Juiste straf kiezen voor terroristen is maatwerk

Terreurgevangenen moeten 'detentie op maat' krijgen. Dat zegt Omar Ramadan, de Nederlandse directeur van een Europees antiradicaliseringscentrum. Hij spreekt vandaag de Europese ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken toe, die bijeen zijn in Amsterdam.

Pro IS- demonstranten tijdens een protest in de Haagse Schilderswijk. Beeld anp

Overal in Europa wordt geworsteld met een detentiedilemma: sluiten we terrorismeverdachten op tussen gewone criminelen, of stoppen we ze bij elkaar? Wie fanatieke ideologen tussen gewone criminelen zet, neemt het risico dat ze hun medegevangenen radicaliseren. Zitten ze bij elkaar op cel, zoals in Nederland op de Terroristenafdeling (TA), dan wordt de groepsdynamiek versterkt en groeit de kans dat weifelende meelopers overtuigde jihadisten worden.

Het Centre of Excellence van het Europese Radicalisation Awareness Network (RAN) pleit voor op maat gemaakte detentie. Het centrum is sinds oktober vorig jaar actief en baseert de adviezen op de ervaringen van eerstelijnswerkers uit diverse lidstaten. Voor het detentieadvies zijn de Nederlandse TA in Vught en gevangenissen in Frankrijk bezocht. Gesproken is met gevangenispersoneel en reclasseringsmedewerkers.

Deradicalisering

'Bij elkaar opsluiten of verspreiden: beide regimes hebben voordelen', zegt directeur Ramadan. 'Je moet het van geval tot geval bekijken. Als een potentiële Syriëganger vatbaar lijkt voor deradicalisering en bijvoorbeeld ouders heeft die hem of haar willen opvangen, heeft plaatsing op een TA niet de voorkeur. Anders ligt het als een verdachte overtuigd is van de gewelddadige jihad en vrienden of een partner in Syrië heeft.'

Opsluiting op een TA kan ook tot radicalisering leiden van sympathisanten buiten de gevangenis. Die zien de terreurgevangenen als 'politieke gevangenen' en verspreiden via sociale media verontwaardigde boodschappen. Alleen moslims zitten op de TA, zeggen ze. Voor hen is dat het bewijs van de oorlog die het Westen voert tegen de islam.

'Het Centre of Excellence gaat de lidstaten gratis ondersteunen', zegt Ramadan. Onder meer met het meedenken over het geschiktste gevangenisregime, maar ook op andere thema's zoals hulplijnen voor ouders, het trainen van wijkagenten, radicalisering op scholen, een digitaal tegenoffensief om de propaganda van IS te ondermijnen. Hierover heeft het centrum de beste praktijkvoorbeelden in Europa verzameld en aangescherpt.

Europees overleg

De Europese ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken die vanaf vandaag bijeen zijn in Amsterdam, zullen spreken over het vluchtelingenprobleem, over de toenemende polarisatie in de lidstaten en het belang van het delen van informatie door inlichtingen- en opsporingsdiensten in de strijd tegen terroristen. 'Ontzettend belangrijk', zegt Ramadan. 'Maar terrorisme kan pas effectief worden bestreden als tegelijkertijd de voedingsbodem wordt aangepakt.'

RAN, gefinancierd door de Europese Commissie, wil met het Centre of Excellence de preventietak verstevigen. Ramadan spreekt vandaag de Europese ministers toe. Hij wil dat beleidsmakers zich bij de preventieaanpak laten overtuigen door mensen 'die met hun poten in de modder staan'.

Expertteams

Ramadan: 'In Nederland, Oostenrijk en Duitsland zijn hulplijnen opgezet voor ouders. Soms geïnitieerd vanuit de gemeenschap zelf, zoals in Nederland door het Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders. Ook andere landen overwegen dergelijke lijnen. We zetten expertteams in, niet gevormd door hooggeleerde professoren, maar door mensen van de werkvloer. Die geven workshops.'

Soms kunnen de autoriteiten beter achter de schermen blijven, zegt Ramadan. Hij verwijst naar het instrument van de counter-narritives dat vaak wordt genoemd in antiradicaliseringsprogramma's. 'Die anti-boodschappen kunnen beter worden verstuurd door ngo's of jongeren uit de gemeenschappen. Staatsfilmpjes overtuigen radicaliserende jongeren niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden