

Berlusconi

Juncker haalde expliciet uit naar de Italiaanse premier Renzi die steeds vaker de Commissie (en Duitsland) op de korrel neemt. 'Ik weet niet waarom Renzi mij demoniseert en kritiseert, maar hij houdt er beter mee op.' Commissieambtenaren zeggen al maanden dat Renzi op zijn voorganger Berlusconi begint te lijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.