InterviewEl Funky

‘Jullie tijd zit erop’, rapte El Funky tegen het Cubaanse regime. Nu is hij extra waakzaam

Het protestlied Patria y Vida – Vaderland en Leven veroverde de harten van de Cubanen. Maar rapper El Funky, een van de uitvoerenden, kijkt nu wel wat vaker over zijn schouder.

El Funky in Patria y Vida

 Beeld
El Funky in Patria y Vida

Toen Eliecer ‘El Funky’ Márquez werd gevraagd om een bijdrage te leveren aan een protestlied tegen de Cubaanse overheid, hoefde hij daar niet lang over na te denken. Hij stond immers al te boek als dissident, als een dwarse artiest, een rapper met teksten die indruisten tegen de ideologie van de staat.

Tot niet zo lang geleden kleurde hij nog enigszins binnen de lijntjes. Hij behoorde tot afgelopen najaar tot het Cubaanse Rap Agentschap, het officiële genootschap van rappers op het eiland. Een prestigieuze club, zegt hij telefonisch vanuit Havana, maar bovenal een gezelschap dat valt onder het ministerie van Cultuur.

Aan dat lidmaatschap kwam een einde toen hij, samen met tientallen andere artiesten, op 27 november vorig jaar voor de deur van datzelfde ministerie protesteerde tegen de onderdrukking van kunstenaars. Op dat protest volgde meer onderdrukking. De minister beloofde weliswaar een dialoog, maar voordat die kon plaatsvinden veegde de politie de artiesten van de straat en zette ze vast.

El Funky werd verzocht uit het agentschap te stappen. Ze moesten hem maar royeren, reageerde hij. Zijn officiële opzegging volgde alsnog op 16 februari met het verschijnen van het protestlied Patria y Vida. Het nummer is een samenwerking tussen Cubaanse artiesten in en buiten Cuba. ‘Ik ben Funky-Style, hier heb je mijn handtekening’, rapt Márquez.

Hij tekende met zijn deelname niet alleen definitief voor zijn ontslag bij Cuba’s staatsgeleide rappersclub, maar ook voor een finale breuk met het regime waaronder hij leeft. ‘Door aan dit project mee te doen, zette ik er een punt achter. Ik ben nu volledig onafhankelijk.’ Een vrije geest, maar wel in het vizier van de nog steeds almachtige Communistische Partij.

Want zelden kregen artiesten de Cubaanse staat zo op de kast als dit dissidente hiphopgezelschap met hun Patria y Vida. Alleen al de titel is heiligschennis. Al ruim zestig jaar is ‘Patria o muerte’, het vaderland of de dood, lijfspreuk van het communistische land. Fidel Castro sprak de woorden in 1960, een jaar nadat zijn guerrillabeweging dictator Fulgencio Batista had verjaagd.

De revolutionaire strijd kon enkel leiden tot ‘vrijheid of de dood’, zei hij in een van zijn fameuze toespraken. Nu de revolutie was geslaagd, kreeg vrijheid een nieuwe betekenis, hield Castro zijn volk voor: ‘Vrijheid betekent vaderland.’ Voor Cubanen gold voortaan ‘het vaderland of de dood’. Een motto als een gevangenis waarin zestig jaar later velen niet meer willen leven.

Artiesten Yotuel Romero, Descemer Bueno, het duo Gente de Zona – niet de minsten, in 2014 boekten ze met Enrique Iglesias internationaal succes met Bailando – en rappers Maykel Osorbo en El Funky lanceerden een alternatief motto. Hun lied biedt een uitweg: vaderland en leven kunnen samen.

‘Geen leugens meer, mijn volk vraagt om vrijheid, geen doctrines meer’, zingt Alexander Delgado van Gente de Zona. ‘Wie heeft gezegd dat Cuba van jullie is? Cuba is van mijn mensen’, zingt zijn compagnon Randy Malcom. En dan het refrein, met Delgado’s raspende stem, een schreeuw van frustratie: ‘Se acabóóó. Het is afgelopen. Jij legt 59, ik dubbel twee (een verwijzing naar 2020, red.). Na zestig jaar komt er een einde aan het dominospel.’

In Havana namen rappers Osorbo en El Funky in het geheim hun geluid en beeld op en stuurden het materiaal naar Miami, waar hun geestverwanten de verschillende delen in elkaar schoven. De clip werd binnen enkele dagen een miljoen keer bekeken op YouTube. Inmiddels staat de teller op bijna drie miljoen.

Het nummer heeft ook op het eiland zelf de harten van de Cubanen gestolen, zegt El Funky. En het heeft de woede van de staat gewekt, vertelt hij. Wie in Cuba het waagt om Patria y Vida te draaien, riskeert een boete of confiscatie van zijn radio. ‘Toch wordt het overal opgezet en gezongen.’ Het regime reageerde met korzelige artikelen in staatsblad Granma. President Díaz-Canel twitterde ‘#PatriaOMuerte’ om de Cubanen nog eens aan de officiële slogan te herinneren.

Márquez is sinds het verschijnen van het lied extra waakzaam. Nee, hij verstopt zich niet, maar kijkt wel vaker over zijn schouders. Want ‘de staat’ probeert hem van alles aan te wrijven om hem te intimideren. Zo kreeg hij een boete, hoegenaamd voor het overtreden van de coronaregels. Omgerekend zo’n 70 euro, een bedrag dat geen enkele gewone Cubaan zomaar kan ophoesten. Hij gaat niet betalen.

El Funky heeft definitief getekend voor de oppositie. Patria y Vida is een persoonlijke bevrijding. ‘Te kunnen uiten wat je voelt, dat betekent heel veel voor me. Hermano, broer, ik ben volledig toegewijd.’ Márquez, 38 jaar, heeft een lange reis afgelegd. Als jongen ontdekte hij al een wereld buiten Cuba in de Amerikaans funk, reggae en hiphop die werd gedraaid op feestjes. Later zag hij de ellende in zijn land en dat voor velen ‘aan de andere kant’ het leven beter is.

Daarom rapt hij: ‘Jullie tijd zit erop, jullie zijn al aan het vallen. Het volk is moe van het volhouden, een nieuwe morgen wacht op ons.’ En zingen zijn collega’s: ‘We zijn niet bang. Het bedrog is voorbij, na 62 jaar pijn.’ Telkens wanneer El Funky het lied hoort, trekt zijn borst zich samen, gaan de haren op zijn armen overeind staan en worden zijn ogen vochtig. Se acabóóó. Het is voorbij.

3 keer Cuba in het nieuws

1. Cuba zette dit jaar twee grote stappen richting een iets kapitalistischer samenleving. Per 1 januari schafte de staat de CUC af, Cuba’s toeristenmunt gelinkt aan de dollar. Alleen de Cubaanse peso bleef over.

2. Vorige maand liberaliseerde de staat zo’n tweeduizend beroepen die voorheen alleen in overheidsdienst konden worden beoefend. Er gelden 124 uitzonderingen, waaronder journalistiek en artistieke uitingen.

3. In april vindt het congres plaats van de Cubaanse Communistische Partij. Naar verwachting draagt Raúl Castro het partijvoorzitterschap over aan president Díaz-Canel. Cuba zal niet langer worden geleid door een Castro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden