Juist rechtse partij Lega plukt mogelijk wrange vruchten van aanslag op migranten

De Italiaanse man die zaterdag in het wilde weg op Afrikanen schoot in Macerata is actief lid van de rechtse partij Lega. Of dat de loyale kiezers afschrikt is echter maar zeer de vraag.

Lega-leider Matteo Salvini vorig jaar tijdens een bijeenkomst met aanhangers in Verona.Beeld Nicola Marfisi / HH

Tot zaterdagochtend 11.00 uur was het thema migratie een ondergeschoven kindje in de Italiaanse verkiezingscampagne. Dankzij de Libië-deal van de linkse regeringspartij daalde het aantal bootaankomsten vorig jaar met een drastische 34 procent, waardoor partijen als Forza Italia en de Lega niet langer konden beweren het enige medicijn te zijn tegen massamigratie. Ze richtten hun aandacht daarom op thema's als werkloosheid en belastinghervormingen en hoopten op die manier de verkiezingen van 4 maart te winnen.

Maar toen hoorde de 28-jarige Luca Traini op de radio het verhaal over een migrant die een 18-jarige Italiaans meisje had vermoord, startte zijn zwarte Alfa Romeo 147 en reed naar Macerata waar hij begon te schieten op willekeurige Afrikaanse migranten.

Sociale tijdbom

Sindsdien wordt er in Italië over weinig anders meer gepraat dan over migratie. Bovendien staat niet langer de vraag centraal hoe Italië de bootmigranten moet tegenhouden, maar wat het land eigenlijk aan moet met de honderdduizenden migranten die er nu al verblijven?

En dus mocht partijvoorzitter Silvio Berlusconi van Forza Italia maandagochtend in meerdere televisieprogramma's uitleggen dat de '600 duizend migranten die door Italië trekken een sociale tijdbom zijn - klaar om te ontploffen', en zei Matteo Salvini, lijsttrekker van de Lega, in meerdere interviews dat het neerschieten van onschuldigen weliswaar vreselijk was, maar dat 'de morele verantwoordelijkheid voor iedere uitbarsting van geweld ligt bij diegenen die Italië hebben laten overstromen met illegale immigranten'.

Koren op de molen dus van de rechtse partijen die over een maand gezamenlijk een gooi doen naar verkiezingswinst. Hun belangrijkste campagneonderwerp - migratie - staat nu immers weer fier boven aan de politieke agenda. Toch is de schietpartij tegelijkertijd een potentiële ramp voor de rechtse coalitie. Schutter Traini bleek niet alleen lid van de Lega, hij stond vorig jaar zelfs op de kandidatenlijst bij de lokale burgemeestersverkiezingen.

En ondanks pogingen van Lega-woordvoerders om zijn invloed op de partij te marginaliseren - hij zou geen actief lid meer zijn en vooral de laatste maanden zijn geradicaliseerd - bleek maandag dat Traini twee weken geleden nog een van de veertig genodigden was op een regionaal partijdiner.

'De schietpartij in Macerata kan inderdaad twee mogelijke uitwerkingen hebben op de verkiezingen', zegt Lorenzo Pregliasco, politicoloog aan de Universiteit van Bologna en oprichter van peilingbureau Youtrend. 'Of kiezers trekken hun handen af van een coalitie met dit soort types in de gelederen, of de partijen op rechts profiteren juist van de ophef omdat iedereen weer over migratie praat.'

'Ons witte ras'

Nu is de Lega wel gewend aan ophef. De afgelopen maanden waren er bijvoorbeeld relletjes over een Lega-burgemeester in Lombardije die speciale parkeerplekken creëerde voor zwangere vrouwen, tenzij ze buitenlander of lesbisch waren. Er ontstond polemiek over de burgemeester die zijn asielzoekers wilde inruilen voor Italiaanse aardbevingsslachtoffers, over een Lega-wethouder die op scholen speciale toiletten wilde bouwen voor migrantenkinderen en een burgemeester die probeerde moskeeën te verbieden in zijn stad. En twee weken geleden zei kandidaat-Kamerlid Attilio Fontata dat migranten 'het voortbestaan van ons witte ras in gevaar brengen' en dat 'we daartegen moeten rebelleren'.

De Lega, opgericht in 1991, is officieel de oudste partij van Italië, maar veranderde de laatste tijd behoorlijk van koers. Lange tijd bevond de boeman zich volgens de partij in het zuiden van Italië, waar het zuur verdiende belastinggeld uit het rijke noorden werd verkwist door corrupte boerenkinkels en maffiosi. De partij pleitte daarom voor onafhankelijkheid van het noorden.

De laatste jaren bewoog dat onbehagen zich verder naar het zuiden, richting Afrika. Vandaar dat partijleider Matteo Salvini geleidelijk aan besloot de naam van zijn partij te veralgemeniseren van Lega Nord naar Lega en het speerpunt te verleggen naar migratie en de strijd tegen de islam. Dat zijn volgens de Lega immers problemen waartegen heel Italië verdedigd dient te worden.

'Dat lijkt vooralsnog een slimme keuze te zijn geweest van Salvini', zegt politicoloog Pregliasco. 'De partij is nog nooit zo groot geweest als nu: 14 procent in de peilingen tegenover maximaal 10 procent toen ze nog voor onafhankelijkheid van het noorden pleitte.' De Lega is daarmee de vierde partij van Italië, maar dankzij de nieuw ingevoerde kieswet maakt Salvini zelfs kans straks premier te worden (zie kader).

Na de schietpartij van zaterdag zijn nog geen nieuwe peilingen gepubliceerd, waardoor de electorale consequenties vooralsnog onduidelijk zijn. 'Maar het zou mij niet verbazen als Traini op lange termijn positief voor de Lega uitpakt', zegt Pregliasco. 'Salvini heeft een trouwe basis van zeer rechtse kiezers die niet zo snel van partij zullen wisselen, terwijl het speerpunt van de partij, migratie, hierdoor zomaar het belangrijkste verkiezingsthema kan worden. Ook als het nieuws over de schietpartij straks naar de achtergrond verdwijnt. Wie weet wat voor nieuwe kiezers dat oplevert.'

Nieuwe kieswet maakt alles extra gecompliceerd

Sinds de invoering van een nieuwe, zeer gecompliceerde kieswet hoeven Italiaanse partijen bij de aanstaande verkiezingen van 4 maart slechts 40 procent van de stemmen te halen voor een Kamermeerderheid. Die 40 procent mag bovendien gehaald worden door een op voorhand gesloten coalitie van partijen, zoals de huidige rechtse lijstverbinding tussen de Lega, Forza Italia en Fratelli d'Italia. Die lijstverbinding staat volgens de peilingen op 37 procent van de stemmen, met Forza Italia als grootste (17 procent) op de voet gevolgd door Lega (14 procent). Als hun coalitie op 4 maart de grens van 40 procent weet te passeren, zal een van die twee partijen dus de premier mogen leveren. In dat geval maakt het niets uit dat partijen als de Vijfsterrenbeweging (29 procent in de peilingen) en de huidige regeringspartij Partito Democratico (23 procent) afzonderlijk veel meer stemmen hebben gekregen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden