'Juliana was zeker geen huismus'

Historicus De Jong en prins Bernhard hebben Juliana neergezet als een moederkloek die in de oorlog vooral bezig was met haar kinderen. Ten onrechte, vindt onderzoekster Jolande Withuis.

DEN HAAG - Het beeld dat prinses Juliana tijdens de Tweede Wereldoorlog een gewone huismoeder was die op haar jonge kinderen paste, is vals. Het zijn prins Bernhard en historicus Loe de Jong die aan deze 'misvormde historische beeldvorming' debet zijn.


Dat zegt sociologe Jolande Withuis in een lezing die zij vanmiddag houdt voor het Koninklijk Nederlands Historisch Genootschap in Den Haag. Volgens Withuis (64) heerst over Juliana's politieke activiteiten gedurende de oorlog een 'verbazende onwetendheid'. Withuis is onderzoekster bij het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) en werkt sinds drie jaar aan een Juliana-biografie. Die moet in 2015 verschijnen.


Prinses Juliana (1909-2004) en haar echtgenoot prins Bernhard (1911-2004) vluchtten op 12 mei 1940 voor de Duitsers naar Londen. Koningin Wilhelmina volgde twee dagen later. Bernhard bleef in Londen bij zijn schoonmoeder, Juliana reisde in juni met prinses Beatrix (1938) en prinses Irene (1939) door Canada.


Prins Bernhard bezocht haar daar tot het einde van de oorlog zes maal. In die periode had Juliana een miskraam en werd prinses Margriet (1943) geboren. Bernhard maakte van zijn jonge gezin filmpjes die in bevrijd Nederland door het Polygoon-Journaal werden uitgezonden. Ze gingen vergezeld van mierzoete teksten over de leuke spelletjes en de gezellige picknicks die Juliana met de kinderen deed.


Maar, heeft Withuis vastgesteld, Juliana hield ook zestig toespraken over de geallieerde strijd tegen het nazisme, waarvoor zij duizenden kilometers over het Amerikaanse continent reisde. Zij bezocht zeker acht maal president Roosevelt en diens echtgenote Eleanor, bracht zes bezoeken aan de Nederlandse troepen in het Canadese Stratford en ontving drie eredoctoraten van Amerikaanse universiteiten. In plaats van een huismus, was zij eerder 'uithuizig' en liet zij de kinderen over aan twee inwonende vriendinnen.


De historische vervalsing gaat verder. 'Het pacifisme dat haar altijd als wezenskenmerk wordt toegeschreven, ontbrak in deze periode volstrekt', schrijft Withuis. Juliana was een strijdbare vrouw die vond dat Nederland zijn vrijheid moest heroveren en desnoods 'vechten tot de dood'.


Withuis rekent het vooral de invloedrijke historicus De Jong aan dat hij in zijn legendarische televisieserie De Bezetting - uitgezonden tussen 1960 en 1965 - niets van deze activiteiten vermeldde. Juliana's rol in de oorlog was de kinderen te begeleiden op 'hun eerste schreden op het wisselvallige levenspad, gadegeslagen door een trotse vader die al die beelden graag vastlegde', aldus prof dr. De Jong, die het a-politieke beeld van Juliana's Canadese jaren daarmee wetenschappelijk autoriseerde.


Withuis schrijft de vervalsing toe aan het toenmalige man-vrouwbeeld: 'Juliana was een gehuwde vrouw in een land waar de man volgens de wet nog altijd het hoofd was van de echtvereniging.' Haar opmerkelijke bevindingen over Juliana's oorlogsjaren verschijnen als apart boekje onder de titel Juliana's vergeten oorlog in maart volgend jaar. Dan is het tien jaar geleden dat Juliana overleed.


Jolande Withuis, sociologe


zaterdag in vonk


De tekst van de lezing van Jolande Withuis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden