Juist van simpele klachten weet de dokter het minst

Huisartsen zien vooral patiënten met alledaagse klachten. Maar juist over aandoeningen als hoofdpijn of wratten weet de wetenschap niet veel....

Wintertenen, lage rugpijn, maagklachten, wratten, oorontstekingen, hoofdpijn – het is slechts een greep uit de lijst klachten waarmee patiënten regelmatig hun huisarts bezoeken. Zo’n 80 procent van hun tijd zijn huisartsen kwijt aan het afhandelen van alledaagse ziekten maar ze baseren zich daarbij lang niet altijd op wetenschappelijk bewijs.

Hun leidraad zijn de standaarden van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), de wetenschappelijke vereniging van huisartsen, maar die standaarden kennen volop hiaten. Een inventarisatie van het NHG toont aan dat in de 85 standaarden ruim zeshonderd kennislacunes zitten, waarvan de helft te maken heeft met alledaagse aandoeningen. Kunnen wratten inderdaad het beste worden bestreden met stikstof? Hebben patiënten met wintertenen baat bij vitamine D3? Moet oudere mannen met plasklachten worden aangeraden zittend te plassen? Het zijn aannames die zijn gebaseerd op studies met minder bewijskracht, op oude leerboeken of op routine, zegt NHG-bestuursvoorzitter Arno Timmermans.

Die lacunes worden opgevuld als nieuwe onderzoeksresultaten daartoe aanleiding geven, maar het probleem, benadrukt hij, is dat naar de meest voorkomende ziekten veruit het minste wetenschappelijk onderzoek wordt gedaan. Hoewel het van groot belang is dat die alledaagse klachten efficiënt worden afgehandeld, zijn wetenschappers vooral geïnteresseerd in chronische en levensbedreigende aandoeningen als kanker en hart- en vaatziekten. ‘Dat zijn de terreinen waarin de farmaceutische industrie is geïnteresseerd, de terreinen waarop grote patiëntenverenigingen en collectebusfondsen een rol spelen.’

Fonds
Twaalf jaar geleden zette het NHG een bescheiden fonds op voor de wetenschappelijke onderbouwing van de huisartsgeneeskunde, dat vier jaar later werd overgenomen door ZonMw. De afgelopen acht jaar zijn met bijna vijf miljoen euro aan overheidsgeld ruim dertig onderzoeksprojecten gefinancierd, zegt Dunja Dreesens, programmasecretaris Alledaagse Ziekten bij ZonMw. Een aantal daarvan komt vrijdag, op de jaarlijkse NHG-wetenschapsdag, aan bod. Het onderzoeksprogramma wordt volgend jaar beëindigd, het is de bedoeling dat vanaf 2012 de universitaire medische centra (umc's) de financiering gaan overnemen.

Timmermans maakt zich grote zorgen over de voortgang. De umc's hebben nog geen concreet beleid ontwikkeld, zegt hij. ‘We vrezen dat veel afdelingen huisartsengeneeskunde dit soort onderzoek straks zelf moeten financieren.’

Timmermans is enthousiast over het rendement van het programma Alledaagse Ziekten. ‘Voor een relatief bescheiden prijs is veel concrete en kostenbesparende kennis boven water getild.’ Acht projecten lopen nog, maar de afgeronde onderzoeken hebben geleid tot inzichten die internationaal soms zo baanbrekend waren dat ze werden gepubliceerd in toonaangevende vakbladen.

Zo beschreef een Utrechtse promovendus vorig jaar in het British Medical Journal (BMJ) dat patiënten met het prikkelbare-darmsyndroom baat hebben van oplosbare vezels en juist niet bij onoplosbare vezels als tarwezemelen. Nederlandse onderzoekers concludeerden in The Lancet dat bij de meeste kinderen met een middenoorontsteking een afwachtend beleid gerechtvaardigd is. Huisartsen zouden alleen antibiotica moeten geven aan kinderen jonger dan 2 met een dubbele oorontsteking en aan kinderen met een acute middenoorontsteking en een loopoor.

Ook een grootschalig onderzoek naar oogontstekingen, waarover in het BMJ werd bericht, maakte duidelijk dat huisartsen lang niet altijd antibiotica hoeven voor te schrijven. Een van de meest voorgeschreven zalfjes bleek de genezing niet eens te versnellen.

Verder ontdekte een Maastrichtse promovendus dat oudere mannen met plasklachten bij toenemende hinder niet zittend maar juist staand moeten plassen. Twee Nijmeegse wetenschappers achterhaalden dat vitamine D3 bij winterhanden en -tenen niet werkt. Het geringe bewijs dat zij daarvoor in de literatuur vonden, bleek niet te kloppen. Leidse onderzoekers bestuderen momenteel de meest effectieve behandelmethode voor wratten. Handwratten kunnen het beste worden aangestipt met vloeibare stikstof, zo blijkt uit het eerste deel van hun studie, maar bij voetwratten is afwachten net zo effectief als het gebruik van stikstof of salicylzuur. Vervolgonderzoek moet de meerwaarde van monochloorazijnzuur aantonen.

Lacunebak
De wetenschappelijke standaarden van het NHG zijn naar aanleiding van de onderzoeksbevindingen aangepast. Maar de lacunebak – openbaar toegankelijk op de website – zit nog altijd vol. Welke adviezen over baden en douchen zijn effectief bij eczeem? Wat is de effectiviteit van het dragen van een korset bij lage rugpijn? Zegt de kleur van het sputum iets over de (al dan niet bacteriële) oorzaak van een luchtweginfectie? Wat is de meest effectieve behandelingsduur van een urineweginfectie bij mannen?

‘Het is een illusie te denken dat die bak ooit leeg zal zijn’, zegt Timmermans. ‘Er zijn te veel kennishiaten en er komen steeds nieuwe vragen bij. Bovendien zijn sommige zaken lastig te onderzoeken.’

Er blijven echter onderwerpen uit de huisartsenpraktijk die het waard zijn om te worden uitgezocht, zegt hij. ‘Er gaan zoveel miljoenen naar medisch wetenschappelijk onderzoek. Als ik zie hoe weinig deze studies kosten en hoeveel ze opleveren, begrijp ik niet waarom de overheid de financiering niet voortzet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden