'Juliana's leven is interessant voor drama'

Wraakgodin noch kindvrouwtje, pro-atlantisch noch procommunistisch: koningin Juliana ging haar eigen weg. Twee nieuwe stukken brengen die nu in kaart....

Van onze verslaggeefster Annette Embrechts

Het publiek moet straks maar beoordelen wie het beste Juliana speelt,vindt regisseur, tekstschrijver en acteur Jan-Jaap Jansen van TheatergroepDe Kern. Zijn vrouw Ineke ter Heege, die vanaf vandaag (na een serietry-outs) tot eind mei in de huid van de voormalige vorstin kruipt. Ofactrice Renée Soutendijk, die hetzelfde doet in de door Ger Thijsgeschreven en geregisseerde voorstelling Juliana (première: de avond voorKoninginnedag).

'Ik zie het als een sportieve competitie. In het echt lijken beideactrices nauwelijks op Juliana. Houdt er maar een vorstelijke foto naast.Ben benieuwd of Renée straks ook voor een pruik en het beroemdevlinderbrilletje gaat kiezen.' Ter Heege heeft via video's uitgebreidJuliana's gebaartjes bestudeerd. Toch zit het daar niet altijd in, zegtJansen: 'Tijdens try-outs merken we al dat toeschouwers überhaupt graaggeloven dat hun voormalige koningin voor hen op het toneel staat.'

Collega Thijs schuwt juist iedere poging tot vergelijking van beidetoneelstukken. Daarvoor is de opzet te verschillend. Theatergroep De Kernwil met Juliana's Derde Weg zo dicht mogelijk de werkelijkheid benaderen,omdat 'we het publiek graag goed informeren met historische drama's'.Jansen en Ter Heege, die samen de tekst schreven, raadpleegden tallozebiografieën en biografen. Iedere bevestiging uit die hoek dat ze Juliana'skarakter raak typeren, ziet het duo als een compliment.

Thijs probeert juist een theatraal koningsdrama neer te zetten, in degeest van William Shakespeare of August Strindberg. Een liefdesdrama datzich afspeelt in het voorportaal van de hemel: het vagevuur waar de netoverleden Prins Bernhard aankomt en zijn vrouw, minister-president Beel engebedsgenezeres Greet Hofmans ter verantwoording tegenover zich treft.Oude, niet opgeloste conflicten worden opnieuw uitgespeeld.

Het mag dan opvallend zijn dat na toneelstukken over Wilhelmina (van TonVorstenbosch) en Beatrix (door Theatergroep Toetssteen) dit voorjaar twéévoorstellingen rondtoeren over Neerlands zo gewone 'spruitjeskoningin',over 'de zelf thee schenkende Baboesjka van de familie Doorsnee', zoals delinkse elite haar tijdens haar regeerperiode plachte te noemen. Helemaaltoevallig is het natuurlijk niet. Na de postume biecht van Prins Bernhardin de Volkskrant over zijn twee buitenechtelijke dochters namen de raadselsrond Juliana alleen maar toe.

Heeft ze werkelijk beide minnaressen met dochters ontvangen opSoestdijk? En zo ja waarom? Is ze haar vriendin Greet Hofmans, de beruchtegebedsgenezeres die tot schrik van politiek en koningshuis Juliana'sinnigste vertrouwelinge werd, na de Hofmans-affaire toch nog blijven zien?

Volgens Thijs zit de dramatische kracht in de huwelijkscrisis tussenJuliana en Bernhard. 'Zij wilde scheiden. En bovendien probeerde ze opgrond van haar pacifistische ideeën Nederland uit de NAVO los te weken.Bernhard deelde dus met de politiek het belang zijn vrouw te kalmeren enbinnenboord te houden. In mijn stuk leggen ze allemaal verantwoordingtegenover elkaar af over hoe zij denken dat de feiten toen zijn gegaan.'Pijnpunt in Juliana is Bernhards onthulling dat hij alleen om de centen methaar is getrouwd en dat hun eerste ontmoeting, volgens Juliana romantischen spontaan, evengoed doorgestoken kaart was. Thijs: 'Het persoonlijke valtin haar leven prachtig samen met het politieke. Dat maakt haar leven zointeressant voor drama.'

Dat Juliana, een heldin met maffe trekjes volgens beiden, haar linkseideeën over vrede en veiligheid juist ontwikkelde tegen de stroom van deKoude Oorlog in, sterkt beide toneelauteurs in hun opvatting dat de vorstineen veel intelligentere vrouw was dan de documentaires na haar dood lietenzien. Jansen: 'De pr-machine van Bernhard om zijn vrouw als esoterisch afte schilderen, heeft dus ongelooflijk goed gewerkt. Zij heeft juist op eenvrouwelijke manier het koningschap willen invullen. En het ging toen om eenideologische strijd tussen de realisten en de idealisten.'

Volgens Jansen koos Juliana niet alleen politiek een derde weg (nietprocommunistisch én niet anti-atlantisch), maar ook privé: noch eenwraaklustige jaloerse Medea, noch een naïef kindvrouwtje. Overigens droegBernhard ook een tatoeage en een slangenarmband om hem tegen ziektes tebeschermen, merkt Jansen op.

Net als Juliana krijgt Greet Hofmans in beide toneelstukken eerherstel:ze wordt niet neergezet als een zweverige helderziende, maar als een'psychologisch weldenkend mens' (Thijs) en een 'psychotherapeute' (DeKern). Thijs: 'Volgens mij ging het om een vrouwenvriendschap die werdversterkt doordat een van hen echtelijk bedrogen werd.' Jansen, die vanGreets neef Frits hoorde dat zijn tante op latere leeftijd heel grappigwerd: 'Ze was een rustige vrouw die luisterde naar patiënten en op eengegeven moment zelf stemmen is gaan horen.'

Tja, en dan Bernhard. 'Ach Juul', zegt hij in Juliana na de geboorte vande slechtziende Marijke: 'Haar oren doen het wel!' Thijs: 'Voor zijn doodvond ik hem een charmante klootzak. Maar na zijn onthullingen vind ik hemeen echte klootzak.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden