AchtergrondPsychische gezondheid

Julia heeft al 5 jaar last van depressies, maar door corona voelt ze zich juist beter – en ze is niet de enige

Een kleine groep personen met serieuze psychische klachten heeft baat bij deze coronatijd. Hoe kan dat? ‘Ik koester veel wantrouwen tegenover anderen en ik ervaar de ­wereld als vrij onveilig. Mensen begrepen dat nooit.’

Julia FontaineBeeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Als de 24-jarige Julia Fontaine uit Utrecht op Instagram de berichten van haar vrienden bekijkt, wordt ze normaal gesproken overspoeld met plaatjes van glansrijke buluitreikingen, verliefd kijkende stelletjes en feestende vriendinnenclubs op zonovergoten festivals. Ze voelt zich dan een buitenstaander. ‘Wat ik vooral frustrerend vind, is dat het lijkt alsof het andere mensen allemaal heel gemakkelijk afgaat. Dan is er steeds dat knagende gevoel van: waarom lukt mij dat niet?’

Julia klinkt aan de telefoon energiek. In werkelijkheid heeft ze al een jaar of vijf last van depressies en ‘bepaalde angsten en onzekerheden’. Zo erg, dat er perioden waren dat studeren niet meer lukte, ze haar bijbaan moest opgeven en ze zich vooral thuis opsloot. Als je dan op sociale media al dat levensgeluk voorbij ziet flitsen, is het moeilijk om niet te denken: waarom hebben zij het wel, en ik niet?

Aan die doemgedachten heeft corona tijdelijk een eind gemaakt, merkt Julia. ‘Mensen delen nu op ­sociale media dat ze iets bakken of dat ze puzzelen met hun huisgenoot. Dat is voor mij minder confronterend. Ik denk dan niet: ik wilde dat ik ook aan die tafel zat te puzzelen.’

Ook het wegvallen van sociale druk om af te spreken en uit te gaan doet haar goed, zegt Julia. ‘Het is nu niet gek dat ik niet meedoe. Het is rustiger in mijn hoofd, ik hoef niet na te denken of ik nee durf te zeggen tegen een voorstel.’

Twee bewegingen

Een jonge vrouw met een depressie die zich beter voelt in coronatijd: het is niet wat je in eerste instantie verwacht. Veel mensen met psychische problemen hebben het nu juist extra zwaar, volgens een onlangs verschenen enquête van Mind, de koepel van cliëntenorganisaties in de geestelijke gezondheidszorg. Ongeveer de helft van de duizend respondenten zegt daarin meer dan voorheen last te hebben van klachten als angst, depressiviteit, paniek en slecht slapen.

Maar er is ook een andere kant, tot verrassing van sommige hulpverleners: een kleiner, maar substantieel aantal mensen zegt zich deze periode, net als Julia, juist béter te voelen. Remke van Staveren, psychiater voor BuurtzorgT in Utrecht, merkt dit bij een deel van haar patiënten met ernstige psychische klachten. ‘Die zeggen: maak je maar geen zorgen, ik red me wel, er zijn mensen die het nu moeilijker hebben dan ik.’

Bij sommigen is er een enorme druk van hun schouders gevallen nu allerlei afspraken zijn afgeblazen, anderen voelen zich ineens minder alleen omdat iedereen nu hele dagen thuiszit, of merken dat deze gezamenlijke strijd tegen het virus even afleidt van hun persoonlijke problemen.

‘Beetje versteld’

Directeur Ingrid Boon van Stichting Budget in Haarlem kampt al dertig jaar met een depressie. Ze zou in deze periode eigenlijk meedoen als proefpersoon aan een experimenteel onderzoek naar de werking van het narcosemiddel ketamine – ook bekend als partydrug – tegen depressie. ‘Ik keek erg uit naar die opname, want ik heb goede hoop dat dat middel voor mij werkt’, zegt Boon. ‘Dus toen corona ertussen kwam, voorzag ik dat ik in een gat ging vallen.’

‘Een beetje versteld’, dat staat ze er wel van, maar het tegendeel blijkt: na een paar weken in ‘coronastand’ voelt ze zich juist een stuk beter. ‘Ik heb een bedrijf met vijftien medewerkers en ik voel me erg verantwoordelijk om hen en onze organisatie goed door deze periode heen te loodsen. Op de een of andere manier leidt die focus mij goed af van mijn depressieve gevoelens.’

Hoe vreemd het ook mag klinken, Boon vreest nu juist het einde van deze crisis. ‘Ik ben bang dat ik een enorme terugval krijg, als alles straks weer normaal wordt.’ Al is sowieso de vraag hoelang dit ‘afleidingseffect’ aanhoudt. Een paar dagen na het telefoongesprek mailt Boon dat ze voelt dat ze wat achteruitgaat nu de crisis meer is gewend.

Grotere weerbaarheid

Philippe Delespaul, hoogleraar zorginnovaties in de ggz aan de Universiteit Maastricht en klinisch psycholoog bij ggz Mondriaan, vindt het niet helemaal onverwacht dat een deel van de clientèle nu wat opknapt. ‘In dramatische omstandigheden, zoals in tijden van oorlog, ontstaat een grotere weerbaarheid. Veel mensen met een depressie denken bovendien wel eens: waarom overkomt mij dit, en anderen niet?’ Dan kan het volgens Delespaul een steun zijn dat anderen nu ook kampen met depressieve gevoelens. ‘We weten dat mensen beter in staat zijn om te gaan met door stress veroorzaakt psychisch lijden, als dit met een grote groep wordt gedeeld.’

Voor Cindy van der Nijst (47) uit Roosendaal voelt het inderdaad alsof de samenleving dichterbij haar belevingswereld is komen te staan. Door traumatische ervaringen in de gezondheidszorg lijdt ze al jaren aan chronische ptss. ‘Ik koester veel wantrouwen tegenover anderen en ik ervaar de ­wereld als vrij onveilig. Mensen begrijpen dat nooit en vinden mij dan gek.’ Nu de wereld ineens voor iedereen een onveiliger plek is geworden, voelt Van der Nijst zich meer omringd door gelijkgestemden. ‘Ineens ben ik niet meer zo alleen en ook niet meer zo raar.’

Psychiater Remke van Staveren vond het zo opmerkelijk dat een deel van haar patiënten wat lijkt op te knappen, dat ze daarover op Twitter een bericht plaatste. Veel hulpverleners en ‘ervaringsdeskundigen’ in de ggz schreven er wel iets in te herkennen. Maar het kwam haar ook op de kritiek te staan dat ze een te rooskleurig beeld zou schetsen. ‘Mensen zijn vaak bang dat hun psychische klachten worden gebagatelliseerd, want dat gebeurt in het dagelijks leven al vaak genoeg’, zegt Van Staveren. ‘Ernstig psychisch lijden wil ik helemaal niet bagatelliseren, en er is ook een groep die het nu juist heel moeilijk heeft. Maar het is niet zwart-wit, het gaat om de nuancering. En die is dat er voor sommige mensen ook een positieve kant zit aan deze periode.’

Nanette WaterhoutBeeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

In één familie

Hoe anders een quarantainetijd voor verschillende mensen met psychische klachten kan uitpakken, blijkt wel uit het verhaal van Nanette Waterhout (50). Ze kent zelf al sinds haar tienerjaren heftige depressieve perioden en is nu werkzaam als ervaringsdeskundige bij ggz Noord-Holland-Noord. Haar broer is een kwetsbare psychiatrisch patiënt die normaal naar dagbesteding gaat. Nu dat niet meer doorgaat en hun vader ook nog onlangs overleed, gaat het slechter met hem. ‘Zijn stemmen en waanideeën nemen toe.’

Tegelijkertijd merkt Waterhout bij haarzelf juist de positieve kanten. Als ze te veel onrust in haar hoofd heeft, kloppen bij haar de sombere en paranoïde gedachten eerder aan. De rust op straat nu, is voor haar een zegen. ‘En heerlijk dat er minder sociale afspraken in mijn agenda staan die ik moet nakomen. Hoe gezellig ik bijvoorbeeld een verjaardagen ook kan vinden, mij doet het goed dat ik nu meer aan mezelf toekom.’ Ze hoopt dat het een van de dingen is die zullen beklijven als de crisis straks is overwonnen. ‘Ik grap al tegen mijn collega’s dat ik, als dit allemaal voorbij is, zo nu en dan zal vragen: mag ik weer even in coronastand?’

Waterhout heeft in deze periode ook profijt van haar eerdere behandeling tegen depressie, waarin ze leerde dat ze zichzelf moet ‘bijsturen’ als het minder gaat. ‘Dat je soms moet accepteren dat dingen zijn zoals ze zijn. Dit is waar je het mee moet doen, en daar moet je dan rust in vinden.’ Een mentale oefening die op dit moment voor iedereen geldt, maar waar zij dankzij haar ggz-verleden al stevig in is getraind.

Meer over onze psyche in coronatijd:

Therapie via het beeldscherm, werkt dat wel? De nadelen zijn duidelijk, maar e-therapie is effectief voor veel mensen.

In de ideale anderhalvemetermaatschappij is er zo min mogelijk lichamelijk contact. Wie nu al kampt met huidhonger, zal nog even moeten doorbijten. Wat doet een gebrek aan aanrakingen met een mens?

Het zorgpersoneel draait overuren onder extreme omstandigheden. Psychische problemen liggen op de loer. Maar volgens psycholoog Huub Buijssen werken de oprukkende groepssessies averechts. Beter kunnen zorgverleners zich richten op hun routine, zowel op het werk als daarbuiten. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden